| YouTube Channel

उत्पवन (utpavana)

 
शब्दसागरः
English
उत्पवन
n.
 (-नं)
1. Straining liquids before using for domestic or religious
purposes.
2. Sprinkling ghee or other fluids on the sacrificial fire,
with two blades of Kusa grass, the ends of which are held in
either hand, and the centre dipped into the liquid, which is then
dropped upon the fire.
E.
 उत् above, &c. पुङ् to purify, affix ल्युट्.
Capeller Eng
English
उत्प॑वन
n.
 cleaning or any implement for cleaning.
Yates
English
उत्प_वन (नं) 1.
n.
 Straining fluids for
domestic or religious uses.
Spoken Sanskrit
English
उत्पवन utpavana
n.
 cleansing
उत्पवन utpavana
n.
 straining liquids for domestic or religious uses
उत्पवन utpavana
n.
 any implement for cleaning
उत्पवन utpavana
n.
 act of sprinkling clarified butter or other fluids on the sacrificial fire
उत्पवन utpavana
n.
 cleaning
Wilson
English
उत्पवन
n.
 (-नं)
1 Straining liquids before using for domestic or religious purposes.
2 Sprinkling ghee or other fluids on the sacrificial fire, with two blades
of Kusa grass, the ends of which are held in either hand, and the centre
dipped into the liquid, which is then dropped upon the fire.
E.
 उत् above, &c. पुङ् to purify, affix ल्युट्.
Apte
English
उत्पवनम् [utpavanam], See under उत्पू.
उत्पवनम् [utpavanam], 1 Cleansing, purifying
द्रव्याणां च्चै व सर्वेषां शुद्धिरुत्पवनं स्मृतम्
Ms.*
 5.115.
Straining liquids for domestic or religious purposes.
Any instrument for cleansing.
Sprinkling ghee (or other fluids) on the sacrificial fire with two blades of Kuśa grass, the ends of which are held in either hand and the centre dipped into the liquid
अप्रच्छिन्नाग्रावनन्तर्गर्भौ प्रादेश- मात्रौ कुशौ नानान्तयोर्गृहीत्वा अङ्गुष्ठोपकनिष्ठिकाभ्यामुत्तानाभ्यां प्रागुत्पु- नाति सकृन्मन्त्रेण द्विस्तूष्णीम् Āśval.
Apte 1890
English
उत्पवनं See under उत्पू.
उत्पवनं 1 Cleansing, purifying
द्रव्याणां चैव सर्वेषां शुद्धिरुत्पवनं स्मृतं Ms. 5. 115.
2 Straining liquids for domestic or religious purposes.
3 Any instrument for cleansing.
4 Sprinkling ghee (or other fluids) on the sacrificial fire with two blades of Kuśa grass, the ends of which are held in either hand and the centre dipped into the liquid
अप्रच्छिन्नाग्रावनंतर्गर्भौ प्रादेशमात्रौ कुशौ नानां. तयोर्गृहीत्वा अंगुष्ठोपकनिष्ठिकाभ्यामुत्तानाभ्यां प्रागुत्पुनाति सकृन्मंत्रेण द्विस्तूष्णीं Āśval.
Monier Williams Cologne
English
उत्-प॑वन a
&c.
 See उत्-पू, col. 2.
उत्-प॑वन b
n.
 cleaning, cleansing,
Kauś.
 Comm. on
Nyāyam.
straining liquids for domestic or religious uses
any implement for cleaning,
ŚBr.
 i, 3, 1, 22
the act of sprinkling clarified butter or other fluids on the sacrificial fire (with two blades of Kuśa grass, the ends of which are held in either hand and the centre dipped into the liquid),
L.
Monier Williams 1872
English
उत्पवन उत्-पवन। See under उत्-पू।
उत्-पवन, अम्, n. cleaning, cleansing
straining
liquids for domestic or religious uses
any implement
for cleaning
the act of sprinkling clarified butter or
other fluids on the sacrificial fire with two blades of
Kuśa grass, the ends of which are held in either hand
and the centre dipped into the liquid.
Macdonell
English
उत्पवन ut-pávana,
n.
 purification
implement 🞄of purification
-pavitṛ,
m.
 purifier.
Benfey
English
उत्पवन उत्पवन, i. e. उद्-पू + अन,
n.
 Purifying, Man. 5, 115 (Lois.).
Apte Hindi
Hindi
उत्पवनम्
नपुं*
 - उद्+पू+ल्युट्
"मार्जन करना, शोधन करना"
L R Vaidya
English
utpavana {% n. %} Cleaning, cleansing, M.v.115.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
उत्प꣡व᳡न 2. Śat. Br. 1, 3, 1, 12 vielleicht = उदान nach Eggeling.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उत्पवनं,
क्ली,
 (उत् + पू + ल्युट् ।) कुशण्डिकायां पवि-त्रमध्येन जलादेरुत्क्षेपणम् । तत्र क्रमः । “पवित्र-द्वयमग्रे वामहस्तानामिकाङ्गुष्ठाभ्यां मूले दक्षिण-हस्तानामिकाङ्गुष्ठाभ्यां उत्तानहस्ताभ्यां गृहीत्वाआज्ये प्रक्षिप्य तयोर्म्मध्येनाग्नावाज्योत्क्षेपणम्” ।इति कालेसिः ॥
“पवित्रद्वयमग्रे दक्षिणहस्ता-नामिकाङ्गुष्ठाभ्यां मूले वामहस्तानामिकाङ्गुष्ठाभ्यांगृहीत्वा दक्षिणहस्तोपरिभावेन अधोमुखो व्य-स्तपाणिः पवित्रमध्येन प्रोक्षणीजलस्य किञ्चि-दुत्तोलनम्” । इति पशुपतिः ॥
“पशुपत्युक्तक्रमेणसामगानां मन्त्रोच्चारणपूर्व्वकं पवित्रद्वयमध्येनाग्नावाज्योत्क्षेपणं ॥
इति भवदेवभट्टः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उत्पवन
न०
 उद् + पु--ल्युट् । यज्ञियपात्रादिसंस्कारभेदे स चआश्व० गृ० १, ३, २, ३ सूत्रयोर्दर्शितो यथा ।“पवित्राभ्यामाज्यस्योत्पवनम्” २ सू० । “अप्रच्छिन्नाग्रावनन्त-र्गर्भौ प्रादेशमात्रौ कुशौ नानान्तयोर्गृहीत्वाङ्गुष्ठोपकनिष्ठिका-भ्यामुत्तानाभ्यां पाणिभ्यां “सवितुष्ट्वा प्रसव उत्पुनाम्यच्छिद्रेणपवित्रेण वसोः सूर्यस्य रश्मिभिरिति” प्रागुत्पुनाति सकृ-न्मन्त्रेण, द्विस्तूष्णीम्” ३ सू० । “कार्यमिति शेषः । अथ किं-लक्षणे? पवित्रे कथं वा उत्पवनं? कार्यमित्येतद्द्वयं निर्णे-तुमाह । प्रशब्दः सूक्ष्मच्छिन्नाग्रयोरनिवृत्त्यर्थः । न विद्यतेअन्तर्मध्ये गर्भो ययोस्तौ तथोक्तौ प्रादेशमात्रौ कुशौ ।एवंलक्षणयुक्तौ कुशौ पवित्रसंज्ञौ । नानेत्यसंसर्गार्थम् ।पवित्रे अन्तयोरसंस्पृष्टे अङ्गुष्ठोपकनिष्ठिकाभ्यामुत्तानाभ्यांपाणिभ्यां गृहीत्वा प्रागुत्पुनातिसकृत्न्मन्त्रेण, द्विस्तूष्णीम्”ना० वृ० । तत्र समन्त्रकामन्त्रकव्यवस्था नारा० वृत्तौ दर्शितापूर्व्वेणामन्त्रकमुत् पवनं विधीयते । अनेन तु समन्त्रकम् ।तत्र वैतानिके अमन्त्रकं गृह्ये कर्म्मणि समन्त्रकमित्येवंविनिवेशः” इति । “उत्पवनप्रकारः” शत० ब्रा० ।“प्रोक्षणीषु पवित्रे भवतः । ते तत आदत्ते, ताभ्या-माज्यमुत्पुनात्येको वाऽउत्पवनस्य बन्धुर्मेध्यमेवैतत्क-रोति । स उत्पुनाति “सवितुष्ट्वा प्रसवऽ उत्पुना-म्यच्छिद्रेण सूर्य्यस्य रश्मिभिरिति” सोऽसावेव-बन्धुः” । “अथाज्यलिप्ताभ्यां पवित्राभ्याम् प्रोक्ष-णीरुत्पुनाति “सवितुर्वः प्रसवऽ उत्पुनाति” एकोवा उत्पवनस्य वन्धुः” २२, २३, २४, १, ३, १, “द्रव्याणा-ञ्चैव सर्वेषां शुद्धिरुत्पवनं स्मृतम्” मनुः “प्रादेशप्रमाणकुशद्वयाभ्यामुत्पवनेन शुद्धिः” कुल्लू० ।
Capeller
German
उत्प॑वन
n.
 das Reinigen, Reinigungswerkzeug.
Burnouf
French
उत्पवन उत्पवन
n.
 (पू) filtrage, clarification,
épuration, principalement des liqueurs sacrées.
Aspersion de
beurre clarifié.
Stchoupak
French
उत्-पवन-
nt. fait de nettoyer.