उत्पल (utpala)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English उत्पल utpala fleshless
उत्पल utpala emaciated
उत्पल utpala any flower
उत्पल utpala crape ginger [ Costus speciosus - Bot. ]
उत्पल utpala lotus
उत्पल utpala particular hell
उत्पल utpala waterlily
उत्पल utpala blossom of the blue lotus [ Nymphaea Caerulea ]
उत्पल utpala any water-lily
उत्पल utpala seed of the lotus
उत्पल utpala water lily
Wilson
EnglishApte
Englishउत्पल [utpala], [उत्क्रान्तः पलं मांसम्] Fleshless, emaciated, lean. -ली A kind of cake made with unwinnowed corn.
लम् A blue lotus, any lotus or water lily
नवावतारं कमलादिवोत्पलम् 3.36, 12.86
26
नीलो- त्पलपत्रधारया 1.18
so रक्त˚.
The plant Costus Speciosus (कोष्ठ).
A plant in general. -अक्ष, -चक्षुस् lotus-eyed. -आभ lotus-like. -कोष्ठम् of a plant (Mar. कोष्ठकोळिंजन). -गोपा of a plant (Mar. श्वेत उपळसरी), the प्रियंगु creeper. -गन्धिकम् a variety of sandal of the colour of brass (which is very fragrant).
पत्रम् a lotus-leaf.
a wound on the breast caused by a female's finger-nail, (generally made by lover's finger-nail)
nail-print.
a Tilaka or mark on the forehead made with sandal.
a broad-bladed knife or lancet. -पत्रकम् a broad-bladed knife or lancet. -भेद्यकः a kind of bandage. -माला of a lexicon compiled by Utpala -राजः of a poet. -शारिवा see उत्पलगोपा (= श्यामा Ichno Carpus Frutescens (Mar. काळी उपळसरी). -श्रीगर्भः of a Bodhisattva.
Apte 1890
Englishउत्पल a. [उत्क्रांतः पलं मांसं] Fleshless, emaciated, lean.
ली A kind of cake made with unwinnowed corn.
लं 1 A blue lotus, any lotus or water-lily
नवावतारं कमलादिवोत्पलं R. 3. 36, 12. 86
Me. 26
नीलोत्पलपत्रधारया Ś. 1. 18
so रक्त, °
2 The plant Costus Speciosus.
3 A plant in general.
Comp.
अक्ष,
चक्षुस् a. lotuseyed.
आभ a. lotus-like.
गंधिकं a variety of sandal of the colour of brass (which is very fragrant).
पत्रं {1} a lotus-leaf. {2} a wound caused by a female's finger-nail, nail-print. {3} a Tilaka or mark on the forehead made with sandal. {4} a broad-bladed knife or lancet.
पत्रकं a broad-bladed knife or lancet.
भेद्यकः a kind of bandage.
माला N. of a lexicon.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishउत्पल 1. उत्पल, अम्, n. (fr. rt. पल् for
पट् with उद्, to burst upwards as a blossom?), the
blue lotus, Nymphæa Cærulea, a seed of the Nym-
phæa
the plant Costus Speciosus
any water-lily
a
plant in general
(अस्), m., N. of a man who built a
sanctuary, of an astronomer
N. of a lexicographer
(आ), f., N. of a river
(ई), f. a kind of cake made
with unwinnowed corn.
—उत्पल-गन्धिक, अम्, n.
a species of sandal of the colour of brass and very
fragrant.
—उत्पल-चक्षुस्, उस्, उस्, उस्, lotus-eyed,
fine-eyed.
—उत्पल-पत्त्र, अम्, n. the leaf of a
Nymphæa
a wound caused by the finger-nail of a
woman
a Tīlaka or mark on the forehead, made
with sandal &c. by the Hindūs
a broad-bladed
knife or lancet.
—उत्पल-पत्त्रक, अम्, n. a broad-
bladed knife or lancet used by surgeons.
—उत्पल-
पुर, अम्, n., N. of a town built by Utpala.
—उत्-
पल-भेद्यक, अस्, m. a kind of bandage.
—उत्पल-
माला, f., N. of a lexicon.
—उत्पल-राज, अस्, m., N.
of a poet.
—उत्पल-वती, f., N. of a river.
—उत्पल-
वर्णा, f., N. of a woman.
—उत्पल-शाक, अस्, m.,
N. of a plant.
—उत्पल-शारिवा, f. the plant Ichno-
carpus Frutescens.
—उत्पलाक्ष (°ल-अक्°), अस्, m.,
and उत्पलापीड (°ल-आप्°), अस्, m., N. of two princes.
—उत्पलाभ (°ल-आभ्°), अस्, आ, अम्, lotus-like, re-
sembling a lotus.
—उत्पला-वन, अम्, n., N. of a
region in Pañcāla.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiउत्पल
वि* - उत्क्रान्तः पलं मांसम् - उद्+पल्+अच्
"मांसहीन, क्षीण, दुबला-पतला"
उत्पलम्
- उत्क्रान्तः पलं मांसम् - उद्+पल्+अच्
"नीलकमल, कमल, कुमुद"
उत्पलम्
- उत्क्रान्तः पलं मांसम् - उद्+पल्+अच्
सामान्यतः पौधा
Shabdartha Kaustubha
Kannadaउत्पल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀಲಕಮಲ /ಕನ್ನೈದಿಲೆ
निष्पत्तिः - > उत् + पत्लृ (गतौ) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > उत्पलति
प्रयोगाः - > "आददे मृदुविलोलपलाशैरुत्पलैश्चषकवीचिषु कम्पः"
उल्लेखाः - > किरा० ९-५६
उत्पल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂಗಲು ಕೋಷ್ಠದ ಮರ
उत्पल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಾಂಸಖಂಡವಿಲ್ಲದ /ಪುಷ್ಟಿಯೀಲದ /ಕೃಶವಾಗಿರುವ
व्युत्पत्तिः - > उत्क्रान्तः पलं मांसम्
विस्तारः - > "उत्पलं कुष्ठभूरुहे । इन्दीवरे मांसशून्ये" - हेम० ।
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritउत्पल
क्ली
उत्पल, नलिन, कुष्ठ, औषध
उत्पलं नलिनं प्रोक्तमुत्पलं कुष्ठमौषधम् ।
verse 2.1.1.77
page 0012
Aufrecht Catalogus Catalogorum
Englishउत्पल usually called भट्टोत्पल astronomer:
Argalapraśna. Burnell 79^b.
Utpalaparimala. Oppert II, 4497.
Cintāmaṇi Bādarāyaṇapraśnaṭīkā. L. 1522.
Jagaccandrikā Bṛhajjātakaṭīkā, composed in 966.
Jñānamālā. B. 4, 138. P. 15.
Praśna. Oudh VIII, 16.
Praśnajñāna. BP. 272.
Praśnasaptati. Oudh VI, 10.
Bṛhajjātakaślokavyākhyāna. Quoted by Viśva-
nātha. Oxf. 338^a.
Bṛhatsaṃhitābhāṣya.
Yogayātrāvivaraṇa.
Ramala. B. 4, 186.
Liṅgānucāsanasūtravṛtti (?). Oppert II, 6332.
Śiṣyahitā Laghujatakaṭīkā.
C. on Pṛthuyaśas Horāṣaṭpañcāśikā.
C. on Brahmagupta's Khaṇḍakhādya. Report XXXIV.
Bhaṭṭotpalīya jy. Oppert II, 6356.
उत्पल grammarian. Quoted in Nyāsa on Hemacandra's
Bṛhadvṛtti. Ind. Antiq. 1886, 81:
Utpalamālā lexicon.
Edgerton Buddhist Hybrid
Englishutpala,
(1) m., Mvy 〔7797〕, or nt., Mvy 〔7926〕 (cited from Gv) and Gv 〔106.19〕
〔134.3〕, a high number
(2) m., n. of a former Buddha: Mv 〔iii.235.16〕
(3) m. (= Pali uppala, °laka), n. of a (cold, Dharmas, Tib. Mvy) hell: Mvy 〔4934〕
Dharmas 〔122〕
Divy 〔67.23〕
〔138.7〕
Av 〔i.4.9〕 etc.
(4) m., n. of a kalpa: see Upala (and cf. Utpalaka 3).
Abhyankara Grammar
Englishउत्पल author of a commentary on Pāṇini's Liṅgānuśāsana. It is doubt- ful whether he was the same as उत्पल- भट्ट or भट्टोत्पल, the famous astrologer of the tenth century.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanSanskrit Tibetan
Tibetanku ba la me tog
कुवलय / उत्पल
chu skyes sngon po
उत्पल
sa stobs
उत्पल / कुमुद / कुवलय
sa 'tsho'i bu mo
उत्पल
sa yi gdu pa
उत्पल / कुवलय
utpala ltar
उत्पल
ut pa la shing
उत्पल / सदाफल
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritउत्पलं स्यात्कुवलयं कुवेलं कुवलं कुवम् ॥ ११६३ ॥
उत्पल (पुंक्ली), कुवलय (क्ली), कुवेल (क्ली), कुवल (पुंक्ली), कुव (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritइन्दीवर
इन्दीवर, उत्पल, नीलोत्पल, कुवलय
सौगन्धिकं च कह्लारं स्यादिन्दीवरमुत्पलम् ।
नीलोत्पलं कुवलयं कैरवं कुमुदं विदुः ॥ ६८१ ॥
verse 3.1.1.681
page 0078
नाममाला
Sanskritइन्दीवर, अरविन्द, शतपत्र, पुष्कर, उत्पल, कुवलय
इन्दीवरं चारविन्दं शतपत्रं च पुष्करम् ॥ २१ ॥
स्यादुत्पलं कुवलयम् अथ नीलाम्बुजन्म च ।
इन्दीवरं च नीलेऽस्मिन् सिते कुमुदकैरवे ॥ २२ ॥
verse 0.1.1.21
page 0011
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritउत्पलं, (उत्पलतीति । पल गतौ पचाद्यच् ।)नोलकमलम् । कुष्ठौषधिः । इति विश्वः ॥
पुष्पम् ।इति मेदिनी ॥
जलजपुष्पमात्रम् । तच्च पद्मकुमु-दादि । तत्पर्य्यायः । कुवलयम् २ । इत्यमरः ॥
कुब-लम् ३ । इति जटाधरः ॥
कुवेलम् ४ । इति शब्द-रत्नावली ॥
(यथा रघौ ३ । ३६ । “नवावतारंकमलादिवोत्पलम्” ।) तस्य गुणाः । कषायत्वम् ।मधुरत्वम् । शीतत्वम् । पित्तकफरक्तनाशित्वञ्च ।इति राजवल्लभः ॥
जलपुष्पविशेषः । कोञि इतिहिन्दी भाषा । तत्पर्य्यायः । अनुष्णम् २ रात्रि-पुष्पम् ३ जलाह्वयम् ४ हिमाब्जम् ५ निशापुष्पम्६ । अस्य गुणाः । शीतत्वम् । स्वादुत्वम् । पित्त-रक्तार्त्तिदोषनाशित्वम् । दाहश्रमवमिभ्रान्तिकृ-मिज्वरहरत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
(“उत्पलानि कषायाणि पित्तरक्तहराणि च” ।इति सूत्रस्थाने सप्तविंशेऽध्याये चरकेणोक्तम् ॥
“तस्मादल्पान्तरगुणे विद्यात्कुवलयोत्पले” ।इति सुश्रुते सूत्रस्थाने षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritउत्पल उद् + पल--अच् । १ नीलपद्मे, २ कुमुदादौ, ३ कुष्ठो-षघौ च । उत्क्रान्तं पलं मासम् अत्या० समा० ।४ मांसशून्ये । “गण्डस्वेदापनयनरुजाक्लान्तकर्णोत्-पलानान्” मेघ० । “यत्रोत्पलदलक्लैव्यमस्त्राण्यापुःसुरद्विषाम्” “मुहूर्त्तकर्णोत्पलतां प्रपेदे” “नवावतारंकमलादिवोत्पलम्” रघुः “अन्योन्यमुत्पीडयदुत्पलाक्ष्याः” कुमा० । तच्च त्रिविधं नीलं रक्तंश्वेतञ्च “ध्रुवंसनीलोत्पलपत्रधारया” शकु० ।
Burnouf
Frenchउत्पल उत्पल a. (पल्) clair, non épais
उत्पला।
-- S. gâteau de blé non vanné. -- S. fleur
les
nymphéacées en gén. :
costus, bot.
Le 6ᵉ enfer glacé.
उत्पलगन्धिक (गन्ध्) sorte de sandal.
उत्पलपत्र (पत्र) feuille de lotus.
Le तिलक:
voyez ce mot.
उत्पलवर्णा (वर्ण) une des trois femmes de
शाक्य-मुनि।
उत्पलशारिवा (शार-इव) echites frutescens, bot.
उत्पलिनी (sfx. इनी) réunion de lotus.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.