| YouTube Channel

उत्पत्तिः (utpattiH)

 
Apte
English
उत्पत्तिः [utpattiḥ],
f.
Birth
विपदुत्पत्तिमतामुपस्थिता
R.*
 8.83.
Production
कुसुमे कुसुमोत्पत्तिः श्रूयते न तु दृश्यते Ś. Til.17.
Source, origin
उत्पत्तिः साधुतायाः
K.*
 45.
Rising, going up, becoming visible, coming into existence.
Profit, productiveness, produce
स्वल्पोत्पत्तिदेशः Rāj T.5.68.
Producing as a result or effect.
Resurrection.
A sacrifice
उत्पत्तिरिति यजिं ब्रूमः । ŚB. on MS.* 7.1.3, 7.
An original injunction, a scriptural text enjoining (a particular matter), also called उत्पत्तिश्रुति or उत्पत्तिविधि. उत्पत्तेश्चातत्प्रधानत्वात् ।
Ms.*
 4.3.Comp. -अर्थः The अपूर्व resulting from a sacrifice
उत्पत्त्यर्थाविभागाद्वा सत्त्ववदैकधर्म्यं स्यात् । MS.* 7.1.2. ˚अविभागः Non-separation of याग and its अपूर्व. -कालीन
a.
 taking place at the time of birth. -क्रमः order of birth.-नामधेयत्वम् Being a name inherent in the verse
उत्पत्तिनामधेयत्वात् भक्त्या पृथक् सतीषु स्यात् । MS.* 8.3.22.
प्रयोगः production by the combined action of cause and effect.
purport, meaning. -वाक्यम् a sentence quoted from the Veda, an authoritative sentence.-व्यञ्जकः a type of birth (as investiture with the sacred thread)
a mark of the twice-born
उत्पत्तिव्यञ्जकः पुण्यः
Ms.*
 2.68. -शिष्ट
a.
 taught authoritatively (by a passage occurring in the Veda).
Apte 1890
English
उत्पत्तिः f. 1 Birth
विपदुत्पत्तिमतामुपस्थिता R. 8. 83.
2 Production
कुसुमे कुसुमोत्पत्तिः श्रूयते न तु दृश्यते Ś. Til. 17.
3 Source, origin
उत्पत्तिः साधुतायाः K. 45.
4 Rising, going up, becoming visible, coming into existence.
5 Profit, productiveness, produce
स्वल्पोत्पत्तिदेशः Rāj. T. 5. 68.
6 Producing as a result or effect.
7 Resurrection.
Comp.
कालीन a. taking place at the time of birth.
क्रमः order of birth.
प्रयोगः {1} production by the combined action of cause and effect. {2} purport, meaning.
व्यंजकः a type of birth (as investiture with the sacred thread)
a mark of the twice-born
Ms. 2. 68.
उत्पत्तिः f. birth of a son.
निर्विशेषम् ind. not differently from a son, just like a son. R. 5. 6.
वस्करा the mother of seven children.
स्नेहः paternal affection.
Apte Hindi
Hindi
उत्पत्तिः
स्त्री*
 - उद्+पद्+क्तिन्
जन्म
उत्पत्तिः
स्त्री*
 - उद्+पद्+क्तिन्
उत्पादन
उत्पत्तिः
स्त्री*
 - उद्+पद्+क्तिन्
"स्रोत, मूल"
उत्पत्तिः
स्त्री*
 - उद्+पद्+क्तिन्
"उठना, ऊपर जाना, दिखाई देना"
उत्पत्तिः
स्त्री*
 - उद्+पद्+क्तिन्
"लाभ, उपजाऊपन पैदावार"
उत्पत्तिः
स्त्री*
 - उद्+पद्+क्तिन्
यज्ञ
उत्पत्तिः
स्त्री*
 - उद्+पद्+क्तिन्
"मूल विधि, वेद में आधारभूत अध्यादेश, इसे उत्पत्तिश्रुति और उत्पत्तिविधि भी कहते हैं।"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) उत्पद्यते अस्मात् । उत्+पद(गतौ)+क्तिन् । ‘स्त्रियां क्तिन्’ ३.३.९४। १.जननम् । ‘उत्पत्तिरेव विप्रस्य मूर्तिर्धर्मस्य शाश्वती’ मनुः१.९८। २.सृष्टिः। ३.लाभः। ४.क्षेत्रफलम् । ५.कारणम् ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 लाभः, उत्पत्तिः, लब्धिः, प्राप्तिः, प्रयोजनम्, अर्जनम्
noun
निर्धारितसमये कार्यादिसम्पन्ने व्ययादि अपनिते उपगतम् उत्पन्नम्।
"अस्मिन् कार्योद्योगे मम उत्पन्नम् एकादशरूप्यकाणि अस्ति।"
Synonyms:
 व्युत्पत्तिः, उत्पत्तिः, उपपत्तिः
noun
पदस्य तत् मूलं रूपं यस्मात् तत् पदं सिद्धं भवति।
"भूमिः इति पदस्य व्युत्पत्तिः भू इति धातोः भवति।"
Synonyms:
 उत्पत्तिः, उद्भवः, उदयः
noun
प्रादुर्भवनस्य क्रिया भावो वा।
"पृथिव्यां प्रथमतः एककोशीयस्य जीवस्य उत्पत्तिः अभवत्।"
Synonyms:
 जन्म, जातिः, जनिः, जननम्, जनिमा, उत्पत्तिः, उद्भवः, सम्भवः, भवः, जनुः
noun
अस्तित्वस्य सम्भवनम्।
"कृष्णस्य जन्म मथुरायाम् अभवत्।"
Synonyms:
 निर्माणम्, सर्जनम्, सृष्टिः, उत्पत्तिः, सर्गः, निसर्गः, भावनम्
noun
उत्पादनस्य क्रिया।
"अस्य भुवनस्य निर्माणं मुघलशैल्या कृतम्।"
Tamil
Tamil
உத்பத்தி: : பிறப்பு, மூலம், உற்பத்தி, எழுதல், லாபம், விளைச்சல், வரும்படி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उत्पत्तिः,
स्त्री,
 (उत् + पत् + क्तिन् ।) उत्पतनम् ।तत्पर्य्यायः । जनुः २ जननं ३ जन्म ४ जनिः ५उद्भवः ६ । इत्यमरः ॥
संसारः ७ भवः ८जातिः ९ । इति जटाधरः ॥
प्रभवः १० भावः ११सम्भवः १२ जनूः १३ । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा मनुः । २ । ६८ ।“उत्पत्तिव्यञ्जकः पुण्यः कर्म्मयोगं निबोधत” ।)(साङ्ख्यादिमते आविर्भावः । यथा, मृत्पिण्डे विद्य-मानस्य घटस्याविर्भाव एव उत्पत्तिर्यथा तथैवकारणात्मना विद्यमानानां तत्त्वानां आविर्भावएवोत्पत्तिर्विवक्षिता ॥
)