उत्थान (utthAna)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उत्थान n.
  (-नं)
	 1. Effort,  exertion. 
	 2. Manhood,  manly exertion. 
	 3. An
army.
	 4. War,  battle.
	 5. A book.
	 6. Joy,  pleasure.
	 7. Rising, 
getting up.
	 8. A court yard.
	 9. A shed where sacrifices are made.
10. A term,  a limit.
	 11. Evacuating by stool,  &c.
	 12. Business of
a family or realm,  as the care of subjects or dependents.
	 13. Re-
flexion. 
	 14. Proximate cause of disease.
 E.
  उत् above,  स्था to stand, 
and ल्युट् affix,  स is dropped.

Capeller Eng

English

 उत्था॑न n.
  rising,  coming forth,  origin,  setting out, 
starting,  exertion,  endeavour,  energy (poss.  °वन्त्†)
 leaving off, 
conclusion. 

Yates

English

 उत्था_न (नं) 1.
n.
  Effort
 war
 rising.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उत्थान 	-	  utthAna 	-	 n.
  	-	  court-yard
गृहकक्ष्या 	-	  gRhakakSyA 	-	 f.
  	-	  court-yard
प्राङ्गण 	-	  prAGgaNa 	-	 n.
  	-	  court-yard
प्रदक्षिणपट्टिका 	-	  pradakSiNapaTTikA 	-	 f.
  	-	  court-yard
राजाङ्गण 	-	  rAjAGgaNa 	-	 n.
  	-	  court-yard of a palace
अपाश्रय 	-	  apAzraya 	-	 m.
  	-	  awning spread over a court or yard
वेदि 	-	  vedi 	-	 f.
  	-	  kind of covered verandah or balcony in a court-yard
वितर्दि 	-	  vitardi 	-	 f.
  	-	  raised and covered piece of ground in the centre of a house or temple or in the middle of a court-yard
वितर्दिका 	-	  vitardikA 	-	 f.
  	-	  raised and covered piece of ground in the centre of a house or temple or in the middle of a court-yard

उत्थान 	-	 utthAna 	-	 adj.
  	-	  causing to arise or originate
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  army
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  tumult
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  shed where sacrifices are offered
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  exertion
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  leaving off : starting on a warlike expedition
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  reflection
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  joy
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  sedition
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  act of standing up or rising
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  term
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  manly exertion
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  coming forth
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  proximate cause of disease
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  pleasure
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  rise
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  rising
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  limit
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  manhood
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  appearing
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  act of rising
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  book
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  origin
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  resurrection
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  business of a family or realm
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  evacuating
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  bursting open
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  standing up
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  court-yard
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  effort
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  rising up to depart
उत्थान 	-	 utthAna 	-	 n.
  	-	  care of subjects or dependants
रोगाद् उत्थान 	-	  rogAd utthAna 	-	 n.
  	-	  recovery  [ med. ]

Wilson

English

 उत्थान
n.
  (-नं)
Effort,  exertion. 
Manhood,  manly exertion. 
An army.
War,  battle.
A book.
Joy,  pleasure.
Rising,  getting up.
A court yard.
A shed where sacrifices are made.
A term,  a limit.
Evacuating by stool,  &c.
Business of a family or realm,  as the care of subjects or dependants.
Reflexion. 
Proximate cause of disease.
E.
  उत् above,  स्था to stand,  and ल्युट् affix,  स is dropped.

Apte

English

उत्थान [utthāna],  a.
  Causing to arise or spring up.

नम् 1 The act of rising or standing up,  getting up
 शनैर्यष्टयुत्थानम् Bh.*
  3.9.

Rising (as of luminaries)
 इन्दुं नवोत्थानमि- वेन्दुमत्यै R.*
  6.31 newly risen. 

Rise,  origin. 

Resurrection. 

(a) Effort,  exertion,  activity
 मेदच्छेद- कृशोदरं लघु भवत्युत्थानयोग्यं वपुः Ś.*
  2.5
 ˚शीलः Dk.*
  153 disposed to work
 Mv.*
  6.23
 यद्युत्थानं भवेत्सह Ms.*
  9.215,  effort (for money),  acquisition of property. (b) Manly exertion,  manhood,  Mb.
 *  1.2.6
 राज्ञो हि व्रतमुत्थानम् Kau. A.
 1.19. also अर्थस्य मूलमुत्थानम्

Energy. उत्थानेन सदा पुत्र प्रयतेथा युधिष्ठिर । न हयुत्थानमृते दैवं राज्ञामर्थं प्रसाधयेत् ॥ Mb.
 *  12.56.14.

Joy,  pleasure.

War,  battle.

An army.

Evacuating (by stool &c.
 ).

A book.

A court-yard.

A shed where sacrifices are offered.

A term,  limit,  boundary.

Business (cares &c.
 ) of a family or realm. 

Reflection. 

Proximate cause of a disease.

Awakening.

A monastery.

Readiness of the army for fight
 युद्धानुकूलव्यापार उत्थानमिति कीर्तितम् Śukra. 1.325. Comp.
   -एकादशी the eleventh day in the light fortnight of Kārttika when Viṣṇu rises from his four month's sleep (also called प्रबोधिनी) -वीरः A man of action,  one who makes effort
 Mb.
  -शीलिन्a.  Industrious
 Mb.
 *  2.

Apte 1890

English

 उत्थान a. Causing to arise or spring up. 
नं 1 The act of rising or standing up,  getting up
 शनैर्यष्ट्युत्थानं Bh. 3. 9. 
2 Rising (as of luminaries)
 इंदुं नवोत्थानमिवेंदुमत्यै R. 6. 31 newly risen. 
3 Rise,  origin. 
4 Resurrection. 
5 (a) Effort,  exertion,  activity
 मेदश्छेदकृशोदरं लघु भवत्युत्थानयोग्यं वपुः Ś. 2. 5
 °शीलः Dk. 153 disposed to work
 Mv. 6. 23
 यद्युत्थानं भवेत्सह Ms. 9. 215,  effort (for money),  acquisition of property. (b) Manly exertion,  manhood. 
6 Energy. 
7 Joy,  pleasure. 
8 War,  battle. 
9 An army. 
10 Evacuating (by stool &c.). 
11 A book. 
12 A court yard. 
13 A shed where sacrifices are offered. 
14 A term,  limit,  boundary. 
15 Business (cares &c.) of a family or realm. 
16 Reflection. 
17 Proximate cause of a disease. 
18 Awakening. 
Comp. 
एकादशी the eleventh day in the light fortnight of Kārttika when Viṣṇu rises from his four months' sleep (also called प्रबोधिनी). 

Monier Williams Cologne

English

 उत्-था॑न n.
  the act of standing up or rising,  ŚBr.
  
 Suśr.
 
 Gaut.
 
 ŚāṅkhGṛ.
 
 Bhartṛ.
  &c.

 rising (of the moon &c.
  ),  BhP.
  
 Ragh.
  &c.
  

 resurrection,  MBh.
  
 Pañcat.

 rising up to depart

 leaving off,  ŚBr.
  
 TS.
 
 KātyŚr.
   &c.
  
 starting on a warlike expedition,  Mn.
  
 MBh.
  
 R.
  &c.

 coming forth,  appearing,  Kap.
  

 bursting open,  Jaim.
  

 tumult,  sedition,  Rājat.
 

 rise,  origin,  Suśr.
 

 effort,  exertion

 manly exertion,  manhood,  MBh.
  
 Rājat.
 
 Āp.
   &c.

 evacuating (by stool &c.
  ),  Suśr.
 
 Kauś.
 

 an army,  L.
 

 joy,  pleasure,  L.
 

 a book,  L.
 

 a court-yard,  L.
 

 a shed where sacrifices are offered,  L.
 

 a term,  limit,  L.
 

 business of a family or realm,  the care of subjects or dependants,  L.
 

 reflection,  L.
 

 proximate cause of disease,  L.
 

 उत्-था॑न mfn.
   causing to arise or originate,  MBh.
  

Monier Williams 1872

English

 उत्-थान,  अम्,  n. the act of standing up or rising
rising (of the moon &c.)
 resurrection
 rising up
to depart
 leaving off
 starting on a warlike expedi-
tion
 rise,  origin
 effort,  exertion
 manly exertion, 
manhood
 evacuating (by stool &c.)
 an army
 joy, 
pleasure
 a book
 a court-yard
 a shed where sacri-
fices are offered
 a term,  a limit
 business of a family
or realm,  the care of subjects or dependants
 reflection
proximate cause of disease
 (अस्,  आ,  अम्),  causing to
arise or originate.
—उत्थान-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  ready
for action.
—उत्थानैकादसी (°न-एक्°),  f. the eleventh
day in the light or former half of the month Kārttikā, 
when Viṣṇu rises from his sleep.

Benfey

English

 उत्थान उत्थान,  i. e. उद्-स्था + अन, 
 I. n.
 
 1. Rising,  Bhartṛ. 3,  10
 of the
moon,  Ragh,  6,  31.
 2. Resurrection, 
MBh. 3,  10811.
 3. Exertion,  Man.  9, 
215.
 II. m.
  A causer,  MBh. 13,  1242.
 -- Comp.
 
अन्-,  n.
  want of exertion, 
Rājat. 5. 252.
सु-,  adj.
  clever.

Apte Hindi

Hindi

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
"उदय होने पर ऊपर उठने की क्रिया,  उठना"

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
उदय होना

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
"उद्गम,  उत्पत्ति"

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
मृत्तोत्थान

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
"प्रयत्न,  प्रयास,  चेष्टा,  सम्पति-अभिग्रहण"

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
पौरुष

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
"हर्ष,  प्रसन्नता"

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
"युद्ध,  लड़ाई"

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
सेना

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
"आँगन,  यज्ञमंडप"

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
"अवधि,  सीमा,  हद"

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
जागना

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
"मठ,  विहार"

उत्थानम्
नपुं*
   - उद्+स्था+ल्युट्
युद्ध करने के लिए तैयार सेना की स्थिति

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏಳುವುದು
निष्पत्तिः - > उद् + ष्ठा (गतिनिवृत्तौ) - "ल्युट्" (३-३-११५)
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉದಯ /ಹುಟ್ಟಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುವುದು /ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವುದು
प्रयोगाः - > "निदर्शयामास विशेषदृश्यमिन्दुं नवोत्थानमिवेन्दुमत्यै"
उल्लेखाः - > रघु० ६-३१
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯತ್ನ /ಉದ್ಯಮ
प्रयोगाः - > "मेदच्छेदकृशोदरं लघु भवत्युत्थानयोग्यं वपुः"
उल्लेखाः - > शाकु० २-५
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುನರುಜ್ಜೀವನ /ಪುನಃ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಲವಿಸರ್ಜನೆ /ವಿರೇಚನ
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಸ್ತಕ
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯುದ್ಧ /ಕದನ
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಗಳ
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹರ್ಷ /ಸಂತೋಷ
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೌರುಷ /ಶೌರ್ಯ
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಂತ್ರ /ಸ್ವರಾಷ್ಟ್ರ ಚಿಂತೆ
उत्थान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವುದು
निष्पत्तिः - > उद् + ष्ठा (गतिनिवृत्तौ) - कर० "ल्युट्" (३-३-११७)
विस्तारः - > "उत्थानमुद्यमे तन्त्रे पौरुषे पुस्तके रणे । प्राङ्गणोद्यमहर्षेषु मलवेगेऽपि च द्वयोः" -मेदि० ।

L R Vaidya

English

 utTAna {% m. %} 1. The act of rising or standing up,  Bhartr.iii.9
resurrection
effort,  exertion,  लघु भवत्युत्थानयोग्यं वपुः Sak.ii.
rise,  origin,  इंदुं नवोत्थानमिवेंदुमत्यै R.vi.31
war,  battle
an army
joy,  pleasure
awakening
acquiring wealth or property,  M.ix.215
a courtyard.

Indian Epigraphical Glossary

English

 utthāna (CII 1),  exerting oneself.

Abhyankara Grammar

English

उत्थान  elevation of tone.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उत्थानं,  क्ली,
   (उत् + स्था + ल्युट् ।) सैन्यम् । युद्धम् ।पौरुषम् । पुस्तकम् । उद्यमः । (यथा रामायणे ५ ।“मम धर्म्मार्थमुत्थानं न कामक्रोधसंज्ञितम्” ।)उद्गमः । (अभ्युदयः । यथा रघुवंशे । ६ । ३१ ।“निदर्शयामास विशेषदृश्य-मिन्दुं नवोत्थानमिवेन्दुमत्यै” ॥
)हर्षः । वास्त्वन्तः । अङ्गनम् । चैत्यः । (धनार्ज्जन-निमित्ता चेष्टा । यथा मनुः ९ । २१५ ॥
“भ्रातॄणामविभक्तानां यद्युत्थानं भवेत्सह ।न पुत्त्रभागं विषमं पिता दद्यात् कथञ्चन” ॥
)मलोत्सर्गः । इति हेमचन्द्रः ॥
 तन्त्रम् । तत्तु स्व-मण्डलम् । सैन्यंचिन्ता च । सन्निविष्टः । उपविष्टः ।इत्यमरभरतौ ॥
 गात्रोत्तोलनम् । उठन इतिभाषा । (यथा शाकुन्तले २ य अङ्के । “मेदच्छेद-कृशोदरं लघु भवत्युत्थानयोग्यं वपुः” ।) यथा च, “निशि स्वापो दिवोत्थानं सन्ध्यायां परिवर्त्तनम् ।अन्यत्र पादयोगेऽपि द्वादश्यामेव कारयेत्” ॥
इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
 (पुनर्जीवनम् । मरणान-न्तरं पुनर्जीवनलाभः । यथा महाभारते ।“स चापि वरयामास पितुरुत्थानमात्मनः” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उत्थान न०
  उद् + स्था--ल्युट् । १ ऊर्द्ध्वपतने,  २ उद्यमे,  ३ ऊर्द्ध्वभव-नचेष्टायाम्,  ४ उद्भवे च । करणे ल्युट् । ५ उत्साहे,  ६ पौरुषे, ७ हर्षे च । अधिकरणे,  ल्युट् । ८ रणे,  ९ राज्यविन्तनरूपे१० तन्त्रे,  ११ प्राङ्गणे,  १२ चैत्ये च । “इन्दुं नवोत्थानमिवेन्दुमत्यै”रघुः “भ्रातॄणामविभक्तानां यद्युत्यानं भवेत् सह” मनुः ।“मम धर्म्मार्थमुत्थानं न कामक्रोधसंज्ञितम्” रामा० “उ-त्थानमभिजानन्ति सर्वभूतानि भारत! । प्रत्यक्षं फलभश्नन्तिकर्म्मणां लोकसाक्षिकम्” भा० व० ३२ अ० । मेदच्छेदकृशोदरं लघु भवत्युत्थानयोग्यं वपुः” शकु० “पञ्च वासप्त चाष्टौ च यैरुथानं न गच्छति” सुश्रु० । १३ प्रबोधे च“मच्छयने मदुत्थाने मत्पार्श्वपरिवर्त्तने” ति० त० पु०
  ।

Capeller

German

 उत्था॑न m.
  Urheber
 n.
  das Außtehen, 
Aufgang,  Entstehung
 Außtand,  Thatkraft, 
Energie.

Burnouf

French

 उत्थान उत्थान n.
  (स्था) action de se lever,  de
s'élever,  d'être prêt,  de s'occuper de
 effort,  effort d'esprit
soin des affaires
		 joie,  plaisir.
		 Lieu où l'on se tient: cour
		 lieu couvert,  pour le Sacrifice
		 limites
		 champ de bataille, 
guerre
 armée
		 livre.
		 Vomissement
 selles.

Stchoupak

French

 उत्-थान-
 nt. fait de s'élever 
 lever (du soleil ou de la lune) 
résurrection 
 fait de partir en campagne 
 activité,  effort,  courage 
 a.
qui laisse partir ou surgir 
 -वन्त्- a. prêt à agir.
°युक्त- a. qui s'efforce,  énergique.
°हीन- a. inactif. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.