| YouTube Channel

उत्तरा (uttarA)

 
शब्दसागरः
English
उत्तरा ind. North, northerly, northward.
E.
 उत्तर and आच्
aff.
Capeller Eng
English
उत्तरा॑
adv.
 northward
* north of (gen. or
abl.
 ).
Yates
English
उत्तरा
adv. Northerly.
Spoken Sanskrit
English
उत्तरा uttarA
f.
 second part of the sAma-saMhitA
Wilson
English
उत्तरा ind. North, northerly, northward.
E.
 उत्तर and आच्
aff.
Monier Williams Cologne
English
उ॑त्तरा a
f.
 (आ), of. (scil. दिश्) the northern quarter, the north,
Kathās.
&c.
N.
 of each of the Nakṣatras that contain the word ‘उत्तर’ (cf. उत्तर-फल्गुनी,
&c.
 )
N.
 of a daughter of Virāṭa and daughter-in-law of Arjuna,
MBh.
of a female servant,
Lalit.
(ए) the second and third verse of a Tṛca (or a stanza consisting of three verses)
the second part of the Sāma-saṃhitā
उत्तरा b
ind.
 north, northerly
northward (with
gen.
 or
abl.
 ),
Pāṇ.
Vop.
(उत्तरा-पथ,
&c.
 See
p.
 178, col. 3.)
Monier Williams 1872
English
उत्तरा, ind. north, northerly, northward (with
gen. or abl.).
—उत्तरा-सद्, त्, त्, त्, Ved. seated north-
ward or on the left.
Macdonell
English
उत्तरा 1. uttarā,
f.
 (sc. diś) north.
उत्तरा 2. uttarā́, (in. ) ad. northwards
🞄north of (ab., g.).
Benfey
English
उत्तरा उत्तरा (an old instr. sing.
of उत्तर), adv. To the north, e. g. in
-मुख,
adj.
 Looking to the north,
MBh. 2, 1084.
Apte Hindi
Hindi
उत्तरा
स्त्री*
 - उद्+तरप्
उत्तर दिशा
उत्तरा
स्त्री*
 - उद्+तरप्
एक नक्षत्र
उत्तरा
स्त्री*
 - उद्+तरप्
विराट राजा की पुत्री और अभ्यिमन्यु की पत्नी
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उत्तरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿರಾಟರಾಯನ ಮಗಳು ಉತ್ತರೆ /ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪತ್ನಿ /ಅರ್ಜುನನ ಸೊಸೆ
उत्तरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತರದಿಕ್ಕು
प्रयोगाः - > "अस्त्युत्तरस्यां दिशि देवतात्मा हिमालयो नाम नगाधिराजः"
उल्लेखाः - > कुमा० १-१
उत्तरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧನುಸ್ಸಿನ ಸೌಂದರ್ಯ /ಬಿಲ್ಲಿನ ಸೊಬಗು
विस्तारः - > "उत्तरं प्रतिवाक्ये स्यादूर्ध्वोदीच्योत्तमेऽन्यवत् । उत्तरस्तु विराटस्य तनये दिशि चोत्तरा" - विश्व० । "उत्तरं प्रतिवाक्ये स्यादुदीच्ये प्रवरोर्ध्वयोः । स्त्रीलिङ्गत्वे धनुर्लक्ष्मां पुरुषे पावके च ना" - वैज० ।
उत्तरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತರದಿಕ್ಕು
उत्तरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿರಾಟರಾಯನ ಮಗಳು /ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಹೆಂಡತಿ
उत्तरा
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ
उत्तरा
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತರದೇಶದಲ್ಲಿ
उत्तरा
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ /ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ
निष्पत्तिः - > उत्तर - "आ" (५-३-३६)
L R Vaidya
English
uttara {% (I) a. (f. रा) %} 1. Upper, higher, तं वाहनादवनतोत्तरकायम् R.ix.60
2. produced in the north, northern, M.v.92
3. left
4. later, latter, following, as in उत्तरमेघ or उत्तरमीमांसा M.ii.136
5. superior, chief, (op. to अधर), धर्मोत्तरं मध्यममाश्रयंते R.xiii.7, xvii.12, K.S.v.61
6. more, more than (generally as the last member of a compound in this sense), e.g. अष्टोत्तरं शतम्
7. to be crossed over.
uttarA {% f. %} The north, अस्त्युत्तरस्यां दिशि देवतात्मा K.S.i.1.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Uttarā, n. of a girl, servant of Sujātā: LV 〔268.7 ff.〕
Lanman
English
uttarā́, adv. northerly. [úttara, 1112e,
330^4.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उत्तर, उत्तरा
noun
उत्तरदिशि विद्यमानः प्रदेशः।
"महेशः उत्तरे निवसति।"
Synonyms:
 उत्तरफाल्गुनी, अर्यमा, उत्तरा, अर्यमदेवा
noun
अश्विन्यादिसप्तविंशतिनक्षत्रान्तर्गतद्वादशनक्षत्रम्।
"उत्तरफाल्गुनी चन्द्रमण्डले द्वादशतमं नक्षत्रम् अस्ति।"
Synonyms:
 उत्तरा
noun
विराटकन्या, अभिमन्योः भार्या।
"परीक्षितस्य माता उत्तरा।"
Synonyms:
 उत्तरा, उदीची, तिर्यग्दिक्, कौवेरी, देवी
noun
दक्षिणदिशः संमुखी दिक्।
"भारतदेशस्य उत्तरस्याम् दिशि हिमालयः अस्ति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पूर्वा प्राची दक्षिणापाची प्रतीची तु पश्चिमा ।
अपराथोत्तरोदीची विदिक्चोपदिशं प्रदिक् ॥ १६७ ॥
-wordlist-
पूर्वा (स्त्री), प्राची (स्त्री), दक्षिणा (स्त्री), अपाची (स्त्री), प्रतीची (स्त्री), पश्चिमा (स्त्री), अपरा (स्त्री), उत्तरा (स्त्री), उदीची (स्त्री), विदिश् (स्त्री), अपदिश (क्लीअ), प्रदिश् (स्त्री)
--source--
तिर्यग्दिशां तु पतय इन्द्राग्नियमर्नैरृताः ।
वरुणो वायुकुबेरावीशानश्च यथाक्रमम् ॥ १६९ ॥
-wordlist-
ऐन्द्री (स्त्री), पूर्वा (स्त्री), आग्नेयी (स्त्री), दक्षिणपूर्वा (स्त्री), यामी (स्त्री), दक्षिणा (स्त्री), नैरृती (स्त्री), दक्षिणपश्चिमा (स्त्री), वारुणी (स्त्री), पश्चिमा (स्त्री), वायव्या (स्त्री), उत्तरपश्चिमा (स्त्री), कौबेरी (स्त्री), उत्तरा (स्त्री), ऐशानी (स्त्री), उत्तरपूर्वा (स्त्री), इन्द्र (पुं), पूर्वदिक्पति (पुं), अग्नि (पुं), दक्षिणपूर्वदिक्पति (पुं), यम (पुं), दक्षिणदिक्पति (पुं), नैरृत (पुं), दक्षिणपश्चिमदिक्पति (पुं), वरुण (पुं), पश्चिमदिक्पति (पुं), वायु (पुं), उत्तरपश्चिमदिक्पति (पुं), कुबेर (पुं), उत्तरदिक्पति (पुं), ईशान (पुं), उत्तरपूर्वदिक्पति (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कौबेरी
कौबेरी, उत्तरा, उदीची
स्याद्वारुणी प्रतीची कौवेरी चोत्तरोदीची ॥ १०१ ॥
verse 1.1.1.101
page 0013
Mahabharata
English
Uttarā, daughter of Virāṭa, wife of Abhimanyu, mother of Parikshit. § 4 (Anukram.): I, 1, †169.--§ 11 (Parvasaṅgr.): I, 2, 489.--§ 56 (Parikshit): I, 49, 1946 (ºāyāṃ ajījanat, sc. Parikshit).--§ 160 (Pūruvaṃś.): I, 95, ††3835 (daughter of Virāṭa, wife of Abhimanyu).--§ 549 (Pāṇḍavapraveśap.): IV, 11, †305.--§ 552 (Goharaṇap.): IV, 37, 1218, 1223 (prevails upon Bṛhannalā (i.e. Arjuna) to become the charioteer of Uttara)
66, †2116
68, 2186
69, 2257 (obtains the garments of the Kurus).--§ 553 (Vaivāhikap.): IV, 71, 2311, 2323
73, 2342, 2367 (is married to Abhimanyu).- § 585 (Bhīshmavadhap.): VI, 98, 4459 (all. to § 552).-§ 596 (Pratijñāp.): VII, 78, 2773 (comforted by Kṛshṇa after the death of Abhimanyu).--§ 619 (Strīvilāpap.): XI, 20, 597.--§ 785 (Anugītāp.): XIV, 61, 1835, 1843
62, 1860
66, 1940, (), 1953, 1957
67, 1967 (all. to § 617)
69, 2009, 2013, 2026
70, 2038, 2041 (birth of Parikshit).--§ 787 (Āśramavāsap.): XV, 15, †437 (Kauravī). Cf. Vairāṭī, Virāṭaduhitṛ, Virāṭatanayā, Abhimanyor bhāryā (XV, 670).
*uttarā, sc. diś (“the northern region”): V, 3821 (etymology), 3847.
पुराणम्
English
उत्तरा / UTTARĀ .1) General information. Daughter of virāṭa, the King of matsya. Her brother was called uttara.2) Up to marriage. The pāṇḍavas led their incognito life in the capital of the matsya Kingdom. arjuna adopted the name bṛhannala and was employed as the tutor of princess uttarā in music and dancing. At the end of the life, King virāṭa gave his daughter uttarā in marriage to abhimanyu the son of arjuna. (See the paragraph Ajñātavāsa (incognito-life) under arjuna).3) Son. The son born to abhimanyu and uttarā was parīkṣit, who became a very famous King later. (M.B. Ādi Parva, Chapter 95, Stanzas 83 and 84). See the seventh paragraph under aśvatthāmā).4) The death of her husband. abhimanyu was killed in the battle between the pāṇḍavas and the kauravas. It is mentioned in the mahābhārata, droṇa parva, Chapter 78, Stanza 37 that uttarā fell unconscious, when she heard of the death of her husband. śrī kṛṣṇa consoled uttarā. In the mahābhārata, strī Parva, Chapter 20, Stanzas 4 to 28 the lamentation of uttarā over the death of abhimanyu is mentioned.5) To the forest. uttarā also was seen among the women who accompanied dhṛtarāṣṭra, to a little distance when he went to the forest after the battle. (M.B āśramavāsika parva, Chapter 15, Stanza 10).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उत्तरा,
स्त्री,
 (उत्तर + टाप् ।) विराटराजकन्या ।साभिमन्युपत्नी । इति मेदिनी ॥
(यथा महा-भारते ३ । गोहरणपर्ब्बणि ३५ । २३ ।“स तत्र नर्म्मसंयुक्तमकरोत् पाण्डवो बहु ।उत्तरायाः प्रमुखतः सर्व्वं जानन्नरिन्दमः” ॥
)उत्तरा दिक् । तत्पर्य्यायः । कौवेरी २ देवी ३उदीची ४ । इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा महा-भारते २ । दिग्विजयपर्ब्बणि २८ । १७ ।“एवं स पुरुषव्याघ्रो विजिग्ये दिशमुत्तराम्” ।)अस्या दिशोऽधिपतिः कुवेरः कर्कटवृश्चिकमीन-राशयश्च । यथा । समयप्रदीपः ॥
“मेषसिंहधनुः प्राच्यां दक्षिणस्यान्तु तत्परे ।प्रतीच्यां तत्परे ज्ञेया उदीच्याञ्च ततः परे” ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उत्तरा
अव्य०
 उत्तर + प्रथमापञ्चमीसप्तम्वर्थे आच् । उत्तरस्यांदिशि काले देशे वेत्याद्यर्थे । १ प्रययावुत्तरामुखः” भा० स०२९ अ० । २ उत्तरस्यां दिशि ३ विराटकन्यायां स्त्री । “प्रेतेपितृत्वमापन्ने सपिण्डीकरणादनु । क्रियन्ते याःक्रियाः पित्र्याः प्रोच्यन्ते उत्तरा हि ता” इत्युक्तासु सपि-ण्डीकरणोत्तरासु वार्षिकश्राद्धक्रियायासु च स्त्री ।