| YouTube Channel

उत्तरमीमांसा (uttaramImAMsA)

 
Capeller Eng
English
उत्तरमीमांसा
f.
 the latter part of the Mīmāṃsā,
i.e.
 the Vedānta.
Spoken Sanskrit
English
उत्तरमीमांसा - uttaramImAMsA -
f.
 - vedAnta philosophy
Monier Williams Cologne
English
उत्तर—मीमांसा
f.
 the Vedānta philosophy (an inquiry into the Jñāna-kāṇḍa or second portion of the Veda
opposed to पूर्व-मीमांसा
See मिमांसा) :
Apte Hindi
Hindi
उत्तरमीमांसा
स्त्री*
 उत्तर-मीमांसा -
बाद में प्रणीत मीमांसा - वेदान्त दर्शन
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उत्तरमीमांसा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇದವ್ಯಾಸಮಹರ್ಷಿ ಪ್ರಣೀತವಾದ ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳುಳ್ಳ ಶಾರೀರಕಸೂತ್ರ /ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪದ ವಿಚಾರಮಾಡುವ ವೇದಾಂತ ಗ್ರಂಥ
व्युत्पत्तिः - > उत्तरस्य वेदशेषभागस्य उपनिषद्रूपस्य मीमांसा विचारः
L R Vaidya
English
uttara-mImAMsA {% f. %} the Vedānta philosophy as distinguished from Mīmānsa proper which is usually called पूर्वमीमांसा.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
उत्तरमीमांसा See Brahmamīmāṃsā, Śārīrakamīmāṃsa,
Brahmasūtra.
ब्रह्मसूत्र or उत्तरमीमांसा or बादारायणसूत्र or ब्रह्ममी-
मांसा or वेदान्तसूत्र or व्याससूत्र or शारीरकसूत्र at-
tributed to Bādarāyaṇa. Cop. 100. Oxf. 220^b. 221^a.
Hall p. 86. B. 4, 74. Ben. 71--73. Rādh 7. 42.
Burnell 86^a. Bhr. 251. Poona 87. Oppert 1933.
3656. 4451. 4452. 5592. 5810. 6554. 7406. II, 657.
1119. 4179. 5574. 6351. 8667. 9835. Rice 158.
Bühler 549. 556.
C. Oxf. 221^b. 222^a. 243^b. Rādh 7. NW. 270.
Bhr. 707. Oppert 4377. 4461. 5460. 5657.
C. Advaitavṛtti. Oppert 5593.
C. Digdarśinī. B. 4, 74.
C. Samañjasā vṛtti by Anūpanārāyaṇa L. 687.
Oudh XI, 16. XIII, 86. NP. III, 92.
C. Mitākṣarā by Annambhaṭṭa. Hall p. 94. K.
126. B. 4, 76. Bühler 549.
C. Śārīrakaśāstradarpaṇa, an abridgment of Śa-
ṅkara's Bhāṣya, by Amalānanda. Hall p. 91.
Oudh XIX, 32.
C. by Ānandatīrtha. Mack. 12. Hall p. 94. L.
3193. B. 4, 74. Ben. 70. Tüb. 15 (fr.). Oudh
XV, 12. NP. V, 36. Burnell 100^b. Lahore
18. P. 23. Bhr. 704--6. Oppert 1303. 1960.
2526. 3189. 5289. 7204. II, 531. 899. 1535.
3224. 4338. 4424. 6103. 6179. 7420. 8288.
9836. 10252. Rice 158. 188. BP. 269. 305.
Compare Brahmasūtrāṇubhāṣya, Brahmasūtrā-
nuvyākhyāna.
CC. Oppert 1961. 5816. II, 6104. 7421. 7422.
10253. 10255.
CC. Tattvaprakāśikā by Jayatīrtha. Khn. 56. K.
118. 120. B. 4, 16. Bik. 553. Burnell 101^a.
Bhr. 679. Oppert 1443. 1836. 2837. 3657.
5263. 7967. II, 94. 521. 615. 894. 1249. 4616.
7564. 9815. 10254. Rice 146. SB. 400.
CCC. Tattvaprakāśikābhāvabodha by Raghūttama
Yati. L. 30. Burnell 101^b.
CCC. Tattvaprakāśikāgatanyāyavivaraṇa by the
same K. 122. Burnell 101^b.
CCC. Bhāvadīpa or Bhāvarūpa by Rāghavendra.
W. p. 204.
CCC. Tantradīpikā by the same. Burnell 101^b.
Oppert II, 102. 220--2. Rice 142.
CCC. Tātparyacandrikā by Vyāsatīrtha. L. 3224
K. 118. Burnell 101^b. Bhr. 691. Oppert
II, 83. 4409. 7687. Rice 142.
CCCC. Burnell 101^b.
CCCC. Tātparyacandrikāprakāśa by Keśava Yati.
Burnell 101^b.
CCCC. by Gururāja. Oppert II, 79.
CCCC. Tātparyacandrikānyāyavivaraṇa by Timma-
ṇṇācārya. Burnell 101^b.
CCCC. Tātparyacandrikodāhṛtanyāyavivaraṇa by
Vijayendra Yati. Burnell 101^b.
CCC. by Śrīnivāsa. K. 120. Rice 156 (Prameya-
muktāvalī). 178.
CCC. Abhinavacandrikā by Satyanātha Yati. Burnell
101^b.
C. Vedāntakaustubhaprabhā, doctrine of Nimbārka,
by Keśava Bhaṭṭa. Printed in Pandit VIII. IX.
C. Śārīrakasūtrasārārthacandrikā or Subodhinī by
Gaṅgādhara. IO. 600. Hall p. 94. K. 136.
Ben. 69.
C. Brahmasūtrārthaprakāśikā by Jñānendrasvāmin.
Rice 158.
C. by Dharmabhaṭṭa. Oppert II, 4661 (?). Rice 158.
C. Brahmasūtrenduśekhara by Nāgeśa. K. 132.
C. Vedāntapārijātasaurabha by Nimbārka, and C.
Vedāntakaustubha by Śrīnivāsa. Quoted in
Vedāntakaustubhaprabhā. Compare Vedānta-
kaustubha Burnell 97^b.
C. by Nīlakaṇṭhaśivācārya, Śaiva doctriṇe. Report
XXVII. Burnell 110^b. Taylor 1, 207. Oppert
II, 6996.
CC. Śivādityamaṇidīpikā by Appayya Dīkṣita.
Burnell 110^b. Taylor 1, 176. 198. Oppert
768. 1336. 1614. 1615. 2079--82. 2464. 4102.
II, 1197. 5420. 5890. 6475. 7804. 7920. 9431.
9524. 10006. 10371. Rice 182.
C. Vedāntanyāyaratnāvalī Brahmādvaitatāmṛtapra-
kāśikā by Puruṣottamānandatīrtha. Tüb. 18.
C. Śārīrakamīmāṃsānyāyasaṃgraha by Prakāśā-
tman. L. 1957. Oudh XVII, 68. Burnell 88^a.
Oppert 1603. SB. 394.
C. by Bodhāyana. Oppert 1511. II, 4774. (Bo-
dhāyanavṛttivyākhyā). Quoted in Sarvadarśana-
saṃgraha Oxf. 247^a, in Yatīndramatadīpikā L.
2054, by Rāmānuja in the Śrībhāṣya.
C. Vedāntasūtramuktāvalī by Brahmānanda Sara-
svatī. IO. 433. 1679. Hall p. 93. K. 126.
Ben. 69. Oppert 5275. II, 6832. Rice 176.
C. by Bhavadeva. NW. 326.
C. Vivaraṇaprameyasaṃgraha by Bhāratītīrtha-
vidyāraṇya. L. 48. 2675. K. 130. Ben. 84.
Burnell 88^a.
C. by Bhāskarācārya, Nimbārka school. IO. 164.
Oudh 1876, 26. XIII, 30. 86.
C. Brahmasūtratātparya, written by Bhairava Dī-
kṣita Tilaka in 1768. Hall p. 94. NW. 304.
Oppert II, 6806.
C. Laghuvṛtti by Mathurānātha. NW. 324.
C. by Mārtaṇḍatilakasvāmin. B. 4, 74.
C. by Mukunda. NW. 280.
C. by Muktānanda. B. 4, 74.
C. Vidvajjanamanoharā by Raṅganātha. IO. 296.
B. 4, 74. Report XXVIII. Ben. 72. 74. Oudh
III, 20. X, 20.
C. Tantradīpikā by Rāghavendra. Burnell 110^a.
C. Śārīrakasūtrārthasaṃgraha by Rādhāramaṇa-
dāsa, son of Govardhanalāla. L. 697. Oppert
2915 (?).
C. by Rāmabhadra Dīkṣita. Oppert 5363. 6697.
7158. II, 6559.
C. Brahmāmṛtavarṣiṇī by Rāmānanda Sarasvatī.
Hall p. 93. Paris (D 57 a). L. 1437 (Rāma-
kiṃkara). 1484. Kh. 89. B. 4, 76. NW. 322.
326. (Rāmakiṃkara). Oudh 1877, 10. VIII, 24.
XIII, 86. XIV, 16. NP. I, 74. III, 92. V, 168.
VIII, 38. Gu. 5 (Rāmakiṃkara). Lahore 20
(Rāmakiṃkara). Kāśīn. 28. Oppert 3175.
Rice 160. 188. Peters. 2, 191. BP. 66. 267.
SB. 397.
C. Vedāntasūtraratna by Rāmānandatīrtha. Men-
tioned in L. 1017.
C. Śrībhāṣya by Rāmānuja. Cop. 100 (?). IO.
7 A. 567. Hall p. 92. L. 3144. 3171. Kh. 73.
B. 4, 74. Ben. 68. Rādh 7. NW. 320. Oudh
X, 20. XV, 10. 12. XVI, 38. NP. VIII, 42.
Burnell 97^b. Mysore 5. Lahore 20. Oppert
11. 132. 928. 1048. 1192. 1288. 1312. 1554.
2011. 2468. 2984. 3173. 3203. 3657. 4968.
5195. 5301. 5463. 5844. 7579. 8213. II, 598.
661. 866. 1001. 1152. 1200. 1391. 1481. 1539.
1596. 1668. 2108. 3544. 3853. 3932. 4198.
4883. 5021. 5648. 5779. 5892. 6151. 6163.
6402. 6715. 6812. 7721. 7791. 8527. 8597.
8783. 8934. 9116. 9198. 9849. 10266. Rice
150. 168. 182. BP. 8. Śrībhāṣye Carcā-
grantha. Kh. 73
.--Quoted in Sarvadarśana-
saṃgraha Oxf. 247^a.
CC. Śrībhāṣyavṛttyupanyāsa. Oppert 6453.
CC. Śrībhāṣyāndhradīpa. Oppert 6455.
CC. Śrībhāṣyasaṃgraha. Oppert 6454.
CC. Śrībhāṣyanayaprakāśa by Meghanādāri. Mys-
ore 6.
CC. Nayaprakāśikā by Lakṣmaṇācārya. Rice 150.
CC. Śrutaprakāśikā by Sudarśanācārya. Hall p. 92.
NW. 316. Oudh XVI, 38. NP. VIII, 42. Burnell
97^b. Mysore 6. Oppert 12. 526. 1050. 1338.
2470. 3235. 3507. 4169. 5197. 5465. 5845.
5870. 6462. 8302. II, 867. 1003. 1201. 1287.
1392. 1482. 1556. 1597. 1905. 2989. 3546.
3856. 3944. 5649. 5798. 5895. 6152. 6863.
7160. 7815. 8528. 8598. 9224. 10268. Rice
182. BP. 8. Quoted by Śrīnivāsadāsa in Ya-
tīndramatadīpikā.
CCC. Oppert 929.
CCC. Tātparyadīpikā. Oppert 5198.
CCC. Bhāvaprakāśikā by Varadaviṣṇu Sūri. Mys-
ore 6.
CCC. Tūlikā by Bādhūla Śrīnivāsācārya. Oppert
897. 5055. 5433. 5544. 5795. 7984.
C. Vedāntadīpa or Vedāntapradīpa, an abridgment
of the Śrībhāṣya, by Rāmānuja. IO. 332.
Oxf. 221^b. Hall p. 95. L. 3141. B. 4, 74.
Tüb. 18. Oudh V, 24. XV, 114. XVI, 38.
Mysore 6. 7. Taylor 1, 202. Oppert 206.
323. 1035. 1189. 1321. 2446. 2539. 3221.
3861. 5176. 5457. 5834. 6435. II, 488. 854.
991. 1173. 1376. 1544. 2978. 3816. 3938.
4167. 5644. 5789. 5881. 8523. 8587. 10260.
Rice 174. BP. 8.
C. Vedāntasāra by Rāmānuja. Hall p. 95. L.
3142. Oudh XI, 16. Burnell 97^b. Oppert
207. 482. 1322. 2447. 3224. 4061. 5458. 6218.
6436. II, 665. 856. 1545. 2979. 3818. 3939.
6960. Rice 186. BP. 8.
C. Vṛtti by Rāmāśrama. NP. VIII, 44.
C. Brahmasūtropanyāsavṛtti by Rāmeśa Bhāratī.
Burnell 88^a.
C. Brahmasūtracandrikā by Rāmeśvaradatta. Hall
p. 96 (an.). Nw. 284.
C. Mitākṣarā by Vārkṣāyaṇa. Sūcīpattra 58.
C. Brahmasūtraṛjuvyākhyā or Vijñānāmṛta by
Vijñānabhikṣu. Hall p. 92. NW. 278.
C. Vedāntasūtrabhāṣya, Rādhāvallabha doctrine,
by Viśvanāthasiṃhadeva. Oudh 1876, 24.
C. Marīcikā by Vrajanātha Bhaṭṭa. K. 126.
C. Śārīrakamīmāṃsābhāṣya by Śaṅkarācārya.
Mack. 11. IO. 143. W. p. 176. 177. Oxf.
221^a. Hall p. 86. Khn. 58. K. 132. B.
4, 74. 76. Ben. 67. 71. 78. 79. 81. Bik. 561.
Kāṭm. 4. Pheh 12. Rādh 7. Oudh XIV, 16. XV, 10.
12. NP. I, 74. VIII, 44. Burnell 86^b. P. 14.
23. Lahore 23. Poona 23. 51. 55. Oppert 1328.
1647. 2111. 2262. 3037. 3228. 3372. 3516.
3548. 3891. 3937. 4016. 4197. 4265. 4516.
4902. 4923. 4955. 5182. 5417. 6682. 6696.
7009. 7152. II, 1182. 1237. 1277. 1549. 2418.
2839. 2983. 3003. 3075. 3276. 3728. 3833.
3941. 4360. 4771. 4969. 5073. 5295. 5415.
5909. 6170. 6352. 6510. 6558. 6709. 6809.
7044. 7132. 7250. 7778. 7843. 7896. 7914.
8096. 8131. 8289. 8592. 8668. 8708. 8987.
9129. 9217. 9280. 9327. 9379. 9518. 9666.
9902. 10074. 10362. Rice 136. 158. 178
188. BP. 305.
CC. L. 2046. Ben. 69. Oppert 3871. 3892. II, 6104.
CC. Brahmavidyābharaṇa by Advaitānanda, a pupil
of Rāmānandatīrtha. Hall p. 89. L. 1135.
K. 124. Ben. 76. 84. Bik. 562. NP. III, 92.
V, 168. Oppert 709. 3172. 3431. 3536. 4332.
8121. II, 4772. 5965. Rice 158.
CC. Śārīrakanyāyarakṣāmaṇi by Appayya Dī-
kṣitā. Hall p. 90. L. 720. Burnell 87^b.
110^b. Oppert 1476. 1477. 1878. 1879. 3317.
3500. 3531. 3805. 4000. 4098. 4216. 4317.
4484. 4782. 4868. 4943. 8053. II, 2866.
4698. 5389. 6541. 6858. 7141. 7389. 7880.
8877. 9162. 9469. 9783. 9945. 10318.
CC. Śārīrakabhāṣyanyāyanirṇaya by Ānandatīrtha.
Hall p. 89. L. 2212. K. 132. B. 4, 76.
Ben. 68. 81. Bik. 562. Rādh 7. NP. VIII, 44.
Burnell 87^b. P. 23. Bhr. 266. Oppert
II, 2527. 2876. 4995. 7158. Rice 136. 188.
CC. Bhāṣyaratnaprabhā by Govindānanda. IO.
143. 1070. W. p. 177. Oxf. 221^a. L. 1433.
K. 128. Ben. 67. Kāṭm. 4 (an.). Rādh 7 (an.).
Oudh VIII, 24. XIV, 16. NP. 1, 74. Poona
51. Rice 188. BP. 305.
CC. Brahmasūtrabhāṣyadīpikā by Jagannātha Yati.
K. 124. Rice 158.
CC. Śārīrakabhāṣyavārttika or Nārāyaṇavārttika
by Nārāyaṇa Sarasvatī, a pupil of Govindā-
nanda Sarasvatī, composed in 1592. Hall p. 202.
Poona 24. C. by Bālakṛṣṇānanda. Sūcīpattra 61.
CC. Pañcapādikā (q. v.) by Padmapāda. Mentioned
in Saṃkṣepaśaṅkarajaya Oxf. 257^b.
CC. Brahmasūtrabhāṣyasāra by Bhāskarabhaṭṭa
Śarman. Tüb. 19 (fr.).
CC. by Rāmacandrācārya. Rice 178.
CC. Bhāṣyaratnaprabhā by Rāmānanda Sarasvatī.
W. p. 177 (fr.). Hall p. 89. B. 4, 76. Oppert
3202. 4433. 8269. II, 2503. 4803. 5861. (an.).
6034. 7676. 9130. 10019. Rice 168. This
work has some connection with the Ratnaprabhā
of his teacher Govindānanda, of which it is
perhaps a continuation.
CC. Vivaraṇopanyāsa by Rāmānanda Sarasvatī.
Hall p. 202. Ben. 83. Bik. 566. Rice 172. 176.
CC. by Rāmānuja (?). Oudh XV, 10. 12.
CC. Bhāmatī (q. v.) or Śārīrakabhāṣyavibhāga by
Vācaspatimiśra.
CC. by Viśvaveda. B. 4, 76.
CC. Brahmasūtrabhāṣyavārttika by Sureśvara,
seems only to exist in the gloss (Vivaraṇa-
tattvadīpana) of Akhaṇḍānanda. See however
Brahmasūtravṛttivārttika. W. p. 181. Hall
p. 90. L. 831. Burnell 87^b. Lahore 18.
Oppert II, 7752. SB. 431.
C. Saṃkṣepaśārīrakabhāṣya by Śaṅkarācārya.
Rice 184 (and C.).
CC. Siddhāntaviveka. Rice 184.
C. by Śiromaṇi. K. 124.
C. śaiva doctrine, by Śrīkaṇṭhaśivācārya. K. 124.
NP. III, 90. VI, 42. Gu. 5. Oppert 1616.
4956. II, 1554. 7813. 10008. 10375. Bühler 556.
C. Brahmasūtratātparyaprakāśa by Sadānanda.
NW. 310. Oudh X, 20.
C. Vedāntanayanabhūṣaṇa by Svayamprakāśā-
nanda. Hall p. 96.
C. by Haṃsa. Oppert II, 9175. 9537.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उत्तरमीमांसा स्त्री उत्तरस्य वेदशेषभागस्य उपनिषद्-रूपस्य मीमांसा पञ्चाङ्गन्यायोपेतवाक्यसमुदायात्मकोवि-वारः । “अथातो ब्रह्मजिज्ञासा” इत्यादौ “अनावृत्तिःशब्दात्” इत्यन्ते चतुरध्यायीरूपे षोडशपादात्मके शारीरस्यब्रह्मात्मत्वप्रतिपादके वेदव्यासरचिते शारीरकसूत्राख्येग्रन्ये । तत्र प्रतिपाद्यविषयादि संक्षेपतः वैयासिकमालायांभारतीतीर्थमुनिना दर्शितं यथा “शास्त्रं ब्रह्मविचा-राख्यमध्यायाः स्युश्चतुर्विधाः । समन्वयाविरोधौ द्वौसाधनं च फलं तथा” ४ । समन्वये स्पष्टलिङ्गम-स्पटत्वमुपास्यगम् । ज्ञेयगं पदमात्रं च चिन्त्यं पादे-ष्वदः क्रमात्” ५ । द्वितीये स्मृतितर्काभ्यामविरोधो-ऽन्यदुष्टता । भूतभोक्तृश्रुतेर्लिङ्गश्रुतेरष्यविरुद्धता” ६ ।तृतीये विरतिस्तत्त्वंपदार्थपरिशोधनम् । गुणोपसंहृतिर्ज्ञानबहिरङ्गादिसाधनम् ७ । चतुर्थे जीवतोमुक्तिरुत्क्रान्तिर्गतिरुत्तरा । ब्रह्मप्राप्तिब्रह्मलोकावाप्तीः पादा-र्थसंग्रहः” ८ । “अध्यायचतुष्टयात्मकस्य शास्त्रस्य ब्रह्म-विचारोऽर्थः सर्वेषां वेदान्तवाक्यानां ब्रह्मणि तात्प-र्य्येण पर्य्यवसानं प्रथमाध्यायेन प्रतिपाद्यते । द्विती-येन सम्भावितविरोधः परिह्रियते । तृतीयेन विद्यासा-धननिर्णयः । चतुर्थेन विद्याफलनिर्णयः इत्येते अध्या-यार्थाः ४ । तत्र प्रथमाध्यायगतपादार्थान् विभजते ।समन्वयेति । स्पष्टब्रह्मलिङ्गयुक्तं वाक्यजातं प्रथमे पादेचिन्त्यम् । “अन्तस्तद्धर्मोपदेशाद्” इत्यत्र सार्वज्ञ्यसार्वात्म्य-सर्वपापविरहादिकं च ब्रह्मणोऽसाधारणतया स्पष्टब्रह्म-लिङ्गम् । अस्पष्टब्रह्मलिङ्गत्वे सत्युपास्यविषयं वाक्यजातंद्वितीयपादे चिन्त्यम् । तद्यथा प्रथमाधिकरणविषये शा-ण्डिल्योपास्तिवाक्ये मनोमयत्वप्राणशरीरत्वादिकं सोपाविकब्रह्मणो जीवस्य च साधारणत्वादस्पष्टब्रह्मलिङ्गम् ।तृतीयपादे त्वस्पष्टव्रह्मलिङ्गत्वे सति ज्ञेयब्रह्मविषयं वाक्य-जातं चिन्त्यं तद्यथा प्रथमाधिकरणे मुण्डकगतब्रह्मत-त्त्ववाक्ये द्युभ्वन्तरिक्षाद्योतत्वं सूत्रात्मनः परब्रह्म-णश्च साधारणत्वादस्पष्टं ब्रह्मलिङ्गम् । यद्यपि द्वितीय-पादे कठवल्यादिगतब्रह्मतत्त्ववाक्यानि विचारितानि । तृती-यपादे दहरोपासनावाक्यं विचारितं तथाप्यवान्तरसंगतिलोभेन तद्विचारस्य प्रासङ्गिकत्वान्न पादार्थयोःसाङ्कर्यापत्तिः इत्येवं पादत्रयेण वाक्यविचारः समापितः ।चतुर्थपादे त्वव्यक्तपदमजापदं चेत्येवमादिसन्दिग्धपदं चि-न्त्यम् ५ । द्वितोयाध्यायगतपादार्थान्विभजते द्वितीये इति!प्रथमपादे सांख्ययोगकाणादादिस्मृतिभिः सांख्यादि-प्रयुक्ततर्कैश्च विरोध्रो वेदान्तसमन्वयस्य परिहृतः । द्विती-यपादे सांख्यादिमतानां दुष्टत्वं प्रदर्शितम् । तृतीयपादेपूर्वभागेण पञ्चमहाभूतश्रुतीनां परस्परविरोधः परिहृतःउत्तरभागेण जीवश्रुतीनाम् चतुर्थपादे लिङ्गशरीरश्रुतीनांविरोधः परिहृतः ६ । तृतीयाध्यायगतपादार्थान्विभजतेतृतीये इति । प्रथमपादे जीवस्य परलोकगमनागमने विचार्यवैराग्यं निरूपितम् । द्वितीयपादे पूर्वभागेण त्वंपदार्थैःशोधितः । उत्तरभागेण तत्पदार्थः । तृतीयपादेन सगुण-विद्याया गुणोपसंहारी निरूपितः निर्गुणे ब्रह्मणि चपुनरुक्तपदोपसंहारश्च । चतुर्थपादे निर्गुणज्ञानस्य बहि-रङ्गभूतान्याश्रमयज्ञादीन्यन्तरङ्गभूतशमदमनिदिध्यासनादीनिच निरूपितानि ७ । चतुर्थाध्यायगतपादार्थान्विभजतेचतुर्थे इति । प्रथमपादे श्रवणाद्यावृत्त्या निर्गुणमुपासनया-सगुणं वा ब्रह्म साक्षात्कृत्य जीवतः पापपुण्यलेपविनाशल-क्षणा मुक्ति रभिहिता । द्वितीये पादे म्रियमाणस्योत्क्रान्ति-प्रकारोनिरूपितः । तृतीयपादे सगुणविदो मृतस्यो-त्तरमार्गोऽभिहितः । चतुर्थपादे पूर्वभागेण निर्गुणब्रह्म-विदो विदेहकैवल्यप्राप्तिरभिहिता, उत्तरभागेण सगुण-ब्रह्मविदो ब्रह्मलोकप्राप्तिर्निरूपिता” तद्व्या० । मीमांसा हिवेद तात्पर्य्यनिर्ण्णयार्थः न्यायपञ्चकात्मकविचारः । सा चद्विविधा पूर्वभीमांसा उत्तरमीमासा च तत्र पूर्व्वमीमांसाजैमिनिप्रणीता “अथातोधर्मजिज्ञासा” इत्यादिका, उत्तरमी-मांसा दर्शिता । इयमेव च ब्रह्ममीमांसात्वेन प्रसिद्धा