उत्तमाङ्ग (uttamAGga)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte Hindi
Hindiउत्तमाङ्गम्
उत्तम-अङ्गम् -
"श्रीर का श्रेष्ठ अंग, सिर"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaउत्तमाङ्ग
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಲೆ /ಶಿರಸ್ಸು
व्युत्पत्तिः - > उत्तमं च तत् अङ्गं च
प्रयोगाः - > "स तद्दुकूलादविदूरमौलिर्बभौ पतद्रङ्गं इवोत्तमाङ्गे"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-४१
L R Vaidya
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritउत्तमाङ्गं शिरो मूर्धा मौलिर्मस्तकमुण्डके ॥ ५६६ ॥
वराङ्गं करणत्राणं शीर्षं मस्तिकमित्यपि ।
उत्तमाङ्ग (क्ली), शिरस् (क्ली), मूर्धन् (पुं), मौलि (पुंस्त्री), मस्तक (पुंक्ली), मुण्डक (पुंक्ली), वराङ्ग (क्ली), करणत्राण (क्ली), शीर्ष (क्ली), मस्तिक (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritमुण्ड
मुण्ड, उत्तमाङ्ग, मस्तक, मौलि, शिरस्, शीर्ष, मूर्धक
मुण्डोत्तमाङ्गमस्तकमौलिशिरःशीर्षमूर्धकानि स्युः ।
verse 2.1.1.518
page 0059
नाममाला
Sanskritशिरस्, मूर्धन्, उत्तमाङ्ग, क
शिरो मूर्धोत्तमाङ्गं कम्प्रारभ्यं प्रेरितेरितम् ।
verse 0.1.1.104
page 0052
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritउत्तमाङ्गं, (उत्तमं प्रशम्तमङ्गं ।) मस्तकं । इत्थ-मरः ॥
(“कश्चित् द्विषत्खङ्गहृतोत्तमाङ्गः” ।इति रघौ । ७ । ५१ । “बभौ पतद्गङ्गैवोत्तमाङ्गे” ।इति कुमारे ॥
७ । ४१ । मुखम् । यथा, मानवे १ । ९३ ॥
“उत्तमाङ्गोद्भवाज्ज्येष्ठात् ब्राह्मणश्चैव धारणात् ।सर्ष्वस्यैवास्य सर्गस्य धर्म्मतो ब्राह्मणः प्रभुः” ॥
उत्तमाङ्गं मुखं इति तट्टीका ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritउत्तमाङ्ग कर्म्म० । मस्तके । “बभौ पतद्गङ्ग इवोत्तमा-ङ्गे” कुमा० । “कश्चिद् द्विषत्खड्गहृतोत्तमाङ्गः” रघुः ।“पृष्ठतस्तु शरीरस्य नोत्तमाङ्गे कथञ्चन” मनुः । मस्तकस्यअङ्गेषूत्तमत्वं चक्षुरादीन्द्रियाधारत्वात् प्राणवायुसञ्चा-रस्थानत्वात् सर्वेषामङ्गानामुपरिवर्त्तमानत्वाच्च । अतएव“गर्भस्य हि सम्भवतः प्रथमं शिरः सम्भवतीत्याह शौनकःशिरोमूलत्वाद्देहेन्द्रियाणाम्” सुश्रु० शौनकीयमते इन्द्रि-यमूलत्वमस्योक्तम् “तच्च शरीरम् षडङ्गं शाखाश्चतस्रो मध्यंपञ्चमं षष्ठं शिर” इति सुश्रु० षडङ्गविभागे हस्तपादानांचतुर्ण्णां शाखात्वेन मध्यमस्य मध्यत्वेन उप्रवर्ण्य-सर्वशेषे शिरसः कथनं पूर्वोक्तहेतोः प्राधान्यात्तस्येतिबोध्यम् । प्रत्यङ्गविभागेऽपि “मस्तकोदरेत्यादिनासुश्रु० मस्तकस्य प्रथमनिर्देशः प्राधान्यादेव लोके-ऽपि मस्तकच्छेदनेऽवशिष्टाङ्गैः न प्रत्यभिज्ञा छिन्न-मस्तकमात्रेण तु प्रत्यभिज्ञा इत्यतो मस्तकस्य प्रत्यभिज्ञा-साधनत्वादपि उत्तमत्वम्” कथमन्यथा देवदत्तादिदेहस्यहस्तादिषु च अङ्गेषु मध्ये हस्तादिना न प्रत्यभिज्ञाइत्यतः मस्तकस्य उत्कृष्टत्वम् । हस्तादिच्छेदनेऽपिजीवनसम्भवात् मस्तकस्य छेदने तदभावादपि मस्तकस्यप्राधान्यमित्यपि मन्तव्यम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.