उत्क्षेपण (utkSepaNa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishSpoken Sanskrit
English उत्क्षेपण utkSepaNa taking up
उत्क्षेपण utkSepaNa tossing
उत्क्षेपण utkSepaNa kind of basket or bowl used for cleaning corn
उत्क्षेपण utkSepaNa sending
उत्क्षेपण utkSepaNa fan
उत्क्षेपण utkSepaNa sending away
उत्क्षेपण utkSepaNa measure of sixteen paNas
उत्क्षेपण utkSepaNa vomiting
उत्क्षेपण utkSepaNa act of throwing upwards
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishउत्क्षेपणम् [utkṣēpaṇam], 1 Throwing upwards, lifting or tossing up
अतिमात्रलोहिततलौ बाहू घटोत्क्षेपणात् 1.29.
Throwing upwards, regarded by the Vaiśeṣikas as one of the five karmans q. v.
Vomiting.
Sending away, despatching.
A kind of basket for cleaning corn
a kind of stick for threshing corn.
A fan.
A measure of sixteen Paṇas.
Apte 1890
Englishउत्क्षेपणं 1 Throwing upwards, lifting or tossing up
अतिमात्रलोहिततलौ बाहू घटोत्क्षेपणात् Ś. 1. 30.
2 Throwing upwards, regarded by the Vaiśeṣikas as one of the five karmans q. v.
3 Vomiting.
4 Sending away, despatching.
5 A kind of basket for cleaning corn
a kind of stick for threshing corn.
6 A fan.
7 A measure of sixteen Paṇas.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiउत्क्षेपणम्
- उद्+क्षिप्+ल्युट्
"ऊपर फेंकना, उठाना या उछालना"
उत्क्षेपणम्
- उद्+क्षिप्+ल्युट्
वैशेषिकों के मतानुसार पाँच कर्मों में से एक कर्म 'उत्क्षेपण'
उत्क्षेपणम्
- उद्+क्षिप्+ल्युट्
वमन करना
उत्क्षेपणम्
- उद्+क्षिप्+ल्युट्
"भेजना, प्रेषित करना"
उत्क्षेपणम्
- उद्+क्षिप्+ल्युट्
छाज
उत्क्षेपणम्
- उद्+क्षिप्+ल्युट्
पंखा
Shabdartha Kaustubha
Kannadaउत्क्षेपण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುವುದು
निष्पत्तिः - > उत् +क्षिपु (निरसने) - "ल्युट्" (३-३-११५)
उत्क्षेपण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುವುದು
प्रयोगाः - > "स्रस्तांसावतिमात्रलोहिततलौ बाहू घटोत्क्षेपणात्"
उल्लेखाः - > शाकु० १-२६
उत्क्षेपण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಬಡಿಯುವ ಕೋಲು /ಕಣದಲ್ಲಿ ತೆನೆಗಳಿಂದ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಕೋಲು
उत्क्षेपण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧಾನ್ಯವನ್ನು ತೂರುವ ಮೊರ /ಕೊಂಗ
निष्पत्तिः - > कर० "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > उत्क्षिप्यतेऽनेन
उत्क्षेपण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೀಸಣಿಗೆ
निष्पत्तिः - > कर्म० "ल्युट्"
व्युत्पत्तिः - > उत्क्षिप्यते
विस्तारः - > "उत्क्षेपणन्तु व्यजने धान्यमर्दनवस्तुनि"- मेदि० ।
L R Vaidya
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritउत्क्षेपणं, (उत् + क्षिप् + ल्युट् ।) व्यजनम् ।धान्यमर्द्दनवस्तु । इति मेदिनी ॥
उदञ्चनम् । ऊर्द्ध्व-क्षेपणम् ।(“अतिमात्रलोहिततलौ बाहू घटोत्क्षेपणात्”इति शाकुन्तले प्रथमाङ्क्ते ।) षोडशपणम् । इतिहेमचन्द्रः ॥
(न्यायमते पञ्चकर्म्ममध्यपरिगणितम् ।यथा भाषापरिच्छेदे ।“उत्क्षेपणं ततोऽवक्षेपणमाकुञ्चनं तथा ।प्रसारणञ्च गमनं कर्म्माण्येतानि पञ्च च” । ६ ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritउत्क्षेपण उद् + क्षिप--ल्युट् । १ ऊर्द्ध्वक्षेपणे । “उत्क्षेपणंतथावक्षेपणमाकुञ्चनं तथा । प्रसारणञ्च गमनं कुर्म्माण्ये-तानि पञ्च च” भाषा० “उतक्षेपणमवक्षेपण-माकुञ्चनं प्रसारणं गमनमिति कर्म्माणि” कणा० सू०“इतिरवधारणार्थः भ्रमणादेरपि गमनान्तर्गतत्वात् ।अत्र च उत्क्षेपणत्वावक्षेप्रणत्वाकुञ्चनत्वप्रसारणत्वग-मनत्वानि कर्म्मत्वसाक्षांद्व्याप्याः पञ्च जातयः । नन्वेत-दनुप्रपन्नंगमनस्य कर्म्मपर्य्यायत्वात् सर्व्वत्र गच्छतीतिबुद्धे-र्दृष्टत्वादुत्क्षेपणत्वादीनां चतसृणां जातीनां परस्परा-त्यन्ताभावसमानाधिकरणानां सामानाधिकरण्याननुमवात्चतस्र एव कर्म्मत्वव्याप्या जातय इति चेत् सत्यं कर्म्म-पर्य्याय एव गमनं पृथगभिधानन्तु भ्रमणरेचनस्यन्दनो-र्द्ध्वज्वलननमनोन्नमनांदीनां भिन्नभिन्नबुद्धिव्यपदेशभाजा-मेकेन शब्देन सङ्ग्रहार्थं यद्वा गमनत्वमपि कर्म्मत्वव्याप्यापञ्चमी जातिरेव तेन भ्रमणरेचनादिष्वेव गमनप्रयोगोमुख्यः उत्क्षेपणावक्षेपणादिषु यदि गमनप्रयोगस्तदाभाक्तः स्वाश्रयसंयीगविभागासमवायिकारणत्वमेव गौण-मुख्यसाधारणो धर्म्मः गमनत्वजातेस्त्वनियतदिग्देशसंयो-गविभागासमवायिकारणत्वमेव व्यञ्जकं तच्च भ्रमणादिषुसर्व्वत्रेति गमनग्रहणेनैव तेषां ग्रहणमिति । निष्क्र-मणत्वप्रवेशनत्वादिका तु न जातिः एकस्मिन्नेव कर्म्मणिगृहाद् गृहान्तरं गच्छति पुरुषे कस्यचित् द्रष्टुः प्रविश-तीति प्रत्ययः कस्यचित्तु निष्क्रामतीति तत्र जातिसङ्करःस्यात् तथा भ्रमणादेरेकस्या जलप्रणाल्या निष्क्रम्यापरांप्रविशति निष्क्रामति प्रविशतीति प्रत्ययद्वयदर्शनादुपाधि-सामान्यमेवैतदध्यवसेयम् । उत्क्षेपणादौ तु मुसलमुत्-क्षिपाणीतीच्छाजनितेन प्रयत्नेन प्रयत्नवदात्मसंयोगादस-मवायिकारणाद्धस्ते तावदुत्क्षेपणं तत उत्क्षेपणविशिष्टहस्तनोदनादसमवायिकारणात् मुसलेऽप्युत्क्षेपणाख्यं कर्म्मंयुगपद्वा तत् ऊर्द्ध्वमुत्क्षिप्तयोर्हस्तमुसलयोरवक्षेपणेच्छा-जनितप्रयत्नवदात्मसंयोगाद्धस्तनोदनाच्च युगपदेव हस्तेमुसले चावक्षेपणम् उलूखलपातानुकूलं संजायते ततोदुढतरद्रव्यसंयोगाद् यदकस्मान्मुसलस्योर्द्ध्वगमनं भवतितत्र नेच्छा न वा प्रयत्नः कारणं किन्तु संस्कारमात्रादेवमुसलस्योत्पतनं तच्च गमनमात्रं नतूत्क्षेपणं, भाक्तस्त-त्रोत्क्षेपणव्यवहारः एवमनुलोमप्रतिलोमवायुद्वयसङ्घट्ट-वशाद्वाय्योस्तत्प्रेरिततृणतूलकादौ चोत्क्षेपणव्यवहारोभाक्तः । एवं स्रोतोद्वयसङ्घट्टवशाज्जलोर्द्ध्वगमनेऽपि ।एवमुत्क्षेपणावक्षेपणव्यवहारः शरीरतदवयवतत्संयुक्तमुस-लतोमरादिष्वेव मुख्यः । भवति हि हस्तमुत्क्षिपतितोमरमुत्क्षिपतीति एवमवक्षिपतीत्यपि” उपस्करः ।उत्क्षेणञ्च श्रौते कर्म्मणि गोघ्राणायोग्यदेशक्षेपणे भवतितथा हि । “मूतयोः कृत्वा वेणुयष्ट्यां वा कुपे वाऽऽसज्यो-भयतः स्थाणुवृक्षवंशवल्मीकानामन्यतमस्मिन्नुत्क्षेपण-वदासजत्येतत्ते” कात्या० ५, १०, २१ । “उत्क्षेषणवदितिगोरध्राणदेशम्” कर्कः यजु० ३, ६१ मन्त्रव्या० “गो-भिराघ्रातुमशक्यत्वादिति” बेददी० तत्पदं व्याख्यात् ।“अतिमात्रलोहिततलौ बाहू घटोत्क्षेपणात्” शकु० ।करणे ल्युट् । २ धान्यमर्दनकाष्ठादौ मेदि० ३ उदञ्चने४ षोडशपणे च हेमच० । कर्म्मणि ल्युट् । ५ व्यजने ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.