| YouTube Channel

उत (uta)

 
शब्दसागरः
English
उत
mfn.
 (-तः-ता-तं) Sewn, woven.
E.
 ऊय to sew, affix क्त. Ind. A particle
of, 1. doubt, (what!)
2. of interrogation, (what, how?)
3. of con-
nexion, (also, and
)
4. of deliberation, (either, or.)
5. It is also an
expletive.
E.
 ऊङ् to sound, क्त
aff.
Capeller Eng
English
उत॑ (indecl. ) and, also, even
अप्युत and also
उत-उत
(also उतो) as well-as, both-and. As
interr.
 particle or in the sec.
part of a double interrogation, often
w.
 वा, आहो, स्विद् & आहो स्विद् or
also, or even. — Cf. उ & किम्.
Yates
English
उत (तः-ता-तं)
a. Sewn, woven.
interj. what! how!
Spoken Sanskrit
English
उत - uta -
indecl.
 - or
उत - uta -
indecl.
 - orelse
भवान् काफीं पिबति उत चायम्? - bhavAnkAphIMpibatiutacAyam? -
sent.
 - Willyoudrinkcoffeeortea?
उत - uta -
adj.
 - sewn
उत - uta -
adj.
 - woven
उत - uta - conj. - and
उत - uta - conj. - even
उत - uta -
ind.
 - how much more
उत - uta -
ind.
 - how much less on the contrary
उत - uta -
ind.
 - rather
उत - uta -
indecl.
 - often used for the sake of emphasis at the end of a line after iti or a verb
उत - uta -
indecl.
 - also
उत - uta -
indecl.
 - particle expressing doubt
उत त्मना - uta tmanA -
indecl.
 - and certainly
उत त्मना - uta tmanA -
indecl.
 - and also
क्षीरम् उत पायस - kSIram uta pAyasa -
n.
 - milk or pudding?
kimarthaMitipRcchAmicetbhavAnkupyati -
sent.
 - Youkeepitinoneplaceandsearch[forit]somewhereelse.IfIaskyouwhy, yougetupset.
अथ - atha -
ind.
 - else
इतरथा - itarathA -
ind.
 - else
इतरत्र - itaratra -
ind.
 - else
शेषतस् - zeSatas -
ind.
 - else
अन्यतस् - anyatas - adverb - elsewhere
अथ - atha -
ind.
 - how else?
अपरतस् - aparatas -
ind.
 - elsewhere
इतरत्र - itaratra -
ind.
 - elsewhere
परत्र - paratra -
ind.
 - elsewhere
Wilson
English
उत
mfn.
 (-तः-ता-तं) Sewn, woven.
E.
 ऊय to sew, affix क्त. Ind. A particle of,
1 doubt, (what!)
2 of interrogation, (what, how?)
3 Of connection, (also, and
)
4 of deliberation, (either, or.)
5 It is also an expletive.
E.
 ऊङ to sound, क्त
aff.
Apte
English
उत [uta],
ind.
A particle expressing (a) doubt, uncertainty, guess (or)
तत्किमयमातपदोषः स्यादुत यथा मे मनसि वर्तते
Ś.*
 3
स्थाणुरयमुत पुरुषः G. M. वीरो रसः किमयमित्युत दर्प एषः Veeracharitam. (b) alternative
usually a correlative of किं (whether, or)
किमिदं गुरुभिरुपदिष्टमुत धर्मशास्त्रेषु पठितमुत मोक्षप्राप्तियुक्तिरियम्
K.*
 155
किं येन सृजसि व्यक्तमुत येन बिभर्षि तत्
Ku.*
 6.23
the place of उत is also taken by आहो or आहोस्वित्
sometimes आहो, आहोस्वित् or स्वित् are joined to उत. (c) association, connection, (having a cumulative force, 'and', 'also')
उत बलवानुताबलः
(d) interrogation
उत दण्डः पतिष्यति
(e) deliberation
(f) intensity
(g) wishing (especially at the beginning of a sentence followed by a potential 'would that')
(h) sometimes used as an expletive
(i)
oft
 . used for the sake of emphasis especially at the end of a line after इति or a verb
तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत
Bg.*
 14.11
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मो$भिभवत्युत 1.4.
With a preceding प्रति
=
 on the contrary, on the other hand
but
सामवादाः सकोपस्य तस्य प्रत्युत दीपकाः
Śi.*
 2.55
न केवलं ध्रियते प्रत्युत पर्युपास्यमानस्तिष्ठति Nāg.5.
With a preceding किं
=
 how much more or how much less
see किम्. उत, -उत Either-or
एकमेव वरं पुंसामुत राज्यमुताश्रमः G. M. उत वा or else, and
वा-उतवा, उताहोवा पि-वा either-or
-आहो, -आहोस्वित् Used for the sake of emphasis
उताहो हत- वीर्यास्ते बभूवुः पृथिवीक्षितः
Rām.*
 7.31.4. शालिहोत्रः किं नु स्याद् उताहोस्विद् राजा नलः.
उत [uta], (p. p. of वे) Woven, sewn.
Apte 1890
English
उत ind. 1 A particle expressing (a) doubt, uncertainty guess (or)
तत्किमयमातपदोषः स्यादुत यथा मे मनसि वर्तते Ś. 3
स्थाणुरयमुत पुरुषः G. M. (b) alternative
usually a correlative of किं (whether, or)
किमिद गुरुभिरुपदिष्टमुत धर्मशास्त्रेषु पठितमुत मोक्षप्राप्तियक्तिरियं K. 155
किं येन सृजसि व्यक्तमुत येन बिभर्षि तत् Ku. 6. 23
the place of उत is also taken by आहो or आहोस्वित्
sometimes आहो, आहोस्वित् or स्वित् are joined to उत. (c) association, connection, (having a cumulative force, ‘and’, ‘also’)
उत बलवानुताबलः
(d) interrogation
उत दंडः पतिष्यति
(e) deliberation
(f) intensity
(g) wishing (especially at the beginning of a sentence followed by a potential ‘would that’)
(h) sometimes used as an expletive
(i) oft. used for the sake of emphasis especially at the end of a line after इति or a verb
तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत Bg. 14. 11
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽ भिभवत्युत 1. 40.
2 With a preceding प्रति = on the contrary, on the other hand
but
सामवादाः सकोपस्य तस्य प्रत्युत दीपकाः Śi. 2. 55
न केवलं ध्रियते प्रत्युत पर्युपास्यमानस्तिष्ठति Nāg. 5.
3 With a preceding किं = how much more or how much less
see किम्. उत,
उत Either-or
एकमेव वरं पुंसामुतराज्यमुताश्रमः G. M. उत वा or else, and
वा-उतवा, उताहोवा पि-वा either-or.
Monier Williams Cologne
English
1. उत
mfn.
 (fr. √ वे, q.v.), sewn, woven.
2. उत॑
ind.
 and, also, even, or,
RV.
AV.
ŚBr.
ChUp.
&c.
often used for the sake of emphasis, especially at the end of a line after इति or a verb (e.g. सर्व-भूतानि तम् पार्थ सदा परिभवन्त्य् उत, all creatures, O king, certainly always despise him,
MBh.
 iii, 1026),
MBh.
Bhag.
&c.
 (As an interrogative particle, generally at the beginning of the second or following part of a double interrogation) or, utrum - an (e.g. कथम् निर्णीयते किं स्यान् निष्कारणो बन्धुर् उत विश्वास-घातकः, how can it be decided whether he be a friend without a motive or a violator of confidence?
Hit.
 ),
Kum.
Kathās.
Bhartṛ.
Sāh.
&c.
in this sense it may be strengthened by आहो (e.g. कच्चित् त्वम् असि मानुषी उताहो सुराङ्गना, art thou a mortal woman or divine? Nala), or by आहो-स्वित् (e.g. शालिहोत्रः किं नु स्याद् उताहोस्विद् राजा नलः, can it be Śālihotra or king Nala?) Rarely किम् is repeated before उत used in this sense (e.g. किम् नु स्वर्गात् प्राप्ता तस्या रूपेण किमुतान्यागता, has she arrived from heaven or has another come in her form? Mṛcch.),
Amar.
MBh.
&c.
 (As a particle of wishing, especially at the beginning of a sentence followed by a potential) would that! utinam! (e.g. उताधीयीत, would that he would read!) (उत preceded by किम्) on the contrary, how much more, how much less (e.g. समर्थो ऽसि सहस्रम् अपि जेतुं किमुतैकम्, thou art able to conquer even a thousand, how much more one,
R.
 ),
Śak.
Vikr.
Ragh.
&c.
 (उत preceded by प्रति) on the contrary, rather (e.g. एष पृष्टो ऽस्माभिर् न जल्पति हन्ति प्रत्य्-उत पाषाणैः, this one questioned by us does not speak, but rather throws stones at us),
Kathās.
Pañcat.
&c.
उत वा, or else, and (e.g. समुद्राद् उत वा पुरीषात्, from the sea or from the moisture in the air)
वा - उत वा or उताहो वापि - वा, either - or
उत - उत, both - and (e.g. उत बलवान् उताबलः, both the strong and the weak)
किम् - उत वा, whether - or else.
उत a
mfn.
 woven
&c.
 See 1. उत,
p.
 175, col. 2.
Monier Williams 1872
English
उत 1. उत, अस्, आ, अम् (fr. rt. वे), sewn,
woven.
उत 2. उत, ind. (as a particle of doubt or
deliberation) and, also, even, or. Often used for the
sake of emphasis, especially at the end of a line after
इति or a verb (e. g. सर्व-भूतानि तम् पार्थ सदा
परिभवन्त्य् उत, all creatures, O king, certainly
always despise him).
(As an interrogative particle, generally at the begin-
ning of the second or following part of a double in-
terrogation) or, utrum-an (e. g. कथम् निर्णीयते
किं स्यान् निष्कारणो बन्धुर् उत विश्वास-घा-
तकः, how can it be decided whether he be a friend
without a motive or a violator of confidence ?). In
this sense it may be strengthened by आहो (e. g. कच्चित्
त्वम् असि मानुषी उताहो सुराङ्गना, art thou a
mortal woman or divine ?), or by आहो-स्वित् (e. g.
शालिहोत्रः किं नु स्याद् उताहोस्विद् राजा नलः,
can it be Śālihotra or king Nala ?). Rarely किम् is
repeated before उत used in this sense (e. g. किं नु
स्वर्गात् प्राप्ता तस्या रूपेण किमुत अन्या आगता,
has she arrived from heaven or has another come in
her form ?).
(As a particle of wishing, especially at the beginning
of a sentence followed by a potential) would that!
utinam! (e. g. उत अधीयीत, would that he would
read!).
(उत preceded by किम्) on the contrary, how
much more, how much less (e. g. समर्थो ऽसि स-
हस्रम् अपि जेतुं किमुत एकम्, thou art able to
conquer even a thousand, how much more one ?).
(उत preceded by प्रति) on the contrary, rather
(e. g. एष पृष्टो ऽस्माभिर् न जल्पति हन्ति
प्रत्युत पाषाणैः, this one questioned by us does
not speak, but rather throws stones at us). उत वा,
or else, and (e. g. समुद्राद् उत वा पुरीषात्, from
the sea or from the moisture in the air)
वा-उत
वा or उताहो वापि-वा, either — or
उत-उत, both —
and (e. g. उत बलवान् उत अबलः, both the strong
and the weak)
किम्-उत वा, whether — or else.
उत, अस्, आ, अम्, woven. See s. v., p. 147.
Macdonell
English
उत u-tá, pcl. and, also, even
or: -utá-utá, 🞄both — and
utá-vā, either — or (often with 🞄vā or āho vā)
interr. or: kim-uta, utrum — an, 🞄whether — or? (often w. āho, vā, or svid)
🞄kim-uta, how much more or rather
how 🞄much less (in neg. clauses)
api‿uta, also
prati‿uta, on the contrary, rather. Uta is often 🞄merely verse-filling at the end of a line in E..
Benfey
English
उत उत, part.
1. And, Chr. 34. 7.
2.
Also, Chr. 3, 8.
3. उत -- उत, As well
as, MBh. 3, 10684.
4. उत -- वा -- उत -- उत,
As well as, as also, and, MBh. 5, 916
917.
5. उत वा, Or, Brāhmaṇav. 3, 5.
6.
part. of interrogation, What, how. In
a disjunctive interrogation: Or, Bhartṛ.
3, 77
also with following वा, Pañc.
68, 14
also with following आहो (उताहो),
Nal. 12, 120
also with following आहो
स्विद्, Nal. 19, 27-29
also with follow-
ing स्विद् only, Pañc. 41, 1
seldom with
preceding किम् (किम् उत), Mṛcch. 172,
3.
7. preceded by किम् (किम् उत),
Much less, Rām. 4, 35, 8.
8. preceded
by प्रति (प्रत्य् उत), Even, Pañc.
iii. d. 27.
Hindi
Hindi
यह कहा जाता है
Apte Hindi
Hindi
उत
अव्य* - उ+क्त
"सन्देह, अनिश्तता, अनुमान, विकल्प, साहचर्य, संयोग, प्रश्नवाचकता"
उत
वि* - वे+ क्त
"बुना हुआ, सीया हुआ"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದಾರದಿಂದ ನೇಯಲ್ಪಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > वेञ् (तन्तुसन्ताने) - "क्तः" (३-२-१०२)
उत
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಿಕಲ್ಪ /ಸಂಶಯ
उत
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಶ್ನೆ
उत
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸಮುಚ್ಚಯ
उत
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಿತರ್ಕ /ವಿಚಾರ /ವಿಮರ್ಶೆ
उत
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅತಿಶಯ /ಆಧಿಕ್ಯ
प्रयोगाः - > "किमयमातपदोषः स्यादुत यथा मे मनसि वर्तते" । "वीरो रसः किमयमेत्युत दर्प एषः" ।
उल्लेखाः - > शाकु० ३, उ० रा० ६-१९
विस्तारः - > "उत प्रश्ने वितर्के स्यादुताऽप्यर्थविकल्पयोः" । "उत बाढविकल्पयोः" - शाश्व० ।
L R Vaidya
English
uta {% (I) a. (f. ता) %} Woven.
uta {% (II) ind. %} A particle expressing- (1) doubt, indecision (or), तत्किमयतमातपदोषः स्यादुत यथा मे मनसि वर्तते Sak.iii., पिबामः शास्त्रौधानुत विविधकाव्यामृतरसान् Bhartr.iii.40
(2) alternative, option (or), K.S.vi.23 (in these two senses it is usually a correlative of किम् meaning ‘whether’)
(3) connection, association (and, also), अधर्मोऽभिभवत्युत Bg.ii.29
(4) interrogation. (Sometimes it is used as a mere expletive).With आहो or आहोस्वित् or स्वित्, it is used as a particle of doubt or deliberation, e.g. यक्षी वा राक्षसी वा त्वमुताहोऽसि सुरांगना.With किम्, it expresses- (1) ‘or, ’ किमुत सकले जाते वाह्निप्रैयत्वामिहेष्यसि Am.S.9
(2) ‘how much more, ’ ‘how much less’ चेतो मुनेरपि हरेत्किमुतास्मदीयम् Ch.P.39, or मयि नांतकोऽपि प्रभुः प्रहर्तुं किमुतान्याहिंस्राः R.ii.62.With प्रति, it means ‘on the contrary, ’ सामवादाः सकोपस्य तस्य प्रत्युत दीपकाः Sis.ii.55.When repeated, it has the sense of ‘either-or.’
Bopp
Latin
1. उत vel, aut. SAK. 46. 4.
HIT. 101. 17.
v. उतवा, उता-
हो et उताहोस्वित्. Interdum redundans aut solum
ad orationis vim augendam positum videtur, e. c. H. 4.
46.: रौद्रे मुहूर्ते रक्षांसि प्रबलानि भवन्त्य् उत.
2. उत v. r. वे.
Lanman
English
utá, conj. and
also
even
connecting
words, clauses, and sentences
repeated:
uta…uta…(uta), both…and…(and)
at beg. of verse, 78^12
--uta vā: or even,
87^20
or, 84^14 (cf. atha, 6)
apy uta, also.
Kridanta Forms
Sanskrit
उ (उ॒ङ् शब्दे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = अवनम्
अनीयर् = अवनीयः - अवनीया
ण्वुल् = आवकः - आविका
तुमुँन् = ओतुम्
तव्य = ओतव्यः - ओतव्या
तृच् = ओता - ओत्री
क्त्वा = उत्वा
ल्यप् = प्र उत्य
क्तवतुँ = उतवान् - उतवती
क्त = उतः - उता
शानच् = अवमानः - अवमाना
वे (वे॒ञ् तन्तुसन्ताने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = वानम्
अनीयर् = वानीयः - वानीया
ण्वुल् = वायकः - वायिका
तुमुँन् = वातुम्
तव्य = वातव्यः - वातव्या
तृच् = वाता - वात्री
क्त्वा = उत्वा
ल्यप् = प्रवाय
क्तवतुँ = उतवान् - उतवती
क्त = उतः - उता
शतृँ = वयन् - वयन्ती
शानच् = वयमानः - वयमाना
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
उत ° = चुम्बित, Yudh. 3, 105.
उत °überaus (= अत्यर्थम्), Kir. XV, 22.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kyang
१) अपि २) अपि ३) उत ४) एव ५) किं चापि ६) च ७) च ॥॥॥ च ८) चन ९) चापि १०) चित् ११) तु १२) पुनः १३) वा १४) हि १५) सं १६) अपि
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
उतं प्रोते स्यूतमूतमुतं च तन्तुसंतते ॥ १४८७ ॥
-wordlist-
उत (क्ली), प्रोत (क्ली), स्यूत (क्ली), ऊत (क्ली), उत (क्ली), तन्तुसन्तत (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उत
व्य,
 (उ शब्दे + क्त ।) अत्यर्थम् । विकल्पः । समु-च्चयः । वितर्कः । प्रश्नः । पादपूरणम् । इतिमेदिनी ॥
(अप्यर्थे । एवार्थे । “किमेतदारण्यंउत ग्राम्यम्” । इति पञ्चतन्त्रे । “तक्तिमयमातप-दोषः स्यात् उत यथा मे मनसि वर्त्तते” ।इति शाकुन्तले । “वीरो रसः किमयमित्युत दर्प-एषः” । इति उत्तरचरिते ॥
)
उतं, त्रि, (व्ये + क्त । यजादित्वात् सम्पसारणम् ।)तन्तुसन्तानः । वोना इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।ऊतं २ स्यूतम् ३ । इत्यमरः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उत
अव्य०
 उ--क्त । १ विकल्पे, २ समुच्चये, ३ वितर्के, ४ प्रश्ने, ५ अत्यर्थेच । “यदक्रन्दः प्रथमं जायमान उद्यन्त् समुद्रादुतवा पुरीषात्” यजु० २९, १२ । “मानाग्निहोत्रमुत मानमौनम्” भा० आ० ३६२ अ० । “एतावन्ति च दासानांसहस्राण्युत सन्ति मे” भा० स० २२१ अ० । “तत् किमयमातपदोषः स्यादुत यथा मे मनसि वर्त्तते” शकु० ।“वीरोरसः किमयमित्युत दर्पएषः” वीरच० “प्रभुःप्रहर्त्तुं किमुतान्यहिंस्राः” रघुः । “सारतोन विरोधी नस्वाभासो भरवानुत” किरा० । “धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नम-धर्मोऽभिभवत्युत” ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत”गीता ।
उत
त्रि०
 वेञ--क्त । स्यूते ग्रथिते अमरः “यस्मिन्नोतञ्च । प्रोतञ्च” श्रुतिः
Capeller
German
उत॑ und, auch, oder (bes. in Doppelfr, wie lat.
an, wobei oft verstärkt durch वा, आहो,
स्विद् o. आहो स्विद्)
oft nur hervorhebend
oder expl.
doppelt (auch उतो॑) sowohl-als
auch
उत॑ वा oder auch
वाउत
वा entweder — oder. किमुत um
wieviel mehr, geschweige.
Grassman
German
utá (bis _{226, 1} vollständig angeführt), und, auch, und zwar 1〉 und zwei einzelne Worte verbindend, vor deren letztem es steht, nämlich yā́mas und rātís {34, 1}
adyá und aparám {36, 6}
áṅgirobhyas und átraye {51, 3}
kárañjam und parṇáyam {53, 8}
hotrám und potrám {76, 4}
vástos und uṣásas {79, 6}
nṛmnám und krátum {80, 15}
dákṣiṇas und savyás {82, 5}
íbhāya und rāyé {84, 17}
náktam und uṣásas {90, 7}
rā́jā und vṛtrahā́ {91, 5}
dvipád und cátuṣpad [Page248] {94, 5} adhvaryús und hótā {94, 6}
pṛthivī́ und dyaús {94, 16}
pṛthivī́m und dyā́m {154, 4}
rūpā́ṇi und vṛ́ṣṇiāni {108, 5}
viaśvam und pṛ́thim {112, 15}
goghnám und pūruṣaghnám {114, 10}
ráthāya und nas gṛhā́ya {140, 12}
tásyās (n. árātes) und dvisás {198, 2}
dyumát und révat {200, 6}
vṛjinā́ und sādhú {218, 3}
purā́ und nunám {219, 8}
ánīkam und cā́ru nā́ma {226, 11}
so auch zwischen Substantiven, die noch mit zugehörigen Bestimmungen versehen sind: pitáras und devī́ {106, 3}
putrā́n und rayím {162, 22}
gopā́s und paraspā́s {200, 6}
so ferner zwischen zwei einzelnen Verben: ā́ jānīta und puṣyata {94, 8}
2〉 wenn mehr als zwei Gegenstände aufgezählt werden, so steht utá hinter dem letzten: vásūn, rudrā́n, āditiā́n 〰 {45, 1}
avamásyām, madhyamásyām, paramásyām 〰 {108, 9}. _{108, 10}
śarā́sas, kúśarāsas, darbhā́sas, sairiā́s 〰 {191, 3}
ádite, mítra, váruṇa‿ 〰 {218, 14}
so durch tmánā verstärkt (utá tmánā): rátnam, vásu, tokám 〰 {41, 6}. So schliesst auch {36, 17}: agnís prá‿āvat mitrā́‿utá médhiātithim eine dreifache Aufzählung ein, da unter mitrā́ Mitra und Varuna zu verstehen sind
dagegen sind in der mehrfachen Aufzählung {162, 5} die zwei letzten Glieder grāvagrābhás und śáṃstā súvipras durch zwischenstehendes utá zu einem Gliede verbunden. In {79, 6} steht utá tmánā zwischen dem ersten und zweiten Gliede, einfaches utá zwischen dem zweiten und dritten (s. o.)
3〉 wenn die verknüpften Sätze (vollständige oder verkürzte) zwei gleiche oder gleichartige und zwei (oder mehr) verschiedenartige Satzglieder enthalten, so steht utá (ähnlich wie u) in dem zweiten (letzten) Satze in der Regel hinter dem wiederkehrenden Satzgliede, welches vorangestellt ist, während die ungleichartigen auf utá folgen, z. B. {34, 5}
trís nas rayím vahatam aśvinā yuvám, trís devátātā trís utá‿avatam dhíyas
trís saubhagatvám trís utá śrávāṃsi nas (vgl. u in {34, 6})
{218, 8}: tisrás bhū́mīs dhārayan trī́n utá dyū́n
so besonders nach ná, z. B. {151, 9}: ná vām dyā́vas áhabhis ná‿utá síndhavas 〰 ānaśus
ähnlich {52, 14}
{218, 11}
{221, 7}
nach mā́: {114, 7}c mā́ nas vadhīs pitáram mā́‿utá mātáram, ähnlich {139, 8}, während in andern Fällen utá vor mā́ steht, z. B. _{114, 7} a b: mā́ nas mahā́ntam utá mā́ nas arbhakám, mā́ nas úkṣantam utá mā́ nas ukṣitám (vadhīs)
ferner nach ayám {313, 10}
yátra {326, 4}. _{326, 6}
ā́ {396, 18}
ferner bei nicht genau gleichen Gliedern: tisrás, tṝ́n 〰 {218, 8} (s. o.)
so apsú, apā́m 〰 {23, 19}
sthirā́, vīḍū́ 〰 {39, 2}
śuṣmíntamas, dyumníntamas 〰 {127, 9}
{175, 5}
áśvas, ráthas 〰 {161, 3}
so wol auch sanéma ‥, siā́t 〰 {17, 6}
sadhríak, sadhrīcīnā́ {108, 3}
4〉 und am Anfang der Sätze, und zwar sowol verkürzter {10, 6}
{24, 8}
{81, 1}
{162, 6}
{189, 4}
{204, 8} (mit evá)
{207, 6}, als vollständiger {31, 18}
{32, 13}
{114, 2}
{116, 25}
{117, 19}
{122, 6}
{137, 2}
{151, 2}
{162, 10}
{163, 4} (mit iva)
{167, 8}
{170, 1}
{183, 4}
{201, 2}
{203, 5}
{215, 2}
so häufig am Anfang eines Verses, [Page249] der an den vorigen angeknüpft wird: {4, 5}. _{4, 6}
{20, 6}
{25, 15}
{28, 6} (mit sma)
{74, 3}. _{74, 9}
{90, 5}
{119, 9}
{122, 4}
{141, 12}
{159, 2}
{181, 8}
{186, 5}—_{186, 8}
{215, 13}
{222, 3}—_{222, 6}
{326, 12}—_{326, 18}. _{326, 23}
5〉 auch (?) {32, 4}
{94, 11}
{198, 3}
{326, 7}. _{326, 8}. _{326, 22} (mit gha‿íd)
{85, 5}
6〉 wiederholt sowol als auch: {557, 4} utá‿idā́nīm …, utá prapitvé utá mádhye áhnām
utá úditā ‥ sū́riasya. Gewöhnlich ist dann utá das eine mal mit u verbunden (s. u.).
utá vor dem Angeknüpften stehend und mit u verbunden, gewöhnlich mit ihm zu utó = utá‿u zusammengezogen, bisweilen aber auch ({334, 2}
{968, 3}
{67, 9}, wo das Versmass utá prajā́s u statt utá prajā́s utá erheischt) durch ein zwischenstehendes Wort getrennt: 1〉 und auch {23, 15}
{116, 14}
{131, 6}
{134, 6}
{202, 5}
{209, 2}
{241, 6}. _{241, 10} (mit cid)
{379, 8}
{392, 4}
{517, 8}. _{517, 9}
{545, 4} (mit ghā)
{569, 3} (mit hí)
{626, 31}
{633, 31}
{653, 17} (mit áha)
{943, 2} (mit cid)
utá‿u nú und auch jetzt {645, 23}
{681, 6}. _{681, 18}
utá‿u nú cid, und immerdar {660, 10}. _{660, 11}
2〉 eine leise Folgerung einschliessend, und etwa durch so … denn zu übertragen: {360, 9}
{409, 4}
{641, 8}
{776, 26}
3〉 auch {162, 6}. _{162, 12}
{702, 5}
4〉 in der Wiederholung sowol … als auch
einerseits … andererseits, und zwar utá … utá‿u {153, 4}
utá vaí u … utá {968, 3}
utá‿u hí … utá u {334, 1}. _{334, 2}.
utá vā, einmal vā … utá ({23, 22})
1〉 oder, vor das zweite Glied gestellt, und bisweilen eine Steigerung andeutend, z. B. {11, 8}
sahásram yásya rātáyas utá vā sánti bhū́yasīs, „dessen Gaben tausend sind oder noch mehr“
so verbindet es rī́ṣatas und jíghāṃsatas {36, 15}
samudrā́t und divás {47, 6}
jñāsás und sajātā́n {109, 1}
samudrā́t und púrīṣāt {163, 1}
ririkṣós und ninitsós {189, 6}
sánutyas und jighatnús abhikhyā́ya {221, 9}
ghraṃsé und ū́dhani {388, 3}
aśvadā́s und godā́s {396, 8}
víjāmātur und siālā́t {109, 2} (mit ghā verbunden)
átas und vittā́t ({414, 6} mit nú verbunden). In gleicher Bedeutung verbindet es auch zwei Sätze: {147, 5}
{214, 7}
{395, 3}
2〉 bei mehrfacher Anreihung wird entweder utá vā zwischen je zwei Gliedern wiederholt, z. B. {565, 2}: yā́s ā́pas divyā́s utá vā srávanti khanítrimās utá vā yā́s svayaṃjā́s
oder es steht vor dem letzten Gliede, z. B. {396, 5}: ṛbhukṣā́ vā́jas utá vā púraṃdhis, oder hinter dem letzten, z. B. {238, 6}: yáthā nas mitrás váruṇas jújoṣat, índras marútvān utá vā máhobhis, oder es steht vā in den ersten Gliedern und úta vā in dem letzten {86, 2}. _{86, 3}. Unklar ist die Bedeutung in {180, 9}, wo vielleicht utá vaí statt utá vā zu lesen ist.
utá
1〉 marútas und maghávā {171, 3}. — 3〉 sudúghām dhenúm, godhúg {164, 26}
so nach Vokativen, wenn ein dieselbe Person bezeichnender Vokativ in einem vorhergehenden Satze erscheint {129, 3}
{116, 10}. — 4〉 in {85, 5} vor dem ersten der parallelen Sätze.
Burnouf
French
उत उत adv. ou, ou bien.
Alors, ensuite
or, done. [Ce
mot est assez souvent explétif].
उत उत pp. de वा et de वे।
Stchoupak
French
उत
conj. et, et aussi
en vérité (emphat.)
ou est-ce que ? (2{^e^}
interrogation)
किम् उ। au contraire, à plus forte raison
très
प्रत्य् उ। bien plutôt
{%ity u. = iti
utāho %} ou bien.