| YouTube Channel

उडुम्बर (uDumbara)

 
शब्दसागरः
English
उडुम्बर
m.
 (-रः)
1. Glomerous fig tree, (Ficus glomerata, Rox.)
2. The
threshold of a house.
3. A eunuch.
4. A species of leprosy with
coppery spots.
5. A kind of worm, supposed to be generated in
the blood, and to produce leprosy.
n.
 (-र)
1. Copper.
2. A Karsha,
a measure of two Tolas.
E.
 उडु a constellation in the second case, वृ
to screen, and अप् affix
it is also written ऊडुम्बर and उदुम्बर.
Yates
English
उडुम्ब_र (रः-रं) 1.
m.
 Glomerous fig-
tree
threshold.
n.
 Copper.
Spoken Sanskrit
English
उडुम्बर - uDumbara -
m.
 - cluster fig tree [ Ficus Glomerata - Bot. ]
उडुम्बर - uDumbara -
m.
 - threshold of a house
उडुम्बर - uDumbara -
m.
 - eunuch
उडुम्बर - uDumbara -
m.
 - kind of worm supposed to be generated in the blood and to produce leprosy
उडुम्बर - uDumbara -
m.
 - cluster fig tree [ Ficus Glomerata - Bot. ]
उडुम्बर - uDumbara -
m.
 - penis
उडुम्बर - uDumbara -
m.
 - species of leprosy with coppery spots
उडुम्बर - uDumbara -
n.
 - jumping
उडुम्बर - uDumbara -
n.
 - copper
उडुम्बर - uDumbara -
n.
 - karsha
उडुम्बर - uDumbara -
n.
 - fruit of the cluster fig tree [ Ficus Glomerata - Bot. ]
उडुम्बर uDumbara
n.
 karsha
Wilson
English
उडुम्बर
m.
 (-रः)
1 Glomerous fig tree, (Ficus glomerata, Rox.)
2 The threshold of a house.
3 A eunuch.
4 A species of leprosy with coppery spots.
5 A kind of worm, supposed to be generated in the blood, and to produce
leprosy.
n.
 (-रं)
1 Copper.
2 A Karṣa, a measure of two Tolas.
E.
 उडु a constellation in the second case, वृ to screen, and अप्
affix
it is also written उडुम्बर and उटुम्बर.
Apte
English
उडुम्बरः [uḍumbarḥ], 1
N.
 of a tree
Ficus Glomearata (Mar. औदुम्बर).
The threshold of a house. उच्छ्रायात् पादविस्तीर्णा शाखा तद्वदुदुम्बरः Bṛi.
S.*
 53.26.
A eunuch.
A part of a sacrifice.
A kind of leprosy with copper spots (-रम् also).
A kind of worm said to be produced in the blood and to cause leprosy.
रम् The fruit of the उदुम्बर tree.
Copper.
A Karṣa, a measure of two tolās.
Comp.
 -दला, -पर्णी the plant Croton Polyandra (दन्ती).
Apte 1890
English
उडुंबरः 1 N. of a tree
Ficus Glomerata (Mar. औदुंबर).
2 The threshold of a house.
3 A eunuch.
4 A part of a sacrifice.
5 A kind of leprosy with copper spots (
रं also).
6 A kind of worm said to be produced in the blood and to produce leprosy.
रं 1 The fruit of the उदुंबर tree.
2 Copper.
3 A Karṣa, a measure of two tolas.
Comp.
दला,
पर्णी the plant Croton Polyandra.
Monier Williams Cologne
English
उडुम्ब॑र
m.
 (in
Ved.
 written with द्, in
Class.
 generally with ड्), the tree Ficus Glomerata,
AV.
TS.
AitBr.
ŚBr.
MBh.
R.
Suśr.
&c.
a species of leprosy with coppery spots,
Car.
the threshold of a house,
VarBṛS.
a eunuch,
L.
a kind of worm supposed to be generated in the blood and to produce leprosy,
L.
membrum virile,
L.
N.
 of a people,
VarBṛS.
उडुम्ब॑र (अम्),
n.
 a forest of Uḍumbara trees,
TāṇḍyaBr.
the fruit of the tree Ficus Glomerata,
ŚBr.
copper,
VarBṛS.
a karsha (a measure of two tolas),
ŚārṅgS.
Monier Williams 1872
English
उडुम्बर उडुम्बर, अस्, m. (in Ved. written
with द्, in Class. generally with ड्), the tree Ficus
Glomerata
a species of leprosy with coppery spots
the threshold of a house
a eunuch
a kind of worm
supposed to be generated in the blood and to produce
leprosy
(अम्), n. the fruit of the tree Ficus Glo-
merata
copper
a karṣa, a measure of two tolas.
—उडुम्बर-दला or उडुम्बर-पर्णी, f. the
plant Croton Polyandra.
—उडुम्बरा-वती, f., N. of
a river
see also उदुम्बर।
Benfey
English
उडुम्बर उडुम्बर, see उदुम्बर।
Apte Hindi
Hindi
उडुम्बरः
पुं*
 - "उं शम्भुं वृणोति - उ+वृ+खच्, मुम् उत्कृष्टः उम्बरः - प्रा* स* दस्य डत्वम्"
गूलर का वृक्ष
उडुम्बरः
पुं*
 - "उं शम्भुं वृणोति - उ+वृ+खच्, मुम् उत्कृष्टः उम्बरः - प्रा* स* दस्य डत्वम्"
घर की देहली या ड्यौढ़ी
उडुम्बरः
पुं*
 - "उं शम्भुं वृणोति - उ+वृ+खच्, मुम् उत्कृष्टः उम्बरः - प्रा* स* दस्य डत्वम्"
हिजड़ा
उडुम्बरः
पुं*
 - "उं शम्भुं वृणोति - उ+वृ+खच्, मुम् उत्कृष्टः उम्बरः - प्रा* स* दस्य डत्वम्"
एक प्रकार का कोढ़
उडुम्बरम्
नपुं*
 - -
गूलर का फल
उडुम्बरम्
नपुं*
 - -
तांबा
L R Vaidya
English
uquMbara {% m. %} 1. The name of a tree
2. the threshold of a house
3. a eunuch.
Bopp
Latin
उडुम्बर n. cuprum. MED. Scribitur etiam ऊडुम्बर et
उडुम्बर.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उडुम्बरं,
क्ली,
 (उडुं वृणातीति । उडु + वृ + अच् ।)ताम्रम् । इति मेदिनी ॥
(“ताम्रं शुल्वमुडुम्बरम्” ।इति वैद्यकरत्नमाला । कर्षार्थे यथा, --“उडुम्बरश्च पर्य्यायैः कर्षएव निगद्यते” ॥
इति शार्ङ्गधरे पूर्व्वखण्डे प्रथमाध्यायः ।)कर्षपरिमाणम् । इति वैद्यकपरिभाषा ॥
उडुम्बरः,
पुं,
 (उडु + वृ + अच् ।) उदुम्बरवृक्षः ।यज्ञडुमुर इति भाषा । तत्पर्य्यायः । जन्तुफलः २यज्ञाङ्गः ३ हेमदुग्धकः ४ । इत्यमरः ॥
ब्रह्मवृक्षः५ । इति रत्नमाला ॥
हेमदुग्धी ६ यज्ञफलः ७यज्ञोडम्बरः ८ । इति शब्दरत्नावली ॥
सदाफलः९ क्षीरवृक्षः १० शुचक्षुः ११ श्वेतवल्कलः १२ ।इति जटाधरः ॥
अस्य गुणाः । उडुम्बरो हिमोरूक्षो गुरुः पित्तकफास्रणुत् । मधुरस्तुवरो वर्ण्योव्रणशोधनरोपणः ॥
इति भावप्रकाशः ॥
(“उडुम्बरफलं पक्वं चूर्णितं कर्षमात्रकम् ।संलिहेन्मधुना सर्व्वमनुपानं सुखावहम्” ॥
इति वैद्यक रसेन्द्रसारसंग्रहे मूत्राघाताधिकारे ।)अन्यत् उदुम्बरशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
देहली । गोव-राटेर निचेर काठ इति भाषा । पण्डम् । नपुं-सकमिति यावत् । कुष्ठरोगभेदः । इति मेदिनी ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उ(दु)डुम्बर
पु०
 उं शम्भुं वृणोति ख उम्बरः उत्कृष्टःउम्बरः प्रा० स० पृषी० दस्य वा डत्वम् । (यज्ञ डुमुर)१ यज्ञाङ्गे वृक्षे २ ताम्रे च, ग्रहावग्रहण्याम् ३ देहल्याम्४ कुष्ठभेदे च
न०
 । “उ(दु)डुम्बुरो यज्ञफलो यज्ञाङ्गो हेम-दुग्धकः । उदुडुम्बरोहितोरूक्षो गुरुपित्तकफास्रजित् ।मधुरस्तुवरोवर्ण्ण्योव्रणशोधनरोपणः” इति भा० व० उक्त-गुणकः । तस्य विकारः अण् । औ(दु)डुम्बर तद्विकारेपात्रादौ
त्रि०
 । स्त्रियां ङीप् । “गृहीत्वौडुम्बरं पात्रंजानुभ्यां धरणिं गतः” स्मृतिः । “औडुम्बरीं स्पृष्ट्वागायेत” श्रुतिः ।
Burnouf
French
उडुम्बर उडुम्बर
n.
 (उडु-भृ?) cuivre.
Sorte de
lèpre rouge.
Seuil de porte, revers d'eau d'une fenêtre.
Ficus
glomerata, bot.
Cf. उदुम्बर et ऊदुम्बर।
उडुम्बरपर्णी
f.
 (पर्ण) esp. de plante à feuilles
couleur de cuivre, ou à feuilles d'उडुम्बर।
Stchoupak
French
उडुम्बर-
m.
 figuier (Ficus Glomerata).