| YouTube Channel

उज्जयनी (ujjayanI)

 
शब्दसागरः
English
उज्जयनी
f.
 (-नी) Ujjayani or Oujein, a city so called in Malabar, formerly
the capital of VIKRAMADITYA. It is one of the seven sacred cities
of the Hindus, and the first meridian of their geographers: the
modern Oujein is about a mile south of the ancient city.
E.
 उत्
much, जयनी victorious or place of victory
from the military cha-
racter of its people
also अवन्ती and उज्जयिनी.
Yates
English
उज्ज_यनी (नी) 3.
f.
 A city so called.
Wilson
English
उज्जयनी
f.
 (-नी) Ujjayanī or Oujein, a city so called in
Mālava, formerly the capital of VIKRAMĀDITYA. It is one of the seven
sacred cities of the Hindus, and the first meridian of their geographers:
the modern Oujein is about a mile south of the ancient city.
E.
 उत् much, जयनी victorious or place of victory
from the military
character of its people
also अवन्ती and उज्जयिनी.
Apte 1890
English
उज्जय(यि)नी N. of a city, the modern Oujein in Mālvā, the capital of Vikramāditya. It is one of the seven sacred cities of the Hindus (cf. अवंति), and the first meridian of their geographers from which they calculate longitude
सौधोत्संगप्रणयविमुखो मा स्म भूरुज्जयिन्याः Me. 27.
Monier Williams Cologne
English
उज्-जयनी
f.
 Ujjayinī (See below) or Oujein.
Apte Hindi
Hindi
उज्जयनी
स्त्री*
 - -
"एक नगर का नाम, मालवा प्रदेश में वर्तमान उज्जैन, हिन्दुओं की सात पुण्य नगरियों में से एक"
L R Vaidya
English
ujjayi(ya)nI {% f. %} The name of a city, the capital of the Avantis, सौधोत्संगप्रनयविमुखो मास्म भूरुज्जयिन्याः Megh.i.27. (See अवन्ति.)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उज्जयनी,
स्त्री,
 विशालानगरी । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
उजैन इति पश्चिमदेशे ख्याता । वङ्गदेशे तुउजनी । इयं मालवदेशस्य नगरी । मोक्षदसप्त-पुर्य्यन्तर्गतपुरी । पुरा विक्रमादित्यराजधानी चअधुना महाराष्ट्रेणाधिकृता ॥
(यथा, मेघदूतेपूर्व्वमेधे । २९ ॥
“सौधोत्सङ्गप्रणयविमुखो मा च भूरुज्जयिन्याः” ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उज्जय(यि)नी स्त्री विक्रमादित्यराजधान्याम् अवन्तीपुर्य्याम्अवन्तीशब्दे विवृतिः । “सौधोत्ससङ्गप्रणयविमुखो मास्म-भूरुज्जयिन्याः” मेघदू० । इयञ्च लङ्कावधिमेरुपर्य्यन्तस-मरेखास्थपुरीमध्येऽनन्यतमा यथाह श्रोपतिः “लङ्का कुमा-री नगरी च काञ्ची पानाटमद्रिश्च सितः षडास्यः । श्रीव-त्सनुल्मं च पुरी ततश्च माहिष्मती चोज्जयिनी प्रसिद्धा ।स्यादाश्रमोऽस्मान्नगरं सुरम्यं ततः पुरं पट्टशिवाभिधानम् ।श्रींगर्गराटं च सरोहिताख्यं स्थानेश्वरं शीतगिरिः सुमेरुः ।इतीव याम्योत्तरगां धराया रेखामिमां गोलविदो वदन्ति ।अन्यानि रेखास्थितिभाञ्जि लोके ज्ञेयानि तज्ज्ञैः पुटभे-दनानि” । सू० सि० तु सामान्येनोक्तम् यथा“राक्षसालयदेवौकःशैलयोर्मध्यसूत्रगाः । रोहीतक-मवन्ती च तथा सन्निहितं सरः” । “राक्षसा-लयो लङ्का देवानां गृहरूपः पर्वतो मेरुरनयोमध्ये ऋजु-सूत्रं तत्र स्थिता देशा रख्याख्या! । लङ्कादक्षिणसूत्रस्थास्त्व-नुपयुक्तास्तत्र मनुष्यागोचरत्वादिति नोक्ताः । ज्ञानार्थ-मुदाहरति । रोहीतकमिति । यथा रोहीतकं नगर-मवन्त्युज्जयिनी सन्निहितं सरः कुरुक्षेत्रम् । चकारस्तथेत्य-व्ययपरः । तथान्यानि परस्परं सन्निहिततया ज्ञेयानि”र० मा० । “यथोज्जयिन्या कुचतुर्थमागे प्राच्यां दिशिस्वाद्यमकोटिरेव” सू० सि० ।