उच्च (ucca)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishउच्च [ucca],
High (in all senses)
tall
क्षितिधारणोच्चं 7.63
elevated, superior, exalted (family )
Loud, high-sounding
उच्चाः पक्षिगणाः 4.18.
Intense, violent, strong.
(In ) Ascendant
see उच्चसंश्रय below.
च्चः The apex of the orbit of a planet.
Height, high place
ज्वरश्च मरणं जन्तोरुच्चाच्च पतनं यथा * 12.28.25. -अवच High and low, great and small
see उच्चावच. -गिर Having a loud voice
स्वगुणोच्चगिरो मुनिव्रताः 16.29.
तरुः the cocoanut tree.
a loft y tree in general. -तालः (heightened) music, dancing at a tavern. -देवः of Viṣṇu or kṛiṣṇa. -देवता time personified, chronos. -ध्वजः of Śākyamuni. -नीच
high and low.
various, multiform.
(चम्) the upper or lower stations of planets.
change of accent.-भाषणम् speaking aloud, vociferous. -भाषिन् shouting, bawling. -ललाटा, -टिका a woman with a high or projecting forehead. -संश्रय occupying a high station (said of a planet)
ग्रहैस्ततः पञ्चभिरुच्चसंश्रयैः 3.13
see Malli. thereon.
Apte 1890
Englishउच्च a. 1 High(in all senses)
tall
क्षितिधारणोच्चं Ku. 7. 68
elevated, superior, exalted (family &c.).
2 Loud, high-sounding
उच्चाः पक्षिगणाः Śi. 4. 18.
3 Intense, violent, strong.
4 (In astr.) Ascendant
see उच्चसंश्रय below.
च्चः The apex of the orbit of a planet.
Comp.
तरुः {1} the cocoa-nut tree. {2} a lofty tree in general.
तालः (heightened) music, dancing &c. at a tavern.
देवता time personified, chronos.
नीच a. {1} high and low. {2} various, multiform. (
चं) {1} the upper or lower stations of planets. {2} change of accent.
भाषणं speaking aloud, vociferous.
भाषिन् a. shouting, bawling.
ललाटा,
टिका a woman with a high or projecting forehead.
संश्रय a. occupying a high station (said of a planet)
R. 3. 13
see Malli. thereon.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishउच्च उच्च, अस्, आ, अम् (said to be fr. 1. उद् with
च fr. rt. अञ्च्), high, lofty, elevated
tall
deep
high-
sounding, loud, pronounced with the Udātta accent
intense, violent
(अस्), m. the apex of the orbit of a
planet
[cf. Hib. uchdan, ‘a hillock
’ Cambro-Brit.
uched, ‘cleve.’]
—उच्च-तम, अस्, आ, अम्, highest.
—उच्च-तर, अस्, आ, अम्, higher, more lofty.
—उच्च-
तरु, उस्, m. the cocoa-nut tree
any lofty tree.
—उच्च-ता, f. or उच्च-त्व, अम्, n. height, superi-
ority.
—उच्च-ताल, अम्, n. music and dancing at
feasts, drinking parties, &c.
—उच्च-देव, अस्, m. an
epithet of Viṣṇu or Kṛṣṇa.
—उच्च-देवता, f. time
personified, chronos.
—उच्च-ध्वज, अस्, m., N. of
Śākya-muni as teacher of the gods among the Tuṣitas,
q. v.
—उच्च-नीच, अस्, आ, अम्, high and low, varie-
gated, heterogeneous
(अम्), n. the upper and lower
station of the planets
change of accent.
—उच्च-
पद, अम्, n. a high situation, a high office.
—उच्-
च-भाषण, अम्, n. speaking aloud.
—उच्च-भा-
षिन्, ई, इणी, इ, speaking with a loud voice, shouting,
brawling.
—उच्च-ललाटा or -इका, f. a woman with a
high or projecting forehead.
—उच्चावच, अस्, आ, अम्
(fr. उच्च = उद् + च and अव + च?), high and low,
great and small, variegated, heterogeneous
various,
multiform
uneven, irregular, undulating.
Benfey
Englishउच्च उच्च, i. e. उद्-अञ्च् + अ,
I.
चा,
1. High, Kir. 5, 5.
2. Deep,
Caurap. 44.
3. Loud, Bhartṛ. 3, 85.
II. उच्चैस् (instr. pl.), adv.
1. High,
Kumāras. 6, 72.
2. Loud, Nal. 11, 2.
3. Much, excessively, Amar. 94.
4.
Powerfully, Pañc. iv. d. 22.
III.
Culmination, Rām. 1, 19, 2.
--
अन्-, low, Rājat. 5, 478.
Apte Hindi
Hindiउच्च
वि* - उद्+चित्+ड
"ऊँचा, लम्बा, उन्नत, उत्कृष्ट"
उच्च
वि* - उद्+चित्+ड
"ऊँचा, ऊँची आवाज वाला"
उच्च
वि* - उद्+चित्+ड
"तीव्र, दारुण, घोर"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaउच्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರಹಗಳ ಉಚ್ಚರಾಶಿ
उच्च
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉನ್ನತವಾದ /ಎತ್ತರವಾದ
निष्पत्तिः - > उद् + चिञ् (चयने) - "डः" (३-२-१०१)
व्युत्पत्तिः - > उत्क्षिप्य बाहू चीयते
प्रयोगाः - > "क्षीरसिन्धुरिव मन्दरभिन्नः काननान्यविरलोच्चतरूणि" । "उच्चा रणत्पक्षिगणास्तटीस्तम्" ।
उल्लेखाः - > किरा० ९-२८, माघ० ४-१८
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinLanman
EnglishAbhyankara Grammar
Englishउच्च the higher tone also called उदात्त or acute
cf. नीचमुच्चात् R. T. 55, also एते स्वराः प्रकम्पन्ते यत्रोच्चस्वरितोदयाः R. Pr. III.19
cf. also the terms उच्चश्रुति R. T. 61, एकोच्च R.T. 62, अाद्युच्च, अन्तेाच्चक. etc.
Wordnet
Sanskrit उपरितन, ऊर्ध्वज, उदच्, ऊर्ध्वम्, उच्च
ऊर्ध्वेन भागेन सम्बद्धः।
"अस्याः अर्गलायाः उपरितनः भागः नष्टः जातः अस्ति।"
उच्च
यः जात्यां पदे गुणे वा उन्नत स्थाने अस्ति।
"श्यामः उच्चायाः जात्याः अस्ति।"
उत्तुङ्ग, उच्च, प्रांशु, उदग्र, उच्छ्रित, तुङ्ग
यः ऊर्ध्वदिशि वर्धितः।
"एवरेस्ट नाम हिमालयस्य उत्तुङ्गः शिखरः।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritदीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥
प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।
खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥
पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।
स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
दीर्घ (क्ली), आयत (क्ली), तुङ्ग (क्ली), उच्च (क्ली), उन्नत (क्ली), उद्धुर (क्ली), प्रांशु (क्ली), उच्छ्रित (क्ली), उदग्र (क्ली), न्यञ्च् (क्ली), नीच (क्ली), ह्रस्व (क्ली), मन्थर (क्ली), खर्व (क्ली), कुब्ज (क्ली), वामन (क्ली), विशाल (क्ली), विशङ्कट (क्ली), पृथु (क्ली), उरु (क्ली), पृथुल (क्ली), व्यूढ (क्ली), विकट (क्ली), विपुल (क्ली), बृहत् (क्ली), स्फार (क्ली), वरिष्ठ (क्ली), विस्तीर्ण (क्ली), तत (क्ली), बहु (क्ली), महत् (क्ली), गुरु (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritप्रांशु
प्रांशु, उच्च, उन्नत, तुङ्ग, उदग्र
प्रांशूच्चमुन्नतं तुङ्गमुदग्रं दीर्घमायतम् ।
verse 4.1.1.751
page 0086
नाममाला
Sanskritउच्चैस्, उच्चावच, तुङ्ग, उच्च, उन्नत, उच्छ्रित
उच्चैरुच्चावचं तुङ्गमुच्चमुन्नतमुच्छ्रितम् ।
verse 0.1.1.158
page 0076
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritउच्चं, त्रि, (उच्चिनोतीति । चिञ चित्यां अन्येभ्योऽपिइति डः । उच्चैस्त्वमस्ति अत्र वा । अर्श आद्यच्, अव्ययानामिति टिलोपः ।) उपरि । उँचु इतिभाषा । तत्पर्य्यायः । प्रांशु २ उन्नतम् ३ उदग्रम् ४उच्छ्रितम् ५ तुङ्गम् ६ । इत्यमरः ॥
उत्तुङ्गं ७ । इतितट्टीका ॥
(यथा, रघुः ३ । १३ ।“ग्रहैन्ततः पञ्चभिरुच्चसंश्रयैः, असूर्य्यगैः सूचितभाग्यसम्पदम्” ।)(ज्योतिषोक्तं ग्रहाणामुच्चस्थानम् । यथा, “अजवृषभमृगाङ्गनाकुलीराःझषबणिजौ च दिवाकरादितुङ्गाः ।दशशिखिमनुयुक्तिथीन्द्रियांशै-स्त्रिणवकविंशतिभिश्च तेऽप्यनीचाः” ॥
सूर्य्यादीनां सप्तानां ग्रहाणां मेषवृषभादयो राशयःश्लोकोक्तक्रमविशिष्टा उच्चस्थानानि स्वस्वतुङ्गा-पेक्षया सप्तमस्थानानि च नीचानि, तत्रोच्चेष्वपिदशमादयो राशित्रिंशाशाः यथाक्रमं उच्चेषु पर-मोच्चा नीचेषु परमनीचा भवन्तीति ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritउच्च उत्क्षिय्य वाहू चीयते, उपर्य्युपरिनिविष्टैरवयवै-श्चीयतेऽसौ वा उद् + चि--ड । १ उन्नते । “पुरस्तादुच्चम्”कात्या० ७, १, २१ । “स तदुच्चकुचौ भवन् प्रभाझर--चक्रभ्र-मिमातनोति यत्” नैषधम् । अस्मात् उत्कर्षे तरप् तमप् ।“किंस्वित् गुरुतरं भूमेः किं स्विदुच्चतरञ्च खात्” भा० व०३१ अ० । उच्चतमम्” कात्या० ७, १, १५ । देवय-जनवर्णने “परितः समीपदेशवर्त्तिप्रदेशेभ्यो यद-तिशयेनोच्चम्” कर्कः । राशिचक्रमध्ये ग्रहविशेषाणां२ राशिभेदे, यथा “मेषो वृषो मृगः कन्या कर्कमीनतुला-धराः । भास्करादेर्भवन्त्युच्चाः राशयः क्रमशस्त्विमे”ज्योति० त० । स्पष्टमुक्तं तत्रैव “रविर्मेषे वृषे चन्द्रोगुरुः कर्के बुधः स्त्रियास् । शनिर्युके (तुलायाम्) मृगे(मकरे) भौमः शुक्रो मीने च तुङ्गिनः” । तेषां राशिभाग-भेदे परमोच्चतामाह तत्रैव “त्रिंशद्भागे दिशो (१०) रा-माः (३) अष्टविंशतिभिस्तिथिः १५ । तथेषुः (५) सप्तविंशश्चविंशतिश्चोच्चसंज्ञकाः” । तथा च रवेर्भेषस्य दशमे भागे, प्ररमोच्चता चन्द्रस्य वृषे ३ अंशे, कुजस्य मकर २८ भागेबुधस्य कन्यायाः १५ भागे, गुरोः कर्क ५ भागे, भृगोः मीन२७ भागे शनेस्तुला २० भागे तथात्वम् । “स्वोच्चाच्चसप्तमं नीचं प्राग्वद्भागैर्विनिर्द्देशेत् । उच्चान्तः सूच्चसंज्ञःस्यात् नीचान्ते तु सुनीचकः” परिपूर्णबलः सूच्चे सुनीचेदुर्बलोग्रहः । सूच्चसुनीचयोरन्तर्भागहारात् फलं दिशेत्”ज्योति० त० राहुकत्वोस्तु “उच्चं नृयुग्मं घटभं त्रिकोणं कन्यागृहं शुक्र शनी च मित्रे । सूर्य्यः शशाङ्को-धरणीसुतश्च राहो रिपुर्विंशतिकः परांशः । सिंहस्त्रि-कोणं धनुरुच्चसंज्ञं मीनोगृहं शुक्रशनी विपक्षौ । सूर्य्यार-चन्द्राः सुहृदः समानौ जीवेन्दुजौ षष्ट्शिखिनः परांशाः”ज्यो० त० । राशिपरत्वेऽस्य पुंस्त्वं भपरत्वे क्लीवतेति भेदः ।भागहारात् ग्रहबलमुक्तं तदानयनप्रकारः नी० ता०सूर्य्यादेर्मेषादीन्युच्चान्यभिधाय “तत् सप्तमं नीचमनेनहीनो ग्र होऽधिकश्चेत् रसभाद्विंशोध्यः । चक्रात्, तदं-शाङ्कलवो बलं स्यात्” २ तथा च ताजके स्वोच्चे २० कलाबलं तेन षड्भिः राशिभर्यदि पूर्णवलं तदा इष्टांशैःकिमिति १८०, २०, १, त्रैराशिकेन प्रत्येकाशं १/९ बलमा-याति । जातके तु स्वोच्चे ६० कला बलं तेन प्रत्यंशं १/३बलम् । नी० ताजके “त्रिंशत्स्वभे विंशतिरुच्चभे स्वे” इतिउक्तम् । जातके तु श्रीपतिः ६० कला बलमाह यथा“नीचोनोद्युचरोऽधिको यदि भवेत् षड्भात् तदाप्त-च्युतश्चक्रात् कॢप्तकलः खखाष्टखकुभि (१०८००) र्भक्तो-बलं तुङ्गजम् । पादोनं तु बलं ३/४, त्रिकोणगृहगे स्वर्क्षे१/२ दलं च त्रयो ३/८ वखं शा ह्यधिमित्रगेऽथ चरणो१/४ मित्रे समर्क्षेऽष्टमः । १/८ । शत्रुभे भवति षोडं-शांशक ११६ श्चाधिशत्रुभवने रदांशकः १/३२ ।अत्र त्रिकोणादौ पादोनादिवलकथनात् स्वोचचे पूर्णबल-मिति प्रतीयते तेन ६० कलास्तत्र थलमु ।उच्चाभिमानिनि ग्रहाणां गतिभेदकारके भगणस्थे ३ जीव-भेदे तेनैवाकर्षणात् ग्रहाणामुच्चादिगतिसम्भवः ।स चं द्विविधः शीघ्रोच्चः मन्दोच्चश्च तादृशोच्च-तायां कारणञ्च सू० सि० रङ्गनाथाभ्यां दर्शितंयथा“अदृश्यरूपाः कालस्य मूर्तयो भगणाश्रिताः । शीध्रम-न्दोच्चपाताख्या ग्रहाणां गतिहेतवः” सू० सि० १ । “शीघ्रो-च्च मन्दोच्चपातसञ्ज्ञकाः पूर्व्वोक्तपदार्था जीवविशेषाः सूर्य्या-दिग्रहाणां गतिकारणभूताः सन्ति । ननु कालेनैव ग्रह-चलनं भवतीति कालो गतिहेतुर्नैत इत्यत आहकालस्येति । पूर्व्वप्रतिपादितकालस्य स्वरूपाणि तथाचैषां कालमूर्त्तित्वेन ग्रहगतिहेतुत्वं नासम्भवीतिभावः । ननु कालस्य घठ्यादिमूर्त्तित्वादेषां तदात्मक-त्वाभावात् कथं कालमूर्तित्वमित्यत आह भगणाश्रिताइति । भगोलस्थक्रान्तिवृत्तानुसृतग्रहगोलस्थकान्तिवृत्त-प्रदेशाश्रिता इत्यर्थः । तथा च ग्रहराश्यादिभोगानांकालवशेनैवोत्पन्नत्वात् तदात्मकानां कालमूर्तित्वमिति भावः ।ननु ते दृश्यन्ते कुतो नेत्यत आह अदृश्यसूपा इति ।वायवीथशरीरा अव्यक्तरूपत्वादप्रत्यक्षा इति भावः । एवंच ग्रहाणामुच्चादिसम्भवात् स्पष्टक्रियोत्पन्नेति तात्पर्य्यम् १ ।अथानयोरुच्चपातयोर्मध्य उच्चयोर्गतिहेतुत्वं प्रतिपादयति”र० ना० १ “तद्वातरश्मिभिर्बद्धास्तैः सव्येतरपाणिभिः । प्राक्पश्चादप्रकृष्यन्ते यथासन्नं स्वदिङ्मुखम्” २ सू० सि० ।“तेषामुच्चसंज्ञकजीवानां वायुरूपा ये रश्मयो रज्जवस्ता-भिर्बद्धा बिम्बात्मकग्रहास्तैरुच्चसंज्ञकजीवैः सव्यवामहस्तै-रुच्चबहुत्वेन हस्तबाहुल्याद्बहुवचनं हस्ताभ्यामित्यर्थः ।स्वदिङ्मुखं स्वाभिमुखं यथासन्नं ग्रहविम्बं भवति तथाग्राक् पश्चात् पूर्व्वपश्चिममार्माभ्यामित्यर्थः । अपकृष्यन्तेआकष्यन्ते । अयमभिप्रायः भवक्रगोलस्यक्रान्ति-वृत्तानुसृतग्रहाकाशगोलान्तर्गतक्रान्तिवृत्ते कक्षारूपे स्वस्व-प्रदेशे ग्रहोच्चपातास्तिष्ठान्ति । तत्र बिम्बव्यासोनकक्षा-कारसूत्रं प्रवहयाय्वतिरिक्तवायुरूपं स्वतोगतिस्थानेकम्पमानं ग्रहबिम्बष्यासे पूर्वापरे प्रोतमुच्चजीवहस्तद्व-यान्तर्गतमस्ति । अथ ग्रहबिम्बमुच्चस्थानात् स्वशक्त्यागच्छदपि वामहस्तस्थितसूत्रेणोच्चस्थानात्, पूर्वरूपेरा ग्रह-स्थानात् पश्चिमरूपेण वृहत्सूत्रावयवात्मकेन स्वस्था-नाद् पश्चात् स्वाभिमुखमपकृष्यते निरन्तरमुच्चदैवतैः स्व-शक्त्या यावत् षड्भान्तरं तयोरन्तरं तन्मार्गेणाकर्षणस-म्भवात् पूर्वस्मिन् गच्छद्ग्रहबिम्बं, सव्यहस्तस्थितसूत्रे-णोच्चस्थानात् पूर्वस्मिन् स्वामिमुखमाकृष्यते स्वशक्त्या नि-रन्तरं यावदन्तराभावस्तयोरिति” र० ना० । “अथात एवैक-रूपां पूर्वाधिकारावगतां गतिं त्यक्त्वा कुतः प्रत्यक्षविलक्षणांगतिं प्राप्ता ग्रहा इत्यत आह । “प्रवहाख्यो मरुत् तांस्तुस्वोच्चाभिमुखमीरयेत् । पूर्वापरापकृष्टास्ते गतिं यान्ति पृ-थग्विधाम्” सू० सि० ३ । “प्रवहाख्यः प्रवहसंज्ञको मरुद्वायुःपश्चिमाभिमुखं भ्रसंस्तात् तुकारादुच्चानि स्वोच्चाभिमुखस्वस्य प्रवहभ्रमणेनोच्चं भावप्रधाननिर्देशादुच्चता यस्यांदिशि तत् स्वोच्चं पूर्वदिक् पूर्वंभाग एव ग्रहाणां प्रवहभ्रमे-णोच्चगमनदर्शनात् तत्सम्मुखं पूर्व्वदिशीति तात्पर्य्यार्थः ।ईरयेत् पश्चिमाभिमुखम्रमणसिद्धप्रागुक्तग्रहावलम्बनरूपेणचालयतीत्यर्थः । अतः कारणात् ते ग्रहाः पूर्वं पश्चि-मदिशोराकृष्टाः पृथग्विधां प्रथमावगतैकरूपभिन्नप्रका-रावगतां प्रतिक्षणविलक्षणां गतिं गमनक्रियां यान्तिप्राप्नुवन्ति । अवलम्बनाकर्षणाभ्यां प्रतिदिनं ग्रहाणांगतेरन्यादृशत्वं तदनुसारेण ग्रहचारज्ञानं युक्तमितिग्रहाणां स्पष्टक्रियोत्पन्नेति भावः । यद्वा ननु वायु-रज्जुभिः कथं ग्रहाणामाकर्षणं सम्भवति तद्रज्जूनांविरलतया धनीभूतत्वाभावेनाकर्षणायोग्यत्वादित्यत आह ।प्रवाहाख्य इति । उच्चदेवताहस्तद्वयस्थितकक्षाकारसूत्रंवायुः प्रवहवायुसम्बन्धात् प्रवहसञ्ज्ञो न पश्चिमाभिमु-खभ्रमत्प्रवहात्मकस्तान् ग्रहान् स्वोच्चाभिमुखं स्वीच्चदेवतास्थानसम्मुखमीरयेत् प्रेरयति चालयति । तुकारादुच्चस्थानात् पूर्वस्मिन् ग्रहे वायुः पश्चिमगत्या ग्रहं चाल-यति पश्चिमस्थे वायुः पूर्वगत्या ग्रहं चालयतीत्यर्थः ।तथा च कक्षाकारसूत्रं तदा तदा तथा तथा भ्रमतीतिदैवतैराकृष्यत इत्युपचारादुच्यत इति भावः । अत एवग्रहाणां स्वष्टक्रियोत्पन्नेत्याह । पूर्वापरापकृष्टा इतिउच्चदैवतैः पूर्वापरदिशयोराकृष्टा ग्रहाः पृथग्विधांमध्यमातिरिक्तप्रकारां गतिं गमनक्रियां यान्ति । अतोन केवलं मध्यक्रियया निर्वाहः” ३ र० ना० । अथ प्राक्पश्चादपकृष्यन्त इत्युक्तं विशदयति । “ग्रहात् प्राग्भगणा-र्द्धस्थः प्राङ्मुखं कर्षति ग्रहम् । उच्चसञ्ज्ञोऽपरार्द्धस्थ-स्तद्वत् पश्चान्मुखं ग्रहम्” ४ सू० सि० । “ग्रहस्थानात्पूर्वभागस्थराशिषट्कस्थित उच्चसञ्ज्ञो जीवो ग्रहविम्बंपूर्व्वदिगभिमुखं स्वाभिमुखं कर्षत्याकर्षति । अपरा-र्द्धस्थो ग्रहस्थानात् पश्चिमभागस्थराशिषट्कस्यितौच्च-सञ्ज्ञो जीव इत्यर्थः । ग्रहविम्बं पश्चान्मुखं पश्चिम-दिगभिमुखं स्वाभिमुखं तद्वदाकर्षतीत्यर्थः” ४ र० ना० ।“अथ पूर्वोक्तसिद्धं फलितमाह । “स्वोच्चापकृष्टा भणणैःप्राङ्मुखं यान्ति यद्ग्रहाः । तत् तेषु धनमित्युक्तमृणंपश्चान्मुखेषु तु” सू० सि० ५ । “स्वोच्चजीवाकर्षिताग्रहाः पूर्वाभिमुखं मगणैः राशिभिर्भगोलस्थक्रान्ति-वृत्तानुसृतस्वाकाशगोलान्तर्गतक्रान्तिवृत्ते द्वादशराश्य-न्तिके यद्राशिविभागैरित्यर्थः । यद् यत्संख्यामितंगच्छन्ति तत् तत्सङ्ख्यामितं भागादिकं फलरूपं तेषुपूर्वावगतग्रहराश्यादिभोगेषु धनं योज्यम् । पश्चान्मुखेषुपश्चिमाकर्षितग्रहपूर्वावगतराश्यादिभोगेषु तुकाराद्यत्स-ङ्ख्यामितं फलरूपं पश्चिमतो गच्छन्ति तदित्यर्थः । ऋणंहीनमिति एतत् पूर्वैः कथितम्” र० ना० ५ । सि० शि०“सूष्ट्वा भचक्रं कमलोद्भवेन ग्रहैः सहैतद्भगणादिसंस्थैः ।शश्वद्भ्रमे विश्वसृजा नियुक्तं तदन्ततारे च तथाध्रुवत्वे । ततोऽपराशाभिमुखं भपञ्जरे सखेचरे शीध्रतरेभ्रमत्यपि । तदल्पगत्येन्द्रदिशं नभश्चराश्चरन्ति नीचो-च्चतरात्मवर्त्मसु” । “यदेतद्भचक्रं ग्रहैः सह भ्रमद्दृश्यतेतद्विश्वसृजा जगदुत्पादकेन कमलोद्भवेन ब्रह्मणा सृ-ष्ट्यादौ सृष्ट्वा ततः शश्वद्म्रमेऽनवरतभ्रमणे नियुक्तम् ।एतदुक्तं भवति । भान्यश्विन्यादीन्यन्यानि विशिष्टानिज्योतींषि तेषां समूहश्चक्रं ग्रहाश्च सूर्य्यादयस्तैः सहसृष्टम् । तानि भानि प्राक्संस्थाया समन्तान्निवे-शितानि । ग्रहास्तु भगणादावश्चिनीमुखे निवेशितास्तउपर्य्युपरिसंस्थया । तत्रादौ तावदधश्चन्द्रः तदुपरिबुधः, ततः शुक्रः, ततो रविः तस्माद्भौमः, ततो गुरुःततः शनिः । सर्वेषामुपरि दूरे भचक्रम् । एषां कक्षा-प्रमाणानि चक्षाध्याये प्रतिपादयिष्यन्ते । अहो यद्यू-र्ध्वोर्ध्वस्था ग्रहास्तदोपरि दूरतो भगणस्तत् कथं भग-णादिसंस्थैर्ग्रहैरित्युच्यते? सत्यम् । अत्र भूमध्ये सूत्र-स्यैकमग्रं बद्ध्वा द्वितीयमग्रं भचक्रेऽश्विनीमुखे किल नि-बद्धम् । तस्मिन् सूत्रे प्रोता मणय इव चन्द्रादयोग्रहा सृष्ट्यादौ ब्रह्मणा निवेशिताः । भमण्डलं द्वाद-दशधा विभज्यैवं भूमध्यात् सूत्राणि प्रतिभागं नीत्वाकिल बद्धानि तैः सूत्रैः सह ग्रहकक्षायां ये संपातास्तेतासु कक्षासु राश्यन्ताः । तद्वत्प्रकारा राशय इतिसंक्षिप्तमिहोक्तम् । कक्षाध्याये गोले च किञ्चिद्विस्तार्य्यबक्ष्यामः । एवंविधं भचक्रं सृष्ट्वा ब्रह्मणा गण्ने नि-वेशितम् । यत्र निवेशितं तत्र प्रवहो नाम वायुः ।स च नित्यं प्रत्यग्गतिः । तेन समाहतं भचक्रं सखेचरंपश्चिमाभिमुखभ्रमे प्रवृतम् । यत् तस्य प्रत्यग्भ्रमणंतच्छीघ्रतरम् । यत एकेनाह्ना भमण्डलस्य परिवर्त्तः ।एवं तस्मिन् भपञ्जरे सखेचरे शीघ्रतरे भ्रमत्यपि खेचराइन्द्रदिशं चरन्ति पूर्व्वाभिमुखं व्रजन्ति नीचोच्चतरा-त्मवर्त्मसु । अनन्तरकथितेषु खस्वमार्गेषु तेषां प्राग्भ्र-मणम् । तत् तदल्पगत्या, प्रत्यग्गतेर्बहुत्वात् प्रागल्प-गत्या व्रजन्तो नोपलक्ष्यन्त इति भावः । तथा तस्म भप-ञ्जरस्य यो दक्षिणोत्तरावर्त्तौ तत्र ये तारे ते ध्रूवत्वेनियुक्ते” प्रमि० । तथा श्रीपतिः । “स्वव्यापारात्प्राग्गतिः खेचराणामूर्ध्वाधस्ताद्याम्यसौम्यापराणि । गो-लाभिज्ञैः पञ्च यातानि यानि तेषामुक्तान्यन्यहेतूनितानि । प्रत्यग्गतिः प्रवहवायुवशेन तेषां नीचोच्चवृत्तजनि-तीर्ध्वमधश्च सा स्यात् । याम्योत्तरा त्वपमवृत्तविमण्ड-लाभ्यां षोढा गतिर्निगदितैवमिह ग्रहाणाम्” उच्चता चमहत्त्वव्याप्यगुणभेदः । सा च उपर्य्युपरिसन्निवेशि-तावयवनां महत्त्वे भवति तस्य गुणचनत्वात् ततः भावेऽर्थेष्यज् । औच्च्यम् उच्चतायां । त्व । उच्चत्व तत्रार्थेन० तल् । उच्चता स्त्री । “उच्चस्थे ग्रहपञ्चके सुरगुरौसेन्दौ नवम्यां तिथौ लग्ने कर्कटके पुनर्वसुदिनेमेषं गते पूषणि । निर्दग्धुं निखिलाः पलाशसमिधःमध्यादयोध्यारणेराविर्भूतमभूदपूर्व्वविभवं यत्किञ्चिदेकंमहः” तिथित० । “ग्रहैस्ततः पञ्चभिरुच्चसंस्थितै-रसूर्य्यगैः सूचितभाग्यसम्पदम्” रघुः । “स्वोच्चस्थःस्वगृहेऽपि वा स्वसुहृदां वर्गेऽपि वा” ज्योति० त० ।
Capeller
GermanBurnouf
FrenchStchoupak
Frenchउच्च-
a. haut
aigu (son), qui parle fort
violent
hauteur
apogée d'une orbite planétaire
उच्चैस् en haut
à haute voix
intensément
noblement
उच्चैस्तर- compar. plus haut (-तराम् id.)
-ता- -त्व- nt. supériorité
उच्चकैस् haut
très
de
façon élevée.
°गिर्- a. qui proclame
qui a une voix forte.
°गोपुर- a. (ville) à haute porte d'entrée.
°नीच- a. situé haut et bas
multiple, divers.
उच्चावच- a. id.
instable, mobile.
उच्चैः-कुल- nt. famille noble.
°पद- nt. haute situation.
°प्रमोदम् adv. avec des marques de joie bruyantes.
°शिरस्- a. (homme) de haut rang
°स्थान- id.
nt. haut rang.
°श्रवस्- -अ- cheval d'Indra.
उच्चैर्-अभिजन- a. de haute extraction.
°गति- fait de monter.
°द्विष्- a. qui a des ennemis puissants.
°धामन्- a. qui brille haut.
°वाद- fanfaronnade.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.