| YouTube Channel

उक्ष् (ukS)

 
Capeller Eng
English
1 उक्ष् उक्ष॑ति उक्ष॑°ते
pp.
उक्षित॑ sprinkle,
besprinkle
drip drop (M.
intr.
). अनु, अभि, अव, besprinkle.
परि sprinkle round. प्र sprinkle before one's self, consecrate,
sacrifice, kill. संप्र besprinkle,
M.
refl. वि shed,
M.
besprinkle.
सम् besprinkle (l.&f. ). pour out.
2 उक्ष् उ॑क्षति
pp.
उक्षित॑ grow up, get strong.
C.
उक्षयते strengthen. सम् grow up or get strong together.
Apte
English
उक्ष् [ukṣ], 1, 6
U.
(उक्षति, उक्षाञ्चकार, ववक्ष-क्षे
Ved.
, औक्षीत्, उक्षितुम्, उक्षित)
To sprinkle, wet, moisten, pour down upon
औक्षन् शोणितमम्भोदाः
Bk.*
17.9, 3.5
उक्षांबभवुरभितो वपुरम्बुवर्षैः
Śi.*
5, 3
R.*
11.5.2
Ku.*
1.54.
To emit, send forth.
To scatter, throw out (as sparks).
To clean, purify.
To grow up, become strong (Ved. )
मा उक्षन्तमुत मा उक्षितम्
Rv.*
1.114.7.
Apte 1890
English
उक्ष् {c1c} {c6c} U. (उक्षति, उक्षांचकार, ववक्ष-क्षे Ved., औक्षीत्, उक्षितुं, उक्षित) 1 To sprinkle, wet, moisten, pour down upon
औक्षन् शोणितमंभोदाः Bk. 17. 9, 3. 5
Śi. 5. 30
R. 11. 5, 20
Ku. 1. 54.
2 To emit, send forth.
3 To scatter, throw out (as sparks).
4 To clean, purify.
5 To grow up, become strong (Ved.).
Monier Williams Cologne
English
1. उक्ष्
cl.
1. Ā.
P.
उक्ष॑ति, उक्ष॑ते (p. उ॑क्षत्,
RV.
i, 114, 7, and उक्षमाण,
AV.
iii, 12, 1
RV.
iv, 42, 4
&c.
उक्षां-चकार [Bhaṭṭ.
for वव॑क्ष
&c.
See वक्ष्]
औ॑क्षत् and औ॑क्षीत्, उक्षितुम्)
to sprinkle, moisten, wet,
RV.
AV.
ŚBr.
MBh.
&c.
to sprinkle or scatter in small drops
to emit
to throw out, scatter (as sparks),
RV.
AV.
&c.
to emit seed (as a bull)
to be strong,
RV.
i, 114, 7
x, 55, 7,
&c.
:
Caus.
Ā. उक्षयते, to strengthen,
RV.
vi, 17, 4
उक्ष् [cf.
Lith.
ūkana:
Hib.
uisg, uisge, ‘water, a river’
uisgeach, ‘aquatic, watery, fluid, moist, pluvial:’ Gk. ὑγρός, ὑγρότης, ὑγραίνω:
Lat.
ūveo (for ugveo), ūmor,
&c.
]
2. उक्ष्
mfn.
ifc. dropping, pouring See बृहद्-उक्ष्
becoming strong See साकम्-उक्ष्.
Monier Williams 1872
English
उक्ष् 1. उक्ष्, cl. 1. 6. P. A. उक्षति, -ते,
उक्षाञ्-चकार (Ved. ववक्ष, -षे),
उक्षितुम्, to sprinkle, moisten, wet
to sprinkle or
scatter in small drops, to emit
to throw out, scatter
(as sparks)
to clean
[cf. Lith. ûkana: Hib. uisg,
uisge, ‘water, a river
uisgeach, ‘aquatic, watery,
fluid, moist, pluvial.’]
उक्ष् 2. उक्ष्, cl. 1. P., Ved. उक्षति,
ववक्ष, and A. ववक्षे, उक्षितुम्,
to grow up, to grow strong
A. to strengthen one's
self
become strong: Caus. उक्षयते, -यितुम्, to
strengthen.
Macdonell
English
उक्ष् 1. UKṢ, Ⅰ. Ⅵ. ukṣá, sprinkle
🞄Ā. drip: pp. -itá, besprinkled, wetted. 🞄abhi, besprinkle, bedrip. anu-pari, sprinkle 🞄around, pra, besprinkle
hallow (for sacrifice)
🞄sacrifice. saṃ-pra, besprinkle
Ā. 🞄besprinkle oneself.
उक्ष् 2. UKṢ, Ⅰ. P. úkṣa, grow up, 🞄wax strong.
Benfey
English
उक्ष् उक्ष्। i. 1, Par. (ved. also
Ātm. ),
1. To sprinkle, Chr. 293, 2 =
Rigv. 1. 87, 2
Chr. 36, 15.
2. To wet,
MBh. 13, 1791. -- With the prep. अभि
अभि, To sprinkle on, Śāk. 41, 4. -- With
प्र प्र,
1. To hallow (by sprinkling)
for a sacrifice, Man. 5, 27.
2. To sa-
crifice, Rām. 1, 13, 29
31, Gorr. -- With
संप्र सम्-प्र, To sprinkle on, Yājñ. 1,
24. -- With सम् सम्,
1. To wet, Rām.
3, 75, 8.
2. To endow. Rām. 2. 91. 33.
Apte Hindi
Hindi
उक्ष्
भ्वा* उभ* - -
"छिड़कना, गीला करना, तर करना, बरसाना"
उक्ष्
भ्वा* उभ* - -
"निकालना, विकीर्ण करना"
L R Vaidya
English
ukz {% vt. 1P (pp. उक्षित) %} To sprinkle, to wet, उक्षांप्रचक्रुर्नगरस्य मार्गान् Bt.iii.5, xvii.9, R.xi.5, 20.With अभि-, to sprinkle with consecrated water, शिरसि शकुंतलामभ्युक्ष्य Sak.iv.With परि-, to sprinkle around.With प्र-, to consecrate sprinkling, प्रोक्षितं भक्षयेन्मांसम् M.v.27.With संप्र-, to hallow by sprinkling, Yaj.i.24.
Bopp
Latin
उक्ष् 1. P. conspergere, humectare. SA. 6. 5. शोणितोक्षित
sanguine conspersus. (Lith. ûkana tempestas pluvia,
cf. etiam hib. uisg, uisge «water, a river», uisgeach
«aquatic, watery, fluid, moist, pluvial», transpositis lit-
teris क्, ष्, nisi uisg pertinet ad r. विष् irrigare, unde
उक्ष् ortum esse possit, ejecto i et additâ sibilante, ratio-
ne habitâ euphoniae legis 99.).
Lanman
English
√ukṣ [252] or vakṣ (ukṣáti, -te
aúkṣīt
ukṣiṣyáti
ukṣitá
-úkṣya). sprinkle
besprinkle
drop, intrans., 75^7. [secondary
form (108g end) of √*uj or ug: cf. ὑγ-ρός,
‘wet’
Lat. ūvens (*ugvens) caelum, ‘the
dropping sky’
w. ukṣán, ‘besprinkler,
impregnator, bull, cf. Goth. auhsa, ‘bull,
Eng. ox, and for mg, √vṛṣ.]
+ pra, sprinkle before one by way of
consecration.
Kridanta Forms
Sanskrit
उक्ष् (उ꣡क्षँ꣡ सेचने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = उक्षणम्
अनीयर् = उक्षणीयः - उक्षणीया
ण्वुल् = उक्षकः - उक्षिका
तुमुँन् = उक्षितुम्
तव्य = उक्षितव्यः - उक्षितव्या
तृच् = उक्षिता - उक्षित्री
क्त्वा = उक्षित्वा
ल्यप् = प्र उक्ष्य
क्तवतुँ = उक्षितवान् - उक्षितवती
क्त = उक्षितः - उक्षिता
शतृँ = उक्षन् - उक्षन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
उक्ष्
मूलधातुः:
उक्ष
धात्वर्थः:
सेचने
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
उक्षति
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
उक्ष् mit प्रति besprengen, Āpast. Śr. 2, 8, 3.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
सिच्, अवसिच्, निषिच्, संसिच्, उक्ष्, प्रोक्ष्, समुक्ष्, अभ्युक्ष्
verb
पयसा वा अन्येन द्रव्येण ईषदार्द्रीकरणानुकूलः व्यापारः।
"कृषकः क्षेत्रे ओषधिं सिञ्चति।"
Capeller
German
1. उक्ष् उक्ष॑ति, °ते träufeln lassen, besprengen.
Med. träjfeln (intr.) 1. अभि
u. प्र = Simpl.
2. उक्ष् उ॑क्षति wachsen.
Grassman
German
1. √ukṣ (√vakṣ), träufeln, beträufeln, befeuchten. Es führt auf eine einfachere Form *uj, *vaj zurück, welche im griechischen ὑγ-ρό-ς, im lateinischen ūveo (für ugveo) u. s. w. enthalten ist [Cu. 〔158〕]
1〉 eine Flüssigkeit [A.] träufeln lassen, ausspritzen
2〉 etwas [A.] womit [I.] beträufeln, besprengen, namentlich ghṛténa {157, 2}
{578, 5}
{580, 4}
ghṛtaís {243, 9}
{296, 16}
{581, 4}
{625, 6}
{878, 6}
páyasā {166, 3}
{417, 5}
síndhubhis {918, 5}
3〉 etwas [A.] womit [I.] salben oder schmücken, z. B. mit ánu und prá: śriyā́ {507, 4}
vidyútā {396, 14}
4〉 intransitiv: träufeln (nur im Medium). Die Richtungswörter bewirken nur geringfügige Schattirungen der Bedeutung:
ánu 2〉 beträufeln [A.].
abhí 2〉 besprühen [A.].
ā́ 2〉 beträufeln [A.].
prá 3〉 schmücken [A.]. mit [I.].
ví, 2〉 beträufeln [A.].
sám 1〉 ausgiessen [A.].
Stamm ukṣá:
-ánti 2〉 rájāṃsi {166, 3}.
-an {297, 10}, wol verderbte Lesart.
-atam [2. d. Impv.] 2〉 kṣatrám {157, 2} (bildlich)
gávyūtím {625, 6}
nas {417, 5}. ā́ gávyūtim {296, 16}
{578, 5}
{581, 4}.
-ata [-atā, 2. p.] 1〉 ghṛtám {87, 2}.
-áte [3. s. med.] 2〉 víśvam {918, 5}.
-ánte 3〉 áśvān {413, 1}
{225, 3} (átiān iva‿ ājíṣu).
-éthām [2. d. Impv.] 2〉 sukṣitī́s {580, 4}.
Imperf. aúkṣa- (tonlos in {916, 7}):
-an 2〉 (barhís) {243, 9}. prá 3〉 {916, 7} yajñám.
Perf. vavakṣ [vgl. vakṣ]:
-kṣe abhi 2〉 ene {146, 2} (ukṣā́ d. h. agnís).
Part. ukṣámāṇa [vgl. 2. ukṣ]:
-as prá 3〉 ródasī {396, 14}.
-am 4〉 sómam {811, 5}.
-ās [m.] ánu 2〉 tanúam {507, 4}.
-e [d. f.] 4〉 (dyā́vāpṛthivī́) {352, 2}.
-ās [A. p. f.] 4〉 apás {338, 4}.
Part. II. ukṣita:
-am sám 1〉 sutám sómam {294, 5}
ánnam {624, 12} (tásya piba)
-ānaam marútām stómais {410, 5}.
Verbale úkṣ enthalten in bṛhad-úkṣ.
2. √ukṣ, aus vakṣ geschwächt [s. vakṣ], heranwachsen, erstarken, namentlich bis zur vollen Grösse oder Kraft erwachsen, von Göttern und Menschen ({114, 7})
besonders häufig von Indra, Agni, den Marutʼs, einmal ({194, 6}) von Nacht und Morgenröthe (uṣā́sānáktā). Causativ: stärken. Mit sám, zusammen aufwachsen, erstarken mit [I.].
Stamm úkṣa, ukṣá (s. Part.).
Aor. aúkṣa, aúkṣ-:
-īs {853, 7}.
-at {881, 7}.
Stamm des Caus. ukṣaya:
-anta dyumántam {458, 4}. [Page245]
Part. úkṣat:
-antam {114, 7}.
ukṣámāṇa:
-ās (marútas) {411, 8}.
ukṣitá [s. 1. ukṣ]:
-ás {36, 19}
{212, 3}
{362, 7}
{784, 7}.
-ám [m.] {114, 7}
{207, 1}.
-ā́s (marútas) {409, 3}.
-ā́sas (marútas) {85, 2}.
[d. f.] {194, 6}.
Verbale úkṣ enthalten in sākam-úkṣ.
2. ukṣ,
Part. ukṣámāṇa:
*-am (agním) {193, 4}.
Burnouf
French
*उक्ष् उक्ष्। उक्षामि 1
p. उक्षाञ्चकार: f1.
उक्षितास्मि
a1. औक्षिषम्
pp. उक्षित। Arroser, mouiller:
घृतेन de beurre clarifié Vd.
चन्दनेन। d'eau de
sandal
शोनितेन de sang.
Répandre: शोनितम् le sang.
उक्ष a. lavé, nettoyé.
Stchoupak
French
उक्ष्-
{%ukṣati -te
ukṣyate ukṣayati
ukṣita- °ukṣya %} -- asperger
uriner
a. v. aspergé, inondé (aussi fig.).