उक्ष (ukSa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishWilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishउक्ष [ukṣa], [उक्ष्-अच्]
Sprinkling.
Sprinkled.
Large.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishShabdartha Kaustubha
Kannadaउक्ष - सेचने (भ्वा० पर० सक० से०) उक्षति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಸಿಂಪಿಸು /ಸೇಚನೆ ಮಾಡು
प्रयोगाः - > "उक्षाम्बभूवुरभितो वपुरम्बुवर्षैः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-३०
Edgerton Buddhist Hybrid
Englishukṣa, m. (false Skt. for Pali, AMg. ukkhā, each recorded once, cf. Pischel 〔194〕, or for Skt. ukhā), pot, vessel: LV 〔324.13〕 (vs) udaro mūtrapurīṣasaṃcayo asucokṣaḥ, the belly is a heap of urine and dung, a vessel of impurities. Is the masc. gender due to assimilation to udara, in this isolated occurrence?
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit उक्ष्
उक्ष
सेचने
भ्वादिः
सकर्मकः
सेट्
परस्मैपदी
उक्षति
धातुप्रदीपः
Sanskritउक्षँ उक्ष सेचने
- उक्षति ।उक्षाञ्चकार । उक्षा । प्रोक्षणम् । अभ्युक्षणम् ।। 658।।
Sanskrit Tibetan
Tibetankhrud byed
१) उक्ष २) मेढ्र ३) मेष
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritउक्ष--सेचने प० सेट् । उक्षति औक्षीत्उक्षाम्--बभूव आस चकार । उक्षिता उक्ष्यात् उक्षिष्यतिऔक्षिष्यत् । उक्षितव्यः उक्षणीयः उक्ष्यः । उक्षिताउक्षन् उक्षितः । उक्षा उक्षणम् । उक्षित्वा समुक्ष्य ।कर्म्मणि उक्ष्यते औक्षि उक्ष्यमाणः “उक्षन्त्यस्मै मरुतोहिताइव” ऋ० १, १६६, ३, “औक्षन् शोणितमम्भोदाः”भट्टिः । “उक्षां प्रचक्रुनेगरस्य मार्गान्” भट्टिः । अव्यवधानेएवामुप्रयोगविधानात् प्रशब्दव्यवघानान्नामुप्रसक्तिरतोऽत्रजयमङ्गलेन उक्षान्प्रचक्रुरिति पठितम् उक्षान् सिक्तानितितदर्थः “घृतमुक्षता मधुवर्ण्णमर्चते” ऋ० १, ८७, २, “गङ्गा-प्रवाहोक्षितदेवदारु” कुमा० । “गन्धवद्रुधिरचन्दनोक्षिता”“किञ्चिदुक्षितशिखण्डकावुभौ” रघुः । क्वचिन्दस्व पदव्य-त्ययः । “अहमपो अपिन्वमुक्षमाणाः” ऋ० ४, ४२, ४“तमुक्षमाणमव्यये वारे पुनन्ति” ऋ० ९, ९९, ५ “प्रसव्य-मात्मानमुदकैः पर्य्युक्षन्ते” आश्व० श्रौ० । उक्षणञ्च द्रव्य-द्रव्येण संयोगविशेषजनकव्यापारः । (सेचा) ।अभि + अवतानपाणिना सेचने । “उत्तानेनैव हस्तेन-प्रोक्षणं परिकीर्त्तितम् । न्यञ्चताऽभ्युक्षणं प्रोक्तं तिर-श्चाऽवोक्षणं स्मृतमिति” छन्दोप० उक्तेः तथार्थ-त्वम् । अभ्युक्षणशब्दे विवृतिः “परस्पराभ्युक्षणतत्-पराणाम् रघुः । “शिरसि शकुन्तलामभ्युक्ष्यं” शकु० ।“अथाद्भिरभ्युक्षति, एष वा अपां सम्भारो यदद्भिरभ्यु-क्षति” शत० ब्रा० २, १, १, ३, ।अव + तिर्य्यक्पाणिना सेचने “दध्ना मधुमिश्रेणावोक्षति”तैत्ति० । “उद्धतमवोक्षितं भवति यत्रैनमुपाव-हरत्युद्धते वा अवोक्षितेऽग्निमादधति” शत० ब्रा० ६, ४, ४, १८, “उद्धत्यावोक्षति यत्रैनमुपावहरति” शत० ब्रा०६, ८, १, १२, । “तिरश्चाऽवोक्षणं स्मृतम्” छन्दोग० ।आ + समन्तात् ईषद् वा सेचने “आ नोगव्यूतिमुक्षतं घृतेन”ऋ० ७, ६२, ५ व्यवहिताश्चेति उपसर्गस्य व्यवधानम् ।उद् + ऊर्द्ध्वदेशात् सेचने । “किं तृतीयभेतां दिशमुदौक्षीः”?शत० ब्रा० ११, ५, ३, ४ ।उप + सामीप्येन सेचने । “अधस्तादुपोक्षत्यापोदेवीः” शत० ब्रा० ३, ७, ४, ६” ।निस् + निशेषेण सेचने । “यत्स्रुच्यप आनीय निरौक्षिषम्”शत० ब्रा० ११, ५, ३, ७ ।परि + वेष्टनाकारेण समन्तात् सेचने “प्रसव्यमुदकैरात्मानं पर्य्यु-क्षन्ते” आश्व० ६, १२, “प्रसव्यं वामावर्त्तनेन वेष्टयित्ये-त्यर्थः ना० वृ० । “आहवनीयं पर्य्युक्ष्योदधारां निनयत्यागार्हपत्यात्” कात्या० ४, १३, १६, “पर्य्युक्ष्य हस्तगृहीतेनोद-केन समन्तात् सिक्त्वा” कर्कः । “पर्य्युक्षितं समिदसि” कात्या०४, १४, ३० ।प्र + उत्तानहस्तेन सेचने “उत्तानैनैव हस्तेन प्रोक्षण परिकी-र्त्तितम” छन्दो० उक्तेस्तथार्थता “अपिधानं प्रोक्षिताभ्याम्”कात्या० ९, १०, ४, । “तं यज्ञं वर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषंजातमग्रतः” ऋ० १०, ९०, ७, “प्रोक्षिताः स्थ अग्नये त्वाजुष्टं प्रोक्षामि । अग्नीषोमाभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि” यजु०१, १३, “कृष्णोऽस्याखरेष्ठो अग्नये त्वा जुष्टं प्रोक्षामि । वेदि-रसि बर्हिषे त्वाजुष्टां प्रोक्षामि । बर्हिरसि स्रुग्भ्यस्त्वा जुष्टंप्रोक्षामि” यजु० २, १, “रक्षोहणो वो बलगहनः प्रो-क्षामि वैष्णवान्” यजु० ५, २५, “संस्कारः पुंस एवेष्टः”प्रोक्षणाभ्युक्षणादिभिः” कुसुमा० “इत्यक्तेः पुरुषसंस्कारइति नैयायिकाः । मीमांसकमते द्रव्यसंस्कारः इति भेदःअभ्युक्षणशब्दे विवृतिः । “प्रोक्षितं भक्षयेन्मासम्” मनुः ।सम् + प्र + सम्यक् प्रोक्षणे । “प्राणानायम्य संप्रोक्षेत्तृ-चेनाब्दैवतेन तु” या० स्मृतिः ।वि + विशेषेण सेचने “ज्रयो वि रोरुवज्जठरे विश्वमुक्षते”ऋ० १०, ९२, ५ । “व्यवहिताश्चेति” पा० उपसर्गव्यवधानम् ।“केशमिश्रेव हास तां व्यौक्षदोषं धयेति” शत० ब्रा०२, २, ४, ५ ।अभि + वि + आभिमुख्येन विशेषेण सेचने । “तत्तस्मादु तथैवसंसृज्याम् यथाग्निं नांभिव्युक्षेत्” शत० ब्रा० १, ३, १, १०सम् + सम्यक् सेचने । “समुक्षितं सुतं सोमम्” ऋ० ३, ६०, ५ । “इदं ते अन्नं युज्यं समुक्षितम्” ऋ०८, ४, १२
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskritउक्षँ उक्ष सेचने
- उक्षति उक्षितः श्वनुक्षन् (उ0 1159) इति-उक्षा 637
धातुवृत्तिः
Sanskritउक्षँ उक्ष (अर्थः) सेचने
( उक्षति उक्षां चकार उक्षिता ) इतृयादि पूर्ववत् उक्षां प्रचक्रुर्नगरस्यमार्गा इति भट्टिप्रयोगमुपादाय सुधाकरादयः, उक्ष्यत इत्युक्षाः, कर्मणि घञ् उक्ष्णां समूहः (औक्षणम्) "गोत्रोक्ष0 "इत्यादिना वुञ् उक्ष्ण इदम् (औक्षम्) औक्षमनपत्ये'' इति निपातनाट्टिलोपः अपत्ये तु (औक्ष्णः) "षपूर्वहन्'' इत्यल्लोपः (जातोक्षः महोक्षः वृद्धोक्षः) "अचतुर0'' इतिकर्मधारयादिच टिलोपो निपात्यते 647
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“उक्ष सेचने”@} 2 उक्षकः-क्षिका, उक्षकः-क्षिका, उचिक्षिषकः-षिका
उक्षिता-त्री, उक्षयिता-त्री, उचिक्षिषिता-त्री
3 4 उक्षन्-न्ती, उक्षयन्-न्ती, उचिक्षिषन्-न्ती
5 व्यत्युक्षमाणः, उक्षयमाणः, उक्षयिष्यमाणः
उक्षिष्यन्-न्ती-ती, उक्षयिष्यन्-न्ती-ती, उचिक्षिषिष्यन्-न्ती-ती
6 उट्-ड्-उक्षौ-उक्षः
-- -- उक्षितम्-तः, उक्षितः-तं, उचिक्षिषितः-तवान्
उक्षः, उक्षः, उचिक्षिषुः, उचिक्षयिषुः
उक्षितव्यम्, उक्षयितव्यम्, उचिक्षिषितव्यम्
उक्षणीयम्, उक्षणीयम्, उचिक्षिषणीयम्
उक्ष्यम्, उक्ष्यम्, उचिक्षिष्यम्
ईषदुक्षः, दुरुक्षः, सूक्षः
-- -- उक्ष्यमाणः, उक्ष्यमाणः, उचिक्षिष्यमाणः
उक्षः, उक्षः, उचिक्षिषः
उक्षितुम्, उक्षयितुम्, उचिक्षिषितुम्
उक्षा-उक्षणा, 7 8 व्यात्युक्षी, उचिक्षिषा, उचिक्षयिषा
प्रोक्षणम्, उक्षणम्, उचिक्षिषणम्
उक्षित्वा, उक्षयित्वा, उचिक्षिषित्वा
प्रोक्ष्य, अभ्युक्ष्य, प्रोचिक्षिष्य
उक्षम् २, उक्षित्वा २, उक्षम् २, उक्षयित्वा २, उचिक्षिषम् २
उचिक्षिषित्वा २। 9 उक्षा।
-- -- 10
01 (९१)
02 (१-भ्वादिः-६५७। सक। सेट्-पर।)
03 [पृष्ठम्००९०+ २३]
04 [[आ। ‘उक्षन्नेनं मन्दहासेन रक्षन् विश्वन् निक्षन् वल्लवी स्त्रिक्षिताघाः।।’ धा। का। १-८३।]]
05 [[१। ‘कर्तरि कर्मव्यतिहारे (१-३-१४) इति आत्मनेपदम्।]]
06 [[२। ‘स्कोः--’ (८-२-२९) इति कलोपः।]]
07 [[B। ‘ताः कान्तैस्सह करपुष्करेरिताम्बु व्यात्युक्षीमभिसरणग्लहामदीव्यन्।।’ शिशु- पालवधे (८-३२)।]]
08 [[३। ‘कर्मव्यतिहारे णच् स्त्रियाम्’ (३-३-४३) इति णचि ‘णचस्त्रियामञ्’ (५-४-१४) इत्यञ्। ‘टिड्ढा--’ (४-१-१५) इति ङीप्।]]
09 [[४। ‘श्वन् उक्षन्--’ (द। उ-६-५५।) इत्यादिना कनिन्प्रत्ययः। उक्षा = वृषभः।]]
10 [पृष्ठम्००९१+ २६]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.