| YouTube Channel

उक्थ (uktha)

 
शब्दसागरः
English
उक्थ
n.
 (-क्थं) The second or Sama Veda.
f.
 (-क्था) A kind of metre,
a stanza of four lines of one syllable each, the syllable may be
one long or two short in quantity.
E.
 वच् to speak, and थक् Unadi
affix.
Capeller Eng
English
उक्थ॑
n.
 saying, praise, verse
a.
cert.
 recitation ((r. )).
Yates
English
उक्थ (थं)
n.
 The Sāma Veda.
*उक्थ (थं) 1.
n.
 Life.
Spoken Sanskrit
English
उक्थ uktha
m.
 form of god of fire
उक्थ uktha
n.
 kind of recitation or certain recited verses forming a subdivision of the zastras
उक्थ uktha
n.
 sentence
उक्थ uktha
n.
 verse
उक्थ uktha
n.
 eulogy
उक्थ uktha
n.
 praise
उक्थ uktha
n.
 saying
Wilson
English
उक्थ
n.
 (-क्थं) The second or Sāma Veda.
f.
 (-क्था) A kind
of metre, a stanza of four lines of one syllable each, the syllable may be one
long or two short in quantity.
E.
 वच to speak, and थक् Uṇādi
aff.
Apte
English
उक्थम् [uktham], [वच्-थक्]
A saying, sentence, verse, hymn (स्तोत्रम्)
यं बृहन्तं बृहत्युक्थे
Mb.
 * 12.47.41.
Eulogy, praise.
N.
 of the Sāmaveda (Trik.)
a variety of Sāma
(सामभेदः सामविशेषः).
(In ritual) A kind of recitation or certain recited verses (opp. सामन् chanted, and यजुस् muttered verses).
The उक्थ sacrifice
Bhāg.*
 3.12.4.
Life
उक्थेन रहितो ह्येष मृतकः प्रोच्यते यथा
Bhāg.*
 1.15.6.
A proximate cause (उपादानकारण)
एतदेषामुक्थमथो हि सर्वाणि नामान्युत्तिष्ठन्ति Bṛi.
Up.*
 1.6.1.-क्थः
N.
 of Agni
उक्थो नाम महाभाग त्रिभिरुक्थैरभिष्टुतः
Mb.
 * 3. of the drama consisting of four acts
for definition
&c.
 see S. D.* 518
=
 वृकः a wolf.
Apte 1890
English
उक्थं [वच्-थक्] 1 A saying, sentence, verse, hymn (स्तोत्रं).
2 Eulogy, praise.
3 N. of the Sāmaveda (Trik.)
a variety of Sāma
(सामभेदः सामविशेषः).
4 (In ritual) A kind of recitation or certain recited verses (opp. सामन् chanted, and यजुस् muttered verses).
5 The उक्थ sacrifice.
क्था N. of a metre, see Appendix
Comp.
पत्रः {1} a sacrifice (having verses as its vehicle or leaves). {2} a sacrificer (यजमान).
पात्रं {1} a sacrificer. {2} vessels or libations offered during the recitation of an उक्थ.
भृत् m. a sage who offers or divides Ukthas.
वर्द्धन a. to be magnified or celebrated in praise, an epithet of Indra.
वाहस् a. offering verses
or one to whom verses are offered.
शंसिन् a. praising, uttering the Ukthas. (
m.) a kind of priest.
शस्,
शास्, शस a. Ved. uttering a verse, praising.
शुष्म a. whose strength is praise. {2} loudly resonant with verses. (
क्था) -वी a. fond of or reciting verses.
Monier Williams Cologne
English
उक्थ॑ अम्,
n.
 a saying, sentence, verse, eulogy, praise,
RV.
AV.
VS.
(in the ritual) a kind of recitation or certain recited verses forming a subdivision of the Śastras (they generally form a series, and are recited in contradistinction to the Sāman verses which are sung and to the Yajus or muttered sacrificial formulas),
AitBr.
TS.
ŚBr.
ChUp.
&c.
(the महद्-उक्थम् or बृहद्-उक्थम्, ‘great Uktha’, forms a series of verses, in three sections, each containing eighty Tṛcas or triple verses, recited at the end of the Agnicayana)
N.
 of the Sāma-veda,
ŚBr.
उक्थ॑
m.
 a form of Agni,
MBh.
N.
 of a prince,
VP.
N.
 of a divine being belonging to the Viśve Devās,
Hariv.
 11542.
Monier Williams 1872
English
उक्थ, अम्, n. a saying, sentence, verse, eulogy, praise
(in the ritual) a kind of recitation or certain recited
verses forming a subdivision of the Śăstras. They
generally form a series, and are spoken or recited in
opposition to those verses which are sung (सामन्)
and to the muttered sacrificial formulas (यजुस्).
The great उक्थ (महद्-उक्थम् or बृहद्-उक्-
थम्) forms a series of verses, in three sections, each
containing eighty threefold verses (तृच), recited at
the end of the Agnicayana
a N. of the Sāma-veda
(आ), f. a kind of metre, a stanza of four lines having
one long or two short syllables in each
(अस्), m. a
form of Agni
N. of a prince.
—उक्थ-पत्त्र, अस्,
आ, अम्, Ved. having verses as wings.
—उक्थ-पात्र,
अम्, n. vessels or libations offered during the recita-
tion of an uktha.
—उक्थ-भृत्, त्, त्, त्, Ved. offering
ukthas.
—उक्थ-वत्, आन्, अती, अत्, Ved. connected
with an uktha.
—उक्थ-वर्धन, अस्, आ, अम्, Ved.
strengthening one's self by or delighting in praise
(Sāy.) to be celebrated in praise.
—उक्थ-वाहस्, आस्,
आस्, अस्, Ved. offering verses
one to whom verses
are offered.
—उक्थ-शंसिन्, ई, इनी, इ, Ved. praising
uttering the ukthas.
—उक्थ-शस्, अस्, अस्, or उक्थ-
शास्, आस्, आस्, m. f. or उक्थ-शस, अस्, आ, अम्, Ved. utter-
ing a verse, praising.
—उक्थ-शुष्म, अस्, आ, अम्,
Ved. loudly resonant with verses, moving on with the
sound of verses (as with the roaring of waters), ac-
companied by sounding verses
(Sāy.) whose strength
is praise.
—उक्था-मद, अम्, n., Ved. praise and re-
joicing.
—उक्थार्क (°थ-अर्°), अम्, n., Ved. recitation
and hymn.
—उक्था-वी, ईस्, ईस्, इ, Ved. fond of verses.
—उक्था-शस्त्र, अम्, n., Ved. recitation and praise.
Macdonell
English
उक्थ uk-thá,
n.
 praise, hymn of praise
🞄invocation
recitation (later called Śastra) 🞄of the Hotṛ.
Benfey
English
उक्थ उक्थ, i. e. वच् + थ,
n.
 Praise,
Chr. 292, 4 = Rigv. i. 86, 4.
Apte Hindi
Hindi
उक्थम्
नपुं*
 - वच्+थक्
"कथन, वाक्य, स्तोत्र"
उक्थम्
नपुं*
 - वच्+थक्
"अतुति, प्रशंसा"
उक्थम्
नपुं*
 - वच्+थक्
सामवेद
उक्थम्
नपुं*
 - वच्+ थक्
"जीवन, प्राण"
उक्थम्
नपुं*
 - वच्+ थक्
उपादान कारण
उक्थः
पुं*
 - उखायां संस्कृतः
एक वैयाकरण का नाम
L R Vaidya
English
ukTa {% n. %} 1. A saying, a sentence
2. a eulogy
3. a name of the Sāmaveda.
Lanman
English
ukthá, n. utterance, esp. of devotion
praise
hymn of praise
invocation.
[√vac, 1163a.]
Mahabharata
English
Uktha, name of a fire. § 490 (Āṅgirasa): III, 219, 14154 (tribhir ukthair abhishṭutaḥ).
पुराणम्
English
उक्थ / UKTHA. agni, the father of Parāvāṇī. This agni is saluted with three kinds of uktha hymns. (M.B. Vana Parva, Chapter 219, Verse 25).
उक्थ म् / UKTHA (M). A particular portion of sāmaveda.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उक्थं,
क्ली,
 (वच् + थक् ।) सामवेदः । इत्युणादि-कोषः ॥
(यथा, ऋग्वेदे । ३ । ६४ । ७ ।“विप्रा उक्थेभिः कवयो गृणन्ति” ॥
स्तोत्रम् । यथा, “अथ योसावन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यते सैवर्कतत्साम तद्यजुः तत् उक्थं तद्ब्रह्य” । इतिछान्दोग्ये उपनिषदि ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उक्थ
न०
 वच--थक् । अप्रगीतमन्त्रसाध्ये “स्त्रोत्रे “इन्द्रायनन मर्मयोक्थानि च ब्रवीत नः” ॠ० १, ८४, ५ । “उक्था-निं अप्रगीतमन्त्रसाध्यानि स्त्रीत्राणि” भा० “अथ योऽसा-वन्तरक्षिणिं पुरुषो दृश्यते सैवर्क् तत् साम तद्यजुःतदु-क्थं तद्ब्रह्म” छा० उ० । तथा हि स्तोत्रं द्विविधंप्रगीतमन्त्रसाध्यभप्रगीतमन्त्रसाध्यञ्च तत्र प्रगीतमन्त्रसाध्यंशस्त्रम् अप्रगीतमन्त्रसाध्यन्तु स्तोत्रमिति तयोर्भेदः ।गवामयने प्रायणीयसंज्ञकाहे पाठ्यपञ्चदशस्तोत्रात्मके२ चतुर्विंशस्तोमभेदे उपचारात् ३ तत्साध्ये उक्थ्ययागेच तद्विधानञ्च” ता० ब्रा० ४ अ० ३ ख० उक्तं यथा “१ प्रा-यणीयमहर्भवति” १ इत्युपक्रम्य “चतुर्विंशं भवति” ४क० “इदमहरुक्थसंस्थन्तत्र सर्वेषु स्तोत्रेषु चतुर्विं-शएव स्तोमः कार्य्यः ४ । तदेतत् प्रशंसति” भा० ।“चतुर्विंशत्यक्षरा गायत्री तेजोब्रह्मवर्चसङ्गायत्री तेज एवब्रह्मवर्चसमारभ्य स्वर्यन्ति” ५ । “अयञ्च स्तोमश्चतुर्विंशति-संख्याकः गायत्री च चतुर्विंशत्यक्षरा सा च गायत्री तेजः, प्रजापतिमुखादग्निना सहोत्पन्नत्वात् अस्यास्तेजीरूपंब्रह्मवर्चसं च तेजोऽवान्तरभेद इति तेजोब्रह्मवर्चसरूपागायत्री । एवं सति चतुर्विंशतिस्तोमं प्रथमतः प्रयुञ्जानाःसाक्षादेव प्रत्यक्षमेव संवत्सरं प्रारभन्ते अस्मिन्नहनि प्रयु-ञ्जानाः संख्याद्वारेण तेजोब्रह्मवर्चसञ्चारभ्य अवष्टभ्यस्वर्य्यन्ति स्वर्गं गच्छन्ति ५ । पुनरपि विहितं स्तोमम् अनूद्यप्रशंसति” भा० । “चतुर्विंशतिर्भवति चतुविंशो वै संवत्स-रः साक्षादेव संवत्सरमारभन्ते” ६ । “चतुर्विंशत्यर्द्धमासात्मक-त्वात् संवत्सरस्य चतुर्विं शत्वं तथा सति चतुर्विंशस्तोमंप्रथमतः प्रयुञ्जानाः साक्षादेव प्रत्यक्षमेव संवत्सरमार-भन्ते ६ । अथेमं स्तोमं स्तोत्रीयागतसंख्याद्वारेण प्रशं-सति” भा० । “यावत्यश्चतुर्विशस्योक्थस्य स्तीत्रीयास्तावत्यःसंवत्सरस्य रात्रयः स्तोत्रीयाभिरेव संवत्सरमाप्रु-वन्ति” ७ । “पञ्चदशस्तोत्रे अस्मिन्नहनि पञ्चदशसु स्तोत्रेषुप्रत्येकं चतुर्विंशस्तोत्रीयायुक्तेषु परिगणनायां मिलित्वाषष्ट्युत्तरत्रिशतस्तोत्रीया भवन्ति । तथा सति चतुर्विंश-स्तोमस्य यावत्यः स्तोत्रीयाः संवत्रस्यापि तावत्योरात्रयःएव” प्रयुञ्जानाः सत्रिणस्तेन चतुर्विंशेन स्तोत्रीयाभिरेवसंवत्सरं प्राप्नुवन्ति ७ । स्तोत्रसंख्ययापीदमहः पशंसति”भा० । “पञ्चदश स्तोत्राणि भवन्ति पञ्चदशार्द्धमासस्य रात्रयो-ऽर्द्धमासश एव तत्संवत्सरमाप्नुवन्ति ८ । “स्पष्टोर्थः ८” । अथस्तोत्रशस्त्राणि समुच्चित्य तत्संख्ययापीदमहः प्रशंसति” भा०“पञ्चदश स्तोत्राणि पञ्चदश शस्त्राणि समासो मासश एवनत् संवत्सरमाप्नुवन्ति ९” स्पष्टोऽर्थः ९ भा० । तत्राग्निष्टोम-कर्त्तव्यतारूपं पूर्वपक्षमुपन्यस्योत्तरपक्षमाह “अथो खल्वा-हुरुक्थमेव कार्य्यमह्नः समृद्ध्यै” १३ । “अथो इति पूर्वपक्ष-व्यावृत्त्यर्थः । उक्थसंस्थमेवैदहः कार्य्यः किमर्थमह्नः स-मृद्ध्यै सम्पूर्णताया इति ब्रह्मवादिन आहुः । अग्नि-ष्टोमे हि पूर्वयोः सवनयोः पञ्च पञ्च स्तोत्राणि तृतीये तुद्वे एवेत्यह्रः समृद्धिर्न भवति, उक्थे तु तृतीयसवनेपञ्च स्तोत्राणीत्यहः समृद्धं भवति १३ । उक्थसंस्थाङ्गी-कारे युक्त्यन्तरमाह” भा० । “सर्व्वाणि रूपाणि क्रियन्तेसर्व्वं ह्येतेनाप्यते” १४ “उत्तरेषामह्नां सम्बन्धीनि यानिरूपाणि स्तोमपृष्ठविभक्त्यादीनि तान्यस्मिन्नुक्थे क्रियन्तेअतः सर्वं हि यज्ञसम्बन्धिरूपं तेनाह्ना उक्थसंस्थेनआप्यते प्राप्यते तत उक्थसंस्थैव कार्य्येत्यर्थः । सर्वरूप-करणञ्च सर्व्वावाप्तिश्च सम्पादानद्वारेणेति निदानकारे-णैवमुच्यते, “अथो खल्वाहुः सर्व्वाणि रूपाणि क्रियन्त इति”आचार्य्याः एतेष्वेव सर्व्वान् स्तोमान् सर्वाणि पृष्ठानिसर्वा विभक्तीर्दशरात्ररूपा इति विभक्तिमात्रेण कल्प-यन्त इति संगृह्योक्त्वा पुनस्त्रिवृत्पञ्चदशौ चतुर्विंशः स-म्पाद्यत इत्यादिना” १४ भा० । एतान्येव स्तोमपृष्ठादीनिप्रत्येकं क्रमेण विविच्य तत्र प्रदर्शितानि तत्सर्वं ततएवागन्तव्यम् । तत्र च तस्मिन्नहनि यथा स्तोमादिकंविधेयम् तदपि तत्रैव दर्शितं ततएव तदवसेयम् । अत्रउक्थसाध्ययागे अभेदोपचार इति बोध्यम् ।४ होत्रायां स्त्री उक्थाशस्त्रशब्दे उदा० उच्यतेऽनेनकरणे थक् । ५ उक्थसाधने प्राणे च “यस्य क्षणवियोगेनलोकोऽह्यप्रियदर्शनः । उक्थेन रहितोह्येष मृतकःप्रोच्यते यथा” भाग० १ स्क० १५ अ० ।
Capeller
German
उक्थ॑
n.
 Spruch, Preis, Lob.
Grassman
German
ukthá, n., Spruch, Loblied [von vac], vgl. an-ukthá, die Adj. śáṃsia, śastá, śasyámāna, návīyas u. s. w.
-ám {8, 10}
{10, 5}
{86, 4}
{100, 14}. _{100, 17}
{140, 13}
{287, 3}
{302, 11}
{312, 2}
{345, 1}
{393, 5}
{467, 5}
{459, 15}
{542, 1}
{547, 2}
{622, 14}
{675, 5}
{759, 3}
{893, 1}
{956, 3}.
-éna {626, 21}. _{626, 43}
{926, 5}.
-ā́ya {399, 3}.
-ásya barháṇā {485, 6}.
-é {316, 10}
{464, 1}
{632, 18}
{647, 1}
{652, 6}
{673, 9}
ukthé-ukthe {542, 2}
{871, 10}.
-ā́ {5, 8}
{54, 7}
{80, 16}
{165, 4}
{173, 9}
{299, 4}
{307, 3}
{318, 1}
{329, 10}
{338, 6}
{372, 4}
{387, 4}
{464, 5}
{465, 1}
{470, 4}
{479, 4}
{506, 4}
{508, 10}
{535, 9}
{621, 1}
{622, 30}
{653, 13}
{672, 2}
{702, 27}
{940, 8}
{1021, 3}.
-ā́ni {84, 5}
{199, 5}
{572, 23}
{626, 35}
{633, 19}
{636, 2}
{652, 17}
{691, 4}
{704, 6}
{823, 3}
{870, 8}.
-ébhis {2, 2}
{47, 10}
{202, 16}
{268, 7}
{276, 4}
{399, 4}
{451, 1}
{465, 6}
{610, 11}
{622, 16}
{736, 6}
{890, 16}
{938, 1}
{1020, 3}.
-aís {27, 12}
{61, 13}
{71, 2}
{130, 10}
{136, 5}
{184, 1}
{202, 2}
{239, 2}
{254, 1}
[Page243] {285, 4} {299, 16}
{300, 7}
{312, 15}
{317, 5}
{347, 7}
{396, 9}
{399, 1}
{442, 10}
{446, 5}
{451, 3}
{454, 4}
{465, 1}. _{465, 7}
{510, 3}
{550, 16}
{572, 18}
{629, 9}
{671, 1}
{704, 7}
{729, 4}
{854, 12}
{887, 17}. _{887, 26}
{906, 5}
{914, 5}
{956, 4}.
-aís (dreisilbig ‒ ⏑ ‒) {358, 7}
{850, 2}
vielleicht {202, 2}.
-éṣu {202, 3}
{247, 6}
{267, 8}
{275, 4}
{326, 16}
{360, 9}
{654, 11}
{665, 29}
{701, 12}
{898, 1}.
Burnouf
French
उक्थ उक्थ
n.
 (वच्) hymne
poëme. chant récité.
Le
Sāma-Veda.
Stchoupak
French
उक्थ-
nt.
n.
 d'une récitation rituelle.