| YouTube Channel

ईश्वरविभूति (IzvaravibhUti)

 
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ईश्वरविभूति स्त्री त० ईश्वरस्य विभूतौ संसारमध्येस्थानविशेषु तदीयांशभेदे येषु येषु भावेषु तस्य चिन्त-नीयता तत् दर्शितं गीतायाम् “हन्त ते कथयिष्यामिदिव्या ह्यात्मविभूतयः प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ! नास्त्यन्तो-विस्तरस्य मे अहमात्मा गुडाकेश! सर्व्वभूताशयस्थितः ।अहमादिश्च मध्यञ्च भूतानामन्त एव आदित्याना-महं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् मरीचिर्मरुतामस्मिलक्षत्राणामहं शशी वेदानां सामवेदोऽस्मि देवाना-मस्मि वासवः इन्द्रियाणां मनश्चात्मि भूतानामस्मिचेतना रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशोयक्षरक्षसाम् ।वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् पुरोधसाञ्चमुख्यं मां विद्धि पार्थ! वृहस्पतिम् सेनानीनामहं स्कन्दःसरसामस्मि सागरः महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येक-मक्षरम् यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावरणां हिमालयः ।अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणाञ्च नारदः गन्धर्व्वाणांचित्ररथः सिद्धानां कपिलोमुतिः उच्चैःश्रवसमश्वानांविद्धि माममृतोद्भवम् ऐरावतं गजेन्द्राणां नरा-णाञ्च नराधिपम् आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मिकामधुक् प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ।अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणोयादसामहम् पितॄणा-णामर्य्य मा चास्मि यमः संयमतामहम् प्रह्रादश्चास्मिदैत्यानां कालः कलयतामहम् मृगाणाञ्च मृगेन्द्रोऽहंवैनतेयश्च पक्षिणाम् पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्र-भृतामहम् झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ।सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यञ्चैवाहमर्जुन! अध्यात्मविद्याविद्यानां वादः प्रवदतामहम् अक्षराणामकरोऽस्मिद्वन्द्वः सामासिकस्य अहममेवाक्षयः कालोधाताहंविश्वतोमुखः मृत्युः सर्व्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् ।कीर्त्तिः श्रीर्वाक् नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ।वृहत्साम तथा साम्नां गायत्री च्छन्दसामहम् मासा०नां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकारः द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् जयोऽस्मि व्यवसायो-ऽस्मि सत्त्वं सत्त्वयतामहम् वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मिपाण्डवामां धनञ्जयः मुनीनामप्यहं व्यासः कवीना-मुशना कविः दण्डोदमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगी-षताम् मौनं चेवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् यच्चापि सर्वभूतानां वीजं तदहमर्ज्जुन! नतदस्ति विना यत् स्यान्मया भूतं चराचरम् नान्ती-ऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप! एष तूद्दे-शतः प्रोक्तोविभूतेर्विस्तरोमया यद्यद्विभूतिमत् सत्त्वंश्रीमदूर्ज्जितमेव वा तत्तदेववावगच्छ त्वं मम तेजोऽश-सम्भवम् अथ वा बहुनोक्तेन किं ज्ञातेन धनञ्जय! ।विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितोजगत्” नृपे