| YouTube Channel

ईश्वरः (IzvaraH)

 
Hindi
Hindi
सुप्रीम भगवान
Apte Hindi
Hindi
ईश्वरः
पुं*
 - -
"मालिक, स्वामी"
ईश्वरः
पुं*
 - -
"राजा, राजकुमार, शासक"
ईश्वरः
पुं*
 - -
धनाढ्य या बड़ा आदमी
ईश्वरः
पुं*
 - -
पति
ईश्वरः
पुं*
 - -
परमेश्वर
ईश्वरः
पुं*
 - -
शिव
ईश्वरः
पुं*
 - -
कामदेव
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) इष्टे । ईश(ऎश्वर्ये)+वरच् । ‘स्येशभासपिसकसो वरच्’ ३.२.१७५। १.शिवः। ‘ईश्वरोऽपि दिवसात्पयोचितं मन्त्रपूर्वमनुतस्थिवान्विधिम्’ कुमार०८.५०। २.परमात्मा । ‘ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति’ गीता १८.६१। ‘सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः’ वि०स०। ३.मन्मथः, कामदेवः। ४.राजा । ‘ऎश्वर्यादनपेतमीश्वरमयं लोकोऽर्थतः सेवते’ मुद्रा०१.१४। ५.प्रभवादिसंवत्सरेषु अन्यतमः। ६.जीवः। ७.पतिः, भर्ता । (वि) ८.धनिकः। ९.स्वामी । ‘ईश्वरो मन्मथे शम्भौ नाढये स्वामिनि वाच्यवत्’ मेदिनी०। (स्त्री) ईश्वरा । १०.गौरी । ‘विन्यस्तमङ्गलमहौषधिरीश्वरायाः’ किरा०५.३३। १२.लक्ष्मीः। ईश्वरी । ११.धनिकस्य पत्नी । १२.दुर्गादेवी । ‘ईश्वरी चे श्वरोपमायाम्’ मेदिनी०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पतिः, भर्ता, स्वामी, आर्यपुत्रः, कान्तः, प्राणनाथः, रमणः, वरः, गृही, गुरुः, हृदयेशः, जामाता, सुखोत्सवः, नर्मकीलः, रतगुरुः, धवः, परिणेता, ईश्वरः, ईशिता, अधिपतिः, नेता, परिवृढः
noun
स्त्रियः पाणिग्रहीता।
"अलकायाः पतिः अधिकारभ्रंशात् स्वकुटुम्बस्य पालनं कर्तुम् असमर्थत्वेन अतीव दुःखी अभवत्।"
Synonyms:
 शिवः, शम्भुः, ईशः, पशुपतिः, पिनाकपाणिः, शूली, महेश्वरः, ईश्वरः, सर्वः, ईशानः, शङ्करः, चन्द्रशेखरः, फणधरधरः, कैलासनिकेतनः, हिमाद्रितनयापतिः, भूतेशः, खण्डपरशुः, गिरीशः, गिरिशः, मृडः, मृत्यञ्जयः, कृत्तिवासाः, पिनाकी, प्रथमाधिपः, उग्रः, कपर्दी, श्रीकण्ठः, शितिकण्ठः, कपालभृत्, वामदेवः, महादेवः, विरूपाक्षः, त्रिलोचनः, कृशानुरेताः, सर्वज्ञः, धूर्जटिः, नीललोहितः, हरः, स्मरहरः, भर्गः, त्र्यम्बकः, त्रिपुरान्तकः, गङ्गाधरः, अन्धकरिपुः, क्रतुध्वंसी, वृषध्वजः, व्योमकेशः, भवः, भौमः, स्थाणुः, रुद्रः, उमापतिः, वृषपर्वा, रेरिहाणः, भगाली, पाशुचन्दनः, दिगम्बरः, अट्टहासः, कालञ्जरः, पुरहिट्, वृषाकपिः, महाकालः, वराकः, नन्दिवर्धनः, हीरः, वीरः, खरुः, भूरिः, कटप्रूः, भैरवः, ध्रुवः, शिविपिष्टः, गुडाकेशः, देवदेवः, महानटः, तीव्रः, खण्डपर्शुः, पञ्चाननः, कण्ठेकालः, भरुः, भीरुः, भीषणः, कङ्कालमाली, जटाधरः, व्योमदेवः, सिद्धदेवः, धरणीश्वरः, विश्वेशः, जयन्तः, हररूपः, सन्ध्यानाटी, सुप्रसादः, चन्द्रापीडः, शूलधरः, वृषाङ्गः, वृषभध्वजः, भूतनाथः, शिपिविष्टः, वरेश्वरः, विश्वेश्वरः, विश्वनाथः, काशीनाथः, कुलेश्वरः, अस्थिमाली, विशालाक्षः, हिण्डी, प्रियतमः, विषमाक्षः, भद्रः, ऊर्द्धरेता, यमान्तकः, नन्दीश्वरः, अष्टमूर्तिः, अर्घीशः, खेचरः, भृङ्गीशः, अर्धनारीशः, रसनायकः, उः, हरिः, अभीरुः, अमृतः, अशनिः, आनन्दभैरवः, कलिः, पृषदश्वः, कालः, कालञ्जरः, कुशलः, कोलः, कौशिकः, क्षान्तः, गणेशः, गोपालः, घोषः, चण्डः, जगदीशः, जटाधरः, जटिलः, जयन्तः, रक्तः, वारः, विलोहितः, सुदर्शनः, वृषाणकः, शर्वः, सतीर्थः, सुब्रह्मण्यः
noun
देवताविशेषः- हिन्दूधर्मानुसारं सृष्टेः विनाशिका देवता।
"शिवस्य अर्चना लिङ्गरूपेण प्रचलिता अस्ति।"
Synonyms:
 ईश्वरः, परमेश्वरः, परेश्वरः, परमात्मा, देवः, अमरः, विबुधः, अनिमिषः, अजरः, चिरायुः, सुचिरायुः, भगवान्, सर्वस्रष्टा, धाता, विधाता, जगत्कर्ता, विश्वसृक्, भूतादिः, परब्रह्म, ब्रह्म, जगदात्मा, हम्, स्कम्भः, सूक्ष्मः, सर्वेशः, सर्वसाक्षी, सर्वविद्, श्वःश्रेयसम्, शब्दातीतः
noun
धर्मग्रन्थैः अखिलसृष्टेः निर्मातृरूपेण स्वामिरूपेण वा स्वीकृता महासत्ता।
"ईश्वरः सर्वव्यापी अस्ति।"
Synonyms:
 ईश्वरः
noun
एकः राजपुत्रः ।
"ईश्वरस्य वर्णनम् पुराणे वर्तते"
Synonyms:
 ईश्वरः
noun
नैके क्षुपाः ।
"ईश्वरः इति नाम्ना नैके क्षुपाः सन्ति"
Synonyms:
 ईश्वरः
noun
एकः राजपुत्रः ।
"ईश्वरस्य उल्लेखः कोषे अस्ति"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ईश्वरः,
पुं,
 (ईष्टे इति । ईश् + वरच् । यद्वा, अश्नुतेव्याप्नोतीति अशधातोर्वरट् उपधाया ईत्वं च ।)शिवः । (यथा, कुमारे । ७ । ३१ ।“तद्गौरवान्मङ्गलमण्डनश्रीःसा पस्पृशे केवलमीश्वरेण” ।“अथेश्वरं देवगणः सह सप्तर्षिभिर्विभुम्” ॥
“वाग्भिः स्थितः स्तुवन् यावच्छिवे भावे शिवः स्थितः ।शिवं शिवाय भूतानां स्थितं ज्ञात्वा कृताञ्जलिः ॥
क्रोधाग्निरुक्तवान् देवमहं किं करवाणि ते” ।“तमुवाचेश्वरः क्रोधं ज्वरो लोके भविष्यसि” ॥
इति चरके चिकित्सास्थाने तृतीयाध्यायः ॥
“ततः सृष्ट्वा प्रजाः शेषं तदा तं क्रोधमीश्वरः ।विन्यस्तवान् स भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च” ॥
इति सुश्रुते कल्पस्थाने तृतीयाध्यायः ॥
)कन्दर्पः । इति मेदिनी ॥
“विशुद्धसत्त्वप्रधानाज्ञानोपहितचैतन्यम्” ।इति वेदान्तः ॥
न्यायमते ईश्वरगुणाः । संख्यादि-पञ्च बुद्धिः इच्छा यत्नश्च । ईश्वरस्वरूपं ब्रह्मशब्देद्रष्टव्यम् ॥
ऐश्वर्य्यशाली । तत्पर्य्यायः । राष्ट्री १अर्य्यः २ नियुत्वान् ३ इनैनः ४ । इति वेदनि-र्घण्टौ २ अध्यायः ॥
श्रीहरिः । यथा ।रुद्रौवाच ।“हरे कथय देवेश देवदेवक ईश्वर ।को ध्येयः कश्च वै पूज्यः कैर्व्रतैस्तुष्यते परः” ॥
इत्यादि । श्रीहरिरुवाच ।“शृणु रुद्र प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणा च सुरैः सह ।अहं हि देवो देवानां सर्व्वलोकेश्वरेश्वरः ॥
अहं ध्येयश्च पूज्यश्च स्तुतोऽहं स्तुतिभिः सुरैः ।अहं प्रपूजितो रुद्र ददामि परमां गतिम्” ॥
इत्यादि च गारुडे २ अध्यायः ॥
(स्वनामख्यातो नृपतिभेदः । यथा, महाभारते ।“मतिमांश्च मनुष्येन्द्रः ईश्वरश्चेति विश्रुतः” ।)