ईशान (IzAna)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ईशान m.
  (-नः)
	 1. A name of SIVA.
	 2. Also of the same deity as regent of
the north-east quarter.
	 3. One of the Rudras.
	 4. The sun as a form
of SIVA.
	 mf.  (-नः-नी) The silk cotton tree,  (Bombax heptaphyllum. )
	 n.
 
(-नं) Light,  splendor.
	 f.
  (-नी) A name of DURGA.
 E.
  ईश a master,  &c.
and आनच् affix,  and fem.  ङीष्.

Capeller Eng

English

 ई॑शान a.
  owning,  disposing of (gen.   or acc.
 ),  able
 m.
 
ruler,  sovereign
 E.
  of Śiva & other gods.  f.
  ईशाना E.
  of Durgā.

 ईशान॑ a.
  owning,  disposing of (gen.   or acc.
 ),  able
 m.
 
ruler,  sovereign
 E.
  of Śiva & other gods.  f.
  ईशाना E.
  of Durgā.

Yates

English

 ईशान (नः) 1.
m.
  Shiva
 a Ruddra
north-east
 the sun
 silk-cotton
tree.
n.
  (नं) Splendor.
a. Lordly.
(नी) 3.
f.
  Durgā.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

ईशान 	-	 IzAna 	-	 adj.
  	-	  owning
ईशान 	-	 IzAna 	-	 adj.
  	-	  possessing
ईशान 	-	 IzAna 	-	 adj.
  	-	  wealthy
ईशान 	-	 IzAna 	-	 adj.
  	-	  reigning
ईशान 	-	 IzAna 	-	 m.
  	-	  master
ईशान 	-	 IzAna 	-	 m.
  	-	  one of the rudras
ईशान 	-	 IzAna 	-	 m.
  	-	  the sun as a form of ziva
ईशान 	-	 IzAna 	-	 m.
  	-	  lord
ईशान 	-	 IzAna 	-	 m.
  	-	  ruler
ईशान 	-	 IzAna 	-	 m.
  	-	  one of the older names of ziva-rudra
ईशान 	-	 IzAna 	-	 n.
  	-	  light
ईशान 	-	 IzAna 	-	 n.
  	-	  splendour

Wilson

English

 ईशान
m.
  (-नः)
1 A name of ŚIVA.
2 Also of the same as regent of the north-east quarter.
3 One of the Rudras.
4 The sun as a form.  of ŚIVA.
mf.  (-नः-नी) The silk cotton tree,  (Bombax heptaphyllum).
n.
  (-नं) Light,  splendor.
f.
  (-नी) A name of DURGĀ.
E.
  ईश a master,  &c. and आनच् affix,  and fem.  ङीष्

Apte

English

ईशान [īśāna],  a.
  [ईश् ताच्छील्ये चानश्]

Owning,  possessing,  master or lord.

Reigning,  ruling.

Wealthy,  rich.

नः A ruler,  master,  lord
 ईशानो भूतभव्यस्य Kaṭh. Up.*
  4.12.

N.
  of Śiva
 ईशानसंदर्शनलालसानाम् Ku.*
  7.56
 K.*
  1.

The Ārdrā Nakṣtra. 

One of the Rudras.

The number 'eleven'.

The sun as a form of Śiva.  पर्जन्यो यमो मृत्युरीशानः Bṛi. Up.*
   1. 4.11.

A Sādhya. 

N.
  of Viṣṇu. -नी N.
  of Durgā. -नी,  -नः The silk-cotton tree (शाल्मली
 Mar.
  सांवरी). -नम् Light,  splendour. Comp.
   -आदिपञ्चमूर्तिःf.  one of the five forms of Śiva.  -कल्पः N.
  of a Kalpa. -कृत् a.
 

making one a master or able.

acting like a competent person. 

Apte 1890

English

 ईशान a. [ईश् ताच्छील्ये चानश्] 1 Owning,  possessing,  master or lord. 
2 Reigning,  ruling. 
3 Wealthy,  rich. 
नः 1 A ruler,  master,  lord. 
2 N. of Śiva
 ईशानसंदर्शनलालसानां Ku. 7. 56
 K. 10. 
3 The Ārdrā Nakṣatra. 
4 One of the Rudras. 
5 The number ‘eleven’. 
6 The sun as a form of Śiva. 
7 A Sādhya. 
8 N. of Viṣṇu. 
नी N. of Durgā. 
नी,  
नः The silk-cotton tree (शाल्मली). 
नं Light,  splendour. 
Comp. 
आदिपंचमूर्तिः f. one of the five forms of Śiva. 
कृत् a. {1} making one a master or able. {2} acting like a competent person. 

Monier Williams Cologne

English

 ई॑शान (and ईशान॑) mfn.
   owning,  possessing,  wealthy

 reigning,  RV.
  
 AV.
  
 VS.
 
 ŚBr.
   &c.

 ई॑शान (अस्),  m.
  a ruler,  master,  one of the older names of Śiva-Rudra,  AV.
  
 VS.
 
 ŚBr.
  
 MBh.
  
 Kum.
   &c.

 one of the Rudras

 the sun as a form of Śiva

 a Sādhya

 N.
  of Viṣṇu

 N.
  of a man

 ई॑शान (अम्),  n.
  light,  splendour,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 ईशान,  अस्,  आ,  अम्,  owning,  possessing,  wealthy
reigning
 (अस्),  m. a ruler,  master,  one of the older
names of Śiva-Rudra
 one of the Rudras
 the sun
as a form of Śiva
 a Sādhya
 epithet of Viṣṇu
 N.
of a man
 (ई),  f. an epithet of Durgā
 (अस् or ई),  m.
or f. the silk-cotton tree,  Bombax Heptaphyllum
(अम्),  n. light,  splendor.
—ईशान-कृत्,  त्,  त्,  त्,  Ved.
acting like a competent person,  making use of one's
possessions or faculties
 (Sāy.) rendering one a master
or able.
—ईशान-चन्द्र,  अस्,  m.,  N. of a physician.
—ईशान-ज,  आस्,  m. pl. a class of deities forming a
section of the Kalpa-bhavas.
—ईशान-देवी,  f.,  N. of a
woman.

Macdonell

English

 ईशान ī́ś-āna (or á),  pr. pt. possessing
 🞄ruling over (g.)
 m.
  ruler
 ep. of Śiva
 N.
 🞄-candra,  m.
  N.
 -devī,  f.
  N..

Benfey

English

 ईशान ईश् + आन (properly the ptcple.
of the pres.), 
 I. adj Ruling,  Chr. 293, 
4 = Rigv. i. 87,  4.
 II. m.
  A name of
Śiva,  MBh. 3,  8169.
 III. f.
  नी,  A sur-
name of Durgā,  Dev. 8,  21.
 -- Comp.
 
गण-ईशान,  Gaṇeśa,  MBh. 1,  75.

Apte Hindi

Hindi

ईशानः
पुं*
  - ईश् - ताच्छील्ये चानच्
"शासक,  स्वामी,  मालिक"

ईशानः
पुं*
  - -
शिव

ईशानः
पुं*
  - -
सूर्य

ईशानः
पुं*
  - -
विष्णु

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ईशान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿವ /ಈಶ್ವರ
निष्पत्तिः - > ईश (ऐश्वर्ये) - ताच्छील्ये "चानश्" (३-३-१२९)
व्युत्पत्तिः - > ईष्टे
प्रयोगाः - > "परीत्येशानं त्रिः स्तुतिभिरुपगीतः सुरगणैः"
उल्लेखाः - > किरा० १८-४५
ईशान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಈಶ್ವರನ ೮ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲೊಂದು
ईशान
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಈಶ್ವರ ದೇವತಾಕವಾದ ಆರಿದ್ರಾನಕ್ಷತ್ರ
ईशान
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಯಜಮಾನ /ದಣಿ /ಒಡೆಯ
ईशान
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ

L R Vaidya

English

 ISAna {% m. %} 1. A ruler,  e.g. ईशानः सर्वभूतानाम्
 2. an epithet of Śiva
 3. an epithet of Vishṇu.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

११,  अक्षौहिणी,  अज,  ईश,  ईशान,  ईश्वर,  गिरिश,  गिरीश,  गुणी,  गौरीश,  त्र्यम्बक, धूर्जटि,  पशुपति,  पिनाकिन्,  भर्ग,  भव,  महस्,  महादेव,  महेश,  महेश्वर,  मृड,  रुद्र,  शङ्कर,  शम्भु,  शर्व,  शशिभूषण,  शितिकण्ठ,  शिव,  शूलिन्,  श्रीकण्ठ,  हर

Bopp

Latin

 ईशान m. (Part. praes. a r. ईश् s. आन) nomen Sivi.
DEV. 8. 23.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 ईशान son of Dhanaṃjaya,  brother of Paśupati and Ha-
layudha:
		Dvijāhnikapaddhati. Quoted in Brāhmaṇasarvasva.

Kridanta Forms

Sanskrit

ईश् (ई꣡शँ॒ ऐश्वर्ये - अदादिः - सेट्)
ल्युट् =  ईशनम्
अनीयर् =  ईशनीयः - ईशनीया
ण्वुल् =  ईशकः - ईशिका
तुमुँन् =  ईशितुम्
तव्य =  ईशितव्यः - ईशितव्या
तृच् =  ईशिता - ईशित्री
क्त्वा =  ईशित्वा
ल्यप् =  प्र ईश्य
क्तवतुँ =  ईशितवान् - ईशितवती
क्त =  ईशितः - ईशिता
शानच् =  ईशानः - ईशाना

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
तिर्यग्दिशां तु पतय इन्द्राग्नियमर्नैरृताः ।
वरुणो वायुकुबेरावीशानश्च यथाक्रमम् ॥ १६९ ॥
-wordlist-
 
ऐन्द्री (स्त्री),  पूर्वा (स्त्री),  आग्नेयी (स्त्री),  दक्षिणपूर्वा (स्त्री),  यामी (स्त्री),  दक्षिणा (स्त्री),  नैरृती (स्त्री),  दक्षिणपश्चिमा (स्त्री),  वारुणी (स्त्री),  पश्चिमा (स्त्री),  वायव्या (स्त्री),  उत्तरपश्चिमा (स्त्री),  कौबेरी (स्त्री),  उत्तरा (स्त्री),  ऐशानी (स्त्री),  उत्तरपूर्वा (स्त्री),  इन्द्र (पुं),  पूर्वदिक्पति (पुं),  अग्नि (पुं),  दक्षिणपूर्वदिक्पति (पुं),  यम (पुं),  दक्षिणदिक्पति (पुं),  नैरृत (पुं),  दक्षिणपश्चिमदिक्पति (पुं),  वरुण (पुं),  पश्चिमदिक्पति (पुं),  वायु (पुं),  उत्तरपश्चिमदिक्पति (पुं),  कुबेर (पुं),  उत्तरदिक्पति (पुं),  ईशान (पुं),  उत्तरपूर्वदिक्पति (पुं)

--source--
 
शंभुः शर्वः स्थाणुरीशान ईशो रुद्रोड्डीशौ वामदेवो वृषाङ्कः ।
कण्ठेकालः शंकरो नीलकण्ठः श्रीकण्ठोग्रौ धूर्जटिर्भीमभर्गौ ॥ १९५ ॥
मृत्युंजयः पञ्चमुखोऽष्टमूर्तिः श्मशानवेश्मा गिरिशो गिरीशः ।
षण्ढः कपर्दीश्वर ऊर्ध्वलिङ्ग एकत्रिदृग्भालदृगेकपादः ॥ १९६ ॥
मृडोऽट्टहासी घनवाहनोऽहिर्बुध्नो विरूपाक्षविषान्तकौ च ।
महाव्रती वह्निहिरण्यरेताः शिवोऽस्थिधन्वा पुरुषास्थिमाली ॥ १९७ ॥
स्याव्द्योमकेशः शिपिविष्टभैरवौ दिक्कृत्तिवासा भवनीललोहितौ ।
सर्वज्ञनाट्यप्रियखण्डपर्शवो महापरा देवनटेश्वरा हरः ॥ १९८ ॥
पशुप्रमथभूतोमापतिः पिङ्गजटेक्षणः ।
पिनाकशूलखट्वाङ्गगङ्गाहीन्दुकपालभृत् ॥ १९९ ॥
गजपूषपुरानङ्गकालान्धकमखासुहृत् ।
-wordlist-
 
शम्भु (पुं),  शर्व (पुं),  स्थाणु (पुं),  ईशान (पुं),  ईश (पुं),  रुद्र (पुं),  उड्डीश (पुं),  वामदेव (पुं),  वृषाङ्क (पुं),  कण्ठेकाल (पुं),  शङ्कर (पुं),  नीलकण्ठ (पुं),  श्रीकण्ठ (पुं),  उग्र (पुं),  धूर्जटि (पुं),  भीम (पुं),  भर्ग (पुं),  मृत्युञ्जय (पुं),  पञ्चमुख (पुं),  अष्टमूर्ति (पुं),  श्मशानवेश्मन् (पुं),  गिरिश (पुं),  गिरीश (पुं),  षण्ढ (पुं),  कपर्दिन् (पुं),  ईश्वर (पुं),  ऊर्ध्वलिङ्ग (पुं),  एकदृश् (पुं),  त्रिदृश् (पुं),  भालदृश् (पुं),  एकपाद् (पुं),  मृड (पुं),  अट्टहासिन् (पुं),  घनवाहन (पुं),  अहिर्बुध्न (पुं),  विरूपाक्ष (पुं),  विषान्तक (पुं),  महाव्रतिन् (पुं),  वह्निरेतस् (पुं),  हिरण्यरेतस् (पुं),  शिव (पुं),  अस्थिधन्वन् (पुं),  पुरुषास्थिमालिन् (पुं),  व्योमकेश (पुं),  शिपिविष्ट (पुं),  भैरव (पुं),  दिग्वासस् (पुं),  कृत्तिवासस् (पुं),  भव (पुं),  नीललोहित (पुं),  सर्वज्ञ (पुं),  नाट्यप्रिय (पुं),  खण्डपर्शु (पुं),  महादेव (पुं),  महानट (पुं),  महेश्वर (पुं),  हर (पुं),  पशुपति (पुं),  प्रमथपति (पुं),  उमापति (पुं),  पिङ्गजट (पुं),  पिङ्गेक्षण (पुं),  पिनाकभृत् (पुं),  शूलभृत् (पुं),  खट्वाङ्गभृत् (पुं),  गङ्गाभृत् (पुं),  अहिभृत् (पुं),  इन्दुभृत् (पुं),  कपालभृत् (पुं),  गजासुहृद् (पुं),  पूषासुहृद् (पुं),  अनङ्गासुहृद् (पुं),  कालासुहृद् (पुं),  अन्धकासुहृद् (पुं),  मखासुहृद् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

ईशान
ईशान,  शशिशेखर,  पशुपति,  शूली,  शिव,  शङ्कर,  शर्व,  शम्भु,  उमापति,  गिरिश,  श्रीकण्ठ,  उग्र,  हर,  सर्वज्ञ,  त्रिपुरान्तक,  त्रिनयन,  रुद्र,  कपर्दिन्,  भव,  भूतेश,  परमेश्वर,  अन्धकरिपु,  दक्षाध्वरध्वंसकृत्,  स्थाणु,  स्रष्टृ,  धूर्जटि,  वामदेव,  कामध्वंसिन्,  व्योमकेश,  कपालिन्,  नीलग्रीव,  वह्निरेतस्,  पिनाकिन्,  भीम,  भर्ग,  कृत्तिवासस्,  वृषाङ्क,  अहिर्बुध्न,  विरूपाक्ष,  शिपिविष्ट,  गणाधिप,  गङ्गाधर,  महादेव,  मृड,  नीललोहित
ईशानः शशिशेखरः पशुपतिः शूली शिवः शङ्करः, 
शर्वः शम्भुरुमापतिश्च गिरिशः श्रीकण्ठ उग्रो हरः ।
सर्वज्ञस्त्रिपुरान्तकस्त्रिनयनो रुद्रः कपर्दी भवो, 
भूतेशः परमेश्वरोऽन्धकरिपुर्दक्षाध्वरध्वंसकृत् ॥ ११ ॥
स्थाणुः स्रष्टा धूर्जटिर्वामदेवः, 
कामध्वंसी व्योमकेशः कपाली ।
नीलग्रीवो वह्निरेताः पिनाकी, 
भीमो भर्गः कृत्तिवासा वृषाङ्कः ॥ १२ ॥
अहिर्बुध्नो विरूपाक्षः शिपिविष्टो गणाधिपः ।
गङ्गाधरो महादेवो मृडः स्यान्नीललोहितः ॥ १३ ॥
verse 1.1.1.11
page 0003

नाममाला

Sanskrit

राजन्,  अधिप,  पति,  स्वामिन्,  नाथ,  परिवृढ,  प्रभु,  ईश्वर,  विभु,  ईशान,  भर्तृ,  इन्द्र,  इन,  ईशितृ
राजाधिपः पतिः स्वामी नाथः परिवृढः प्रभुः ।
ईश्वरो विभुरीशानो भर्तेन्द्र इन ईशिता ॥ १० ॥
verse 0.1.1.10
page 0005

Mahabharata

English

Īśāna^1 (“the Lord”) = Brahmán: XII,  11229 (?),  11602 (Śambhuḥ Prajāpatiḥ).

Īśāna^2 (do.) = Śiva: III,  8169 (worshipped in Gokarṇa),  8836 (Śaṅkaraṃ Bhavaṃ),  9953,  15887 (friend of Kubera)
 VII,  2863,  2876,  5144 (Brahmeºendra-Varuṇān),  9453,  9462,  9503,  9504,  9534,  9595
 VIII,  628 (Brahmeºāv iva),  1435 (Sthāṇuṃ),  1489,  1531,  1665,  2161 (Brahmeºendra-Varuṇān),  4361,  4440 (Brahmeºau),  4456 (Brahmeºānuśāsanaṃ)
 IX,  908
 X,  252
 XII,  4498 (Rudrānāṃ…goptāraṃ),  10141,  10330,  10390 (1000 names^1),  13152,  13292
 XIII,  658,  728,  828,  908,  924,  956,  998,  1015,  1042,  1103,  1188 (1000 names^2),  1273,  1305,  1331,  1359,  7497
 XIV,  208.

Īśāna^3 (do.) = Vishṇu (Nārāyaṇa,  Kṛshṇa): I,  22
 XII,  12903 (in the form of Aniruddha),  12982,  13063,  13226,  13480,  13695
 XIII,  6957 (1000 names)
 XIV,  1088 (= mahān ātmā).

Īśāna^4 (do.) = the Supreme Being,  in general: III,  1139: V,  917,  1751
 XII,  11692.

पुराणम्

English

ईशान / ĪŚĀNA (śiva). īśāna,  with matted hair rides on the ox. See under śiva. (agni purāṇa,  Chapter 51).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ईशानं,  क्ली,
   (ईश + आनश् ।) ज्योतिः । इतिमेदिनी ॥
(तद्विशिष्टे,  त्रि । यथा,  ऋग्वेदे । १ । १७५ । ४ ।“मुषाय सूर्य्य कवे चक्रमोशान ओजसा” ।)

 ईशानः,  पुं,
   (ईष्टे । ईश् + ताच्छिल्यवयोवचनशक्तिषुचानश् ।) महादेवः । इत्यमरः ॥
(“तस्मिन् मुहूर्त्ते पुरसुन्दरीणा-मीशानसंदर्शनलालसानाम्” ॥
इति कुमारे ७ । ५६ ।“तत्रेशानं समभ्यर्च्च्य त्रिरात्रोपोषितो नरः” ।इति भारते ।) एकादशरुद्रान्तर्गतरुद्रविशेषः ।इति पुराणं ॥
 (यथा,  आश्वलायंनगृह्यसूत्रे । ४ । ९ ।“हराय मृडाय शर्व्वाय शिवाय भवाय महादेवायउग्राय भीमाय पशुपतये रुद्राय शङ्करायेशानायस्वाहा” इति । दूतमूर्त्तिधरः शिवः । स च धूम्र-जटिलः । यथा,  मार्कण्डेये । ८८ । २३ ॥
“सा चाह धूम्रजटिलमीशानमपराजिता ।दूतत्वं गच्छ भगवन् पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः” ।)शिवाष्टमूर्त्त्यन्तर्गतसूर्य्यमूर्त्तिः । इति स्मृतिराग-मश्च ॥
 (परमेश्वरः । यथा,  कृष्णयजुर्व्वेदे ।“सर्व्वेन्द्रियगुणावासं सर्व्वेन्द्रियविवर्जितम् ।सर्व्वस्य प्रभुमीशानं सर्व्वस्य शरणं वृहत्” ।तथा च महाभारते १ । १ । २२ ।“आद्यं पुरुषमीशानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् ।ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्” ॥
साध्यापुत्रो देवताभेदः । यथा,  --“धर्म्माल्लक्ष्म्युद्भवः कामः साध्या साध्यान् व्यजायत ।प्रसवं व्यवनञ्चैवं ईशानं सुरभिं तथा” ॥
इति भारते ।) शमीवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ईशान त्रि०
  ईश--ताच्छील्ये चानश् । १ ऐश्वर्य्यशीले २ रुद्रभू-र्तिभेदे पु०
  । “तमीशानं जगतस्तस्थुषस्पतिम्” ऋ० १,  ८९,  ५ ।“ईशानसंदर्शनलालसानाम्” कुमा० ३ तद्देवताके आर्द्रान-क्षत्रे तत्तुल्यसंख्यायाम् ४ एकादशसंख्यायाम् । शिवस्य अ-ष्टसु मर्तिषु सूर्य्यमूर्तिरूपतया पूज्ये ५ शियमूर्तिमेदेअष्टौ मूर्त्तीरभिधाय “मूर्त्तयोऽष्टौ शिवस्यैताः पूर्व्वादि-क्रर्मयोगतः । आग्नेय्यन्ताः प्रपूज्यास्तु वेद्यां लिङ्गे शितंयजेत्” ति० त० भविष्य पु०
  ।

Capeller

German

 ई॑शान u. ईशान॑ besitzend,  herschend, 
über (Gen. )
 m.
  Civa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.