ईर्ष्या (IrSyA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte
Englishईर्ष्या [īrṣyā] र्षा [rṣā], र्षा [ईर्ष्य्-अप्] Envy, jealousy, envy of another's success, spite, malice. ईर्ष्या (र्षा) लु, ईर्ष्यु (र्षु) Envious, impatient. ईर्ष्योर्मृतं मनः 6.18.2.
Apte 1890
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Monier Williams Cologne
EnglishMacdonell
EnglishBenfey
EnglishHindi
Hindi(स्त्री) ईर्ष्या
Apte Hindi
Hindiईर्ष्या
- ईर्ष्य् - अप्
"डाह, जलन, दूसरों की सफलता को देखकर जलन पैदा होना"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaईर्ष्या
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಸಹನೆ /ಇತರರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಹಿಸದಿರುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > ईर्ष्य (ईर्ष्यायाम्) -"अः" (३-३-१०३)
प्रयोगाः - > "निःशङ्कमन्याः सममाहितेर्ष्याः"
उल्लेखाः - > माघ० ३-१६
E Bharati Sampat
Sanskrit(स्त्री) असूया । ईर्ष्य(ईर्ष्यायाम्)+अः। ‘गुरोश्च हलः’ ३.३.१०३। असहना । ‘निःशङ्कमन्याः सममाहितेर्ष्याः’ माघः३.१६। ‘करजदशनचिह्नं नैशमङ्गेऽन्यनारीजनितमिति सरोषमीर्ष्ययाशङ्कमावम्’ माघः११.३७।
Lanman
EnglishWordnet
Sanskrit मत्सरः, मात्सर्यम्, मत्सरता, ईर्ष्या, असूया, स्पर्धा, सापत्न्यम्, सापत्नभावः, दृष्टिवक्रता, अक्षान्तिः
परोत्कर्षासहिष्णुता।
"मम उत्कर्षं दृष्ट्वा तस्य मनसि मत्सरो जातः।"
मात्सर्यम्, मत्सरता, ईर्ष्या, असूया
मत्सरस्य भावः।
"मात्सर्यात् तेन ज्येष्ठभ्रातुः गृहम् परिदग्धम्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritईर्ष्यालुः कुहनोऽक्षान्तिरीर्ष्या क्रोधी तु रोषणः ॥ ३९१ ॥
अमर्षणः क्रोधनश्च चण्डस्त्वत्यन्तकोपनः ।
ईर्ष्यालु (पुं), कुहन (पुं), अक्षान्ति (स्त्री), ईर्ष्या (स्त्री), क्रोधिन् (पुं), रोषण (पुं), अमर्षण (पुं), क्रोधन (पुं), चण्ड (पुं), अत्यन्तकोपन (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritईर्ष्या
ईर्ष्या, कुहना, दम्भ, मिथ्याचर्चा, कुक्कुटि
ईर्ष्या स्यात्कुहना दम्भो मिथ्याचर्या च कुक्कुटिः ।
verse 4.1.1.740
page 0085
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritईर्ष्या, (ईर्ष्यणं । ईर्ष्य + अच् + टाप् ।) परोत्-कर्षासहिष्णुता । रीष इति भाषा । तत्पर्य्यायः ॥
अक्षान्तिः २ । इत्यमरः ॥
(यथा, मनुः । ७ । ४८ ॥
(“पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्ष्यासूयार्थदूषणम् ।वाग्दण्डजञ्च पारुष्यं क्रोधजोऽपि गुणाष्टकः” ।स्त्रियः पत्युरन्यप्रियासङ्ग दर्शनादिजनितो मान-भेदः । यथा, श्टङ्गारशतके ॥
“वचोभिरीर्ष्याकलहेन लीलयासमस्तभातैः खलु बन्धनं स्त्रियः” ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskritईर्ष्या स्त्री ईर्ष्य--भावे अ स्त्रीत्वात् टाप् । अक्षमायाम् पर-वृद्ध्यसहिष्णुतायाम् । “पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्ष्यासूयार्थ-दूषणम् । वाग्दण्डजञ्च पारुष्यं क्रोधजोऽपि गणोऽष्टकः”मनुः एतेषाञ्च क्रोधप्रभवत्वात् क्रोधजत्वम् अतएव “क्रुधद्रु-हेर्ष्यासूयार्थानां यं प्रति कोपः” पा० “द्रोहादयोऽपिकोपप्रभवा एव गृह्यन्तेऽतो विशेषणं सामान्येन यंप्रतिकोपः” सि० कौ० । “ईर्ष्याशोकक्लमापेता मोहमात्-सर्य्यवर्ज्जिताः” भा० व० २६० “त्यक्तेर्ष्यस्त्यक्तमन्युश्चस्मगमानोऽब्रवीदिदम्” भा० अनु० २ अ० । अयंशब्दोनिर्यकार इति केचित् “ईर्ष्यतेस्तृतीयस्येति” वार्त्ति०उक्तेः कविकल्पद्रुमे, पा० गणपाठे च यान्ततयापाठात् निर्यकारपाठे मूलं मृग्यम् । तेन सयकारएवसाधीयान् ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“ईर्ष्य ईर्ष्यायाम्”@} 2 ईर्ष्या = कामजम् असहनम्-इति क्षीरस्वामी।
ईर्ष्यकः-र्ष्यिका, ईर्ष्यकः-र्ष्यिका, 3 ईर्ष्य्यिषकः-ईर्ष्यिषिषकः- 4 षिका
ईर्ष्यिता-त्री, ईर्ष्ययिता-त्री, ईर्ष्य्यिषिता, ईर्ष्यिषिषिता-त्री
ईर्ष्यन्-न्ती, ईर्ष्ययन्-न्ती, ईर्ष्य्यिषन्-न्ती, ईर्ष्यिषिषन्-न्ती
ईर्ष्षिष्यन्-न्ती-ती, ईर्ष्ययिष्यन्-न्ती-ती, ईर्ष्य्यिषिष्यन्-न्ती-ती, ईर्ष्यिषिषिष्यन्-न्ती-ती
-- ईर्ष्ययमाणः, ईर्ष्ययिष्यमाणः
-- 5 ईर्ट्-ईर्ष्यौ-ईर्ष्यः
-- -- -- ईर्ष्यितम्-तः-तवान्, ईर्ष्यितः, ईर्ष्य्यिषितम्, ईर्ष्यिषिषितम्-तः-तवान्
ईर्ष्यः, ईर्ष्यः, ईर्ष्य्यिषुः, ईर्ष्यिंषिषुः
ईर्ष्यितव्यम्, ईर्ष्ययितव्यम्, ईर्ष्य्यिषितव्यम्, ईर्ष्यिषिषितव्यम्
ईर्ष्यणीयम्, ईर्ष्यणीयम्, ईर्ष्य्यिषणीयम्, ईर्ष्यिषिषणीयम्
ईर्ष्य्यम्, ईर्ष्य्यम्, ईर्ष्य्यिष्यम्, ईर्ष्यिषिष्यम्
ईषदीर्ष्यः, दुरीर्ष्यः, स्वीर्ष्यः
-- ईर्ष्य्यमाणः, ईर्ष्य्यमाणः, ईर्ष्य्यिष्यमाणः, ईर्ष्यिषिष्यमाणः
ईर्ष्यः, ईर्ष्यः, ईर्ष्य्यिषः, ईर्ष्यिषिषः
ईर्ष्यितुम्, ईर्ष्ययितुम्, ईर्ष्य्यिषितुम्, ईर्ष्यिषिषितुम्
6 ईर्ष्या, ईर्ष्यणा, ईर्ष्य्यिषा, ईर्ष्यिषिषा
ईर्ष्यणम्, ईर्ष्यणम्, ईर्ष्य्यिषणम्, ईर्ष्य्षिषणम्
ईर्ष्यित्वा, ईर्ष्ययित्वा, ईर्ष्य्यिषित्वा, ईर्ष्यिषिषित्वा
समीर्ष्य्य, समीर्ष्य्य, समीयिष्य, समीर्ष्यिषिष्य
ईर्ष्यम् २, ईर्ष्यित्वा २, ईर्ष्यम् २, ईर्ष्ययित्वा २, ईर्ष्य्यिषम् २, ईर्ष्य्यिषित्वा २, ईर्ष्यिषिषम् २
ईर्ष्यिषिषित्वा २। 7
01 (८६)
02 (१-भ्वादिः-५११-सक। सेट्। पर।)
03 [[१। ‘ईर्ष्यतेस्तृतीयस्य’ (वा। ६-१-३) इति वार्तिके तृतीयस्य व्यञ्जनस्य, तृतीयस्य एकाच इति वा पक्षद्वयमभिप्रेतम्। आद्यपक्षे एवं रूपम्। यकारस्य द्वित्वम्।]]
04 [[२। द्वितीयपक्षे सनो द्वित्वम्।]]
05 [[३। ‘लोपो व्योर्वलि’ (६-१-६६) इति वलि लोपे, ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इति जश्त्वम्। ‘रात् सस्य’ (८-२-२४) इति नियमात् संयोगान्तलोपो न।]]
06 [[आ। ‘राधाकृतेर्क्ष्याकलहावलोकनात् ईर्ष्यां हयन्त्या रमया प्रमोदितम्।’ धा। का। १-६६।]]
07 [पृष्ठम्००८८+ २६]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.