ई (I)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishई The fourth letter of the alphabet, corresponding to I long, having
the sound of ee in feel, and distinguished by an accent from the
former, as ī.
Yates
EnglishWilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishई [ī], I. 4 Ā. (ईयते) To go. -II. 2
To go.
To shine.
To pervade.
To desire, wish.
To throw.
To eat.
To beg (Ā).
To become pregnant.
ईः [īḥ], (m. ) of Kāmadeva, Cupid. of Lakṣmī. An interjection of (1) dejection
(2) pain
(3) sorrow
(4) anger
(5) compassion
(6) perception or consciousness
(7) calling
also ईरीश्वरो भवेच्छत्रुः पुरुषः करुणो$रुणः । अप्रजाः सुप्रजाः शङ्कुर्मुकुरो नकुलो$कुलः ॥ Ek.
ईम् [īm], [ई-बा˚ मुच्]
A particle of affirmation or restriction
usually after short words at the beginning of a sentence, after यत्, relative pronouns prepositions and particles like उत, अथ
प्र यदीमुवाचेति Bṛi. 2.5.16.
Now.
This, here (एनम्).
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishApte Hindi
Hindiई
- ई-क्विप्
कामदेव
ई
अव्य* - -
खिन्नता
ई
अव्य* - -
पीडा
ई
अव्य* - -
शोक
ई
अव्य* - -
क्रोध
ई
अव्य* - -
अनुकम्पा
ई
अव्य* - -
प्रत्यक्षज्ञान या चेतना
ई
अव्य* - -
तथा संबोधन की भावना को अभिव्यक्त करने वाला विस्मयादिद्योतक अव्यय
ई
दिवा* आ* - -
जाना
ई
अदा* पर* - -
जाना
ई
अदा* पर* - -
चमकना
ई
अदा* पर* - -
व्याप्त होना
ई
अदा* पर* - -
"चाहना, कामना करना"
ई
अदा* पर* - -
फेंकना
ई
अदा* पर* - -
खाना
ई
अदा* पर* - -
प्रार्थना करना
ई
अदा* आ* - -
गर्भवती होना
Shabdartha Kaustubha
Kannadaई
कन्नडार्थः - > ಈಕಾರ
ई
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನ್ಮಥ /ಕಾಮದೇವ
ई
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣ
ई
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸರ್ಪ /ಹಾವು
ई
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಂದರ /ಗುಹೆ
ई
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಕ್ಷ್ಮಿ
ई
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪದ್ಮದ ದಳ
ई
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಿಹ್ವೆ /ನಾಲಗೆ
ई
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರನ ಧನಸ್ಸು
ई
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸರಸ್ವತಿ
ई
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪದ್ಮದ ಕೇಸರ /ತಾವರೆ ಹೂವಿನ ಕುಸುರು
ई
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ದಯೆ /ಅನುಕಂಪ
ई
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಿಷಾದ /ದುಃಖ
ई
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಕೋಪ
ई
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸಂಬೋಧನೆ /ಕರೆ
विस्तारः - > "ई विषादेऽनुकम्पायां लक्ष्म्यां पुनरनव्ययम्" - मेदि० । "ईकारोऽब्जदले लक्ष्म्यां वाण्यां कमलकेसरे । रसनायां शक्रचापे बाणे फणिनि कन्दरे" - रत्न० ।
L R Vaidya
EnglishE Bharati Sampat
Sanskritवर्णमालायाम् अयं चतुर्थः स्वरः। उदात्तानुदात्तस्वरित भेदेन त्रिविधः। पुनः सानुनासिकनिरनुनासिक इति भेदेन षड्धा । अयं वर्णः अभ्यन्तरविवृतप्रयत्नयुक्तः तालव्यः च ।
(पुं) १.मन्मथः, कामदेवः। २.बाणः। ३.सर्पः। ४.गुहा । (स्त्री) ५.लक्ष्मीः। ६.पद्मदलम् । ७.जिह्वा । ८.इन्द्रधनुः। ९.सरस्वती । १०.पद्मकेसरः। (अ) ११.दया, अनुकम्पा । १२.विषादः। १३.कोपः। १४.सम्बोधनम् । ‘ई विषादेऽनुकम्पायां लक्ष्म्यां पुनरनव्ययम्’ मेदिनी०। ‘ईकारोब्जदले लक्ष्म्यां वाण्यां कमलकेसरे । रसनायां शक्रचापे बाणे फणिनि कन्दरे’ रत्न०।
Bopp
Latin2. ई 2. P. (कान्तिगतिव्याप्तिक्षेपप्रजनखादनेषु) deside-
rare
ire
occupare
jaculari
generare
edere. In
Rosenii Vêdorum specimine p. 14. invenitur forma ATM.
ईमहे quod Rosenius per precamur vertit
non minus
tamen quadrat sensus desideramus
sic 1. c. p. 24. not. 2.:
तमित् सहित्व ईमहे eum in societatem desideramus.
(Gr. ἰό-της, ῑ̔́-μεϱος nisi sunt mutilata ex
ἰσότης, ἵσμερος, v. 2. इष्.).
Indian Epigraphical Glossary
EnglishKridanta Forms
Sanskritई (ई॒ङ् गतौ - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = अयनम्
अनीयर् = अयनीयः - अयनीया
ण्वुल् = आयकः - आयिका
तुमुँन् = एतुम्
तव्य = एतव्यः - एतव्या
तृच् = एता - एत्री
क्त्वा = ईत्वा
ल्यप् = प्र ईय
क्तवतुँ = ईतवान् - ईतवती
क्त = ईतः - ईता
शानच् = ईयमानः - ईयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit ई
ई
गतौ
भ्वादिः
सकर्मकः
अनिट्
परस्मैपदी
अयति
ई
ई
गति-प्रजन-कान्ति-असन-खादनेषु
अदादिः
अर्थानुगुण्यम्--
अनिट्
परस्मैपदी
एति
ई
ईङ्
गतौ
दिवादिः
सकर्मकः
अनिट्
आत्मनेपदी
ईयते
Abhyankara Grammar
Englishई the long vowel ई which is techni- cally included in the vowel इ in Pāṇini's alphabet being the long tone of that vowel
(2) substitute ई for the vowel अा of the roots घ्रा and ध्मा before the frequentative sign यङ् as for ex- ample in जेघ्रीयते, देध्मीयते, cf. P.VII. 4.31
(3) substitute ई for the vowel अ before the affixes च्वि and क्यच् as, for instance, in शुक्लीभवति, पुत्रीयति etc.
cf.P.VII.4.32, 33
(4) substitute ई for the vowel अा at the end of reduplicated bases as also for the vowel आ of bases ending in the conjugational sign ना, e.g. मिमीध्वे, लुनीतः etc.
cf P.VI. 4.113
(5) substitute ई for the loc. case affix इ ( ङि ) in Vedic Literature, e.g. सरसी for सरसि in दृतिं न शुश्कं सरसी शयानम्, : cf. Kāś. on P. VII.1.39: (6) tad. affix ई in the sense of possession in Vedic Litera- ture as for instance in रथीः, सुमङ्गलीः, cf. Kāś on. P.V.2.109: (7) the fem. affix ई ( ङीप् , ङीञ् or ङीन् )
cf. P.IV.1.58, 15-39, IV.1.40-65, IV.1.13.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
Germanअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritलक्ष्मीः पद्मा रमा या मा ता सा श्रीः कमलेन्दिरा ।
हरिप्रिया पद्मवासा क्षीरोदतनयापि च ॥ २२६ ॥
लक्ष्मी (स्त्री), पद्मा (स्त्री), रमा (स्त्री), ई (स्त्री), आ (स्त्री), मा (स्त्री), ता (स्त्री), सा (स्त्री), श्री (स्त्री), कमला (स्त्री), इन्दिरा (स्त्री), हरिप्रिया (स्त्री), पद्मवासा (स्त्री), क्षीरोदतनया (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः
Sanskritकौमोदकी कौपोदकी आईशब्दौ श्रियां मतौ ॥ १५ ॥
कौपोदकी (स्त्री), आ (स्त्री), ई (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritई
ई, दुःखभावन, क्रोध, प्रत्यक्ष, सन्निधि
ई दुःखभावने क्रोधे प्रत्यक्षे सन्निधावपि ॥ ८७५ ॥
verse 5.1.1.875
page 0100
एकाक्षरनाममाला
Sanskritई, पद्मा
ईः पद्मायामव्ययस्त्वी प्रत्यक्षे दुःखभावने ।
प्रकोपे सन्निधौ चैव पुल्लिङ्ग उर्वृषध्वजे ॥ ४ ॥
verse 1.1.1.4
page 0119
ई, प्रत्यक्ष, दुःखभावन, प्रकोप, सन्निधि
ईः पद्मायामव्ययस्त्वी प्रत्यक्षे दुःखभावने ।
प्रकोपे सन्निधौ चैव पुल्लिङ्ग उर्वृषध्वजे ॥ ४ ॥
verse 1.1.1.4
page 0119
Mahabharata
EnglishĪ = Śiva (1000 names^2).
पुराणम्
Englishई / Ī. ({#I#}). This letter means ‘Rati’ and lakṣmī. agni purāṇa, Chapter 348).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritई दीर्घ ईकारः । चतुर्थस्वरवर्णः । अस्योच्चारणस्थानंतालु । (स च दीर्घः द्विमात्रत्वात् त्रिमात्राश्रय-त्वात् प्लुतश्च भवति ।) (विस्तृतिस्त ह्रस्वैकारेद्रष्टव्या ।)“ईकारं परमेशानि स्वयं परमकुण्डली ।ब्रह्मविष्णुमयं वर्णं तथा रुद्रमयं सदा ॥
पञ्चदेवमयं वर्णं पीतविद्युल्लताकृतिम् ।चतुर्ज्ञानमयं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा” ॥
इति कामधेनुतन्त्रम् । (वङ्गीयभाषायां ।) तस्यलेखनप्रकारो यथा ।“ऊर्द्ध्वाधः कुञ्चिता मध्ये त्रिकोणाधोगता पुनः ।अधोगता कोणशीर्षा कुञ्चिता दक्षतः शुभा ॥
शीर्षाद्दक्षे कोणयुता कुञ्चितोर्द्ध्वगता पुनः ।चन्द्रसूर्य्याग्निरूपा सा मात्राशक्तिः प्रकीर्त्तिता” ॥
इति वर्णेद्धारतन्त्रम ॥
* ॥
अस्य नामानि यथा, --“ई स्त्रीमूत्तिर्म्महामाया लोलाक्षी वामलोचनम् ।गोविन्दः शेखरः पुष्टिः सुभद्रा रत्नसंज्ञकः ॥
विष्णुर्लक्ष्मीः प्रहासश्च वाग्विशुद्धः परापरः ।कालोत्तरीयो भेरुण्डा रतिश्च पौण्ड्रवर्द्धनः ॥
शिवोत्तमः शिवा तुष्टिश्चतुर्थी विन्दुमालिनी ।वैष्णवी वैन्दवी जिह्वा कामकला सनादका ॥
पावकः कोटरः कीर्त्तिर्मोहनी कालकारिका ॥
कुचद्वन्द्वं तर्ज्जनी च शान्तिस्त्रिपुरसुन्दरी” ॥
इति तन्त्रोक्तवर्णाभिधानम् ॥
(मातृकान्यासेऽस्यवामचक्षुषि स्थानम् । यथा, मातृकान्यासधृत-मन्त्रे । “इं नमो दक्षिणचक्षुषि ईं नमो वाम-चक्षुषि ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskritई ई क्विप् । १ विषादे २ दुःखभावनायाम् ३ क्रोधे४ अनुकम्पायाम् ५ प्रत्यक्षे ६ सन्निधौ ७ संबोधने च । मेदिन्यामयं सान्ततया पठितः । पृषो० साधुः ।
ई कान्तौ (इच्छायाम्) गतौ व्याप्तौ क्षेपे भोजने गर्भ-ग्रहणे अक० अदादि अनिट् । एति ईतःइयन्ति । ऐत् । ऐषीत् । इयाय इयतुः । एता एष्यतिऐष्यत् । “ईतः । अस्यात्मनेपदित्वमपि “न हि तरणि-रुदीते” दिक्पराधीनवृत्तिः” कविक० टी० दुर्गा० ।
ई याचने द्विक्र० आत्मने० अदादि अनिट् निरु० ।ईते इयीत ईताम् । ऐत । ऐष्ट । इये । “आ वोदेवासईमहे वामं प्रत्यध्वरे” यजु० ४, ५ । “अजस्रं घर्ममी-महे” यजु० २६, ६ ।
ई “ईर्मूर्त्तिः स्त्री महामाया लोलाक्षी वामलोचनम् । गो-विन्दः शेखरः पुष्टिः सुभद्रा रत्नसंज्ञकः । विष्णुर्लक्ष्मी-र्महेशश्च वह्निशुद्ध्वःपरापरः । कालोत्तरी भेरुरण्डा रतिश्चपाण्डुवर्द्धनः । शिवोत्तमः शिवा तुष्टिश्चतुर्थी विन्दुमा-लिनी । वैष्णवी वल्लवी जिह्वा कामकला सनादिका ।पावकः कोटरः कीर्त्तिर्मोहिनी कालकारिका । कुचद्वन्द्वंतर्ज्जनीशो शात्तिस्त्रिपुरसुन्दरी ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“ई 2 गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु”@} 3 ‘अयत्येतीयते गत्यां, अधीतेऽध्येति चेङिकोः।’ 4 इति देवः।
प्रजनम् = गर्भग्रहणम्।
‘वी गति--’ 5 इति धातौ प्रश्लिष्टोऽयं धातुः।
आयकः-यिका, आयकः-यिका, 6 ईषिषकः-षिका
एता-त्री, आययिता-त्री, ईषिषिता-त्री
7 इयन् 8 -ती, आययन्-न्ती, ईषिषन्-न्ती
9 एष्यन्-न्ती-ती, आययिष्यन्-न्ती-ती, ईषिषिष्यन्-न्ती-ती
-- आययमानः, आययिष्यमाणः
ईः--इयौ-इयः
-- -- 10 ईतः-तम्-तवान्, आयितम्-तः, ईषिषितः-तवान्
अयः, आयः, ईषिषिषुः, आयिययिषुः
एतव्यम्, आययितव्यम्, ईषिषितव्यम्
अयनीयम्, आयनीयम्, ईषिषणीयम्
एयम्, उपेयम् 11, आय्यम्, ईषिष्यम्
ईषदयः, दुरयः, स्वयः
-- -- ईयमानः, आय्यमानः, ईषिष्यमाणः
अयः, आयः, ईषिषः
एतुम्, आययितुम्, ईषिषितुम्
ईतिः, आयना, ईषिषिषा
आयिययिषा
अयनम्, आयनम्, ईषिषणम्
ईत्वा, आययित्वा, ईषिषित्वा
समीय-प्रतीय, 12 समाय्य, समीषिष्य
आयम् २, ईत्वा २, आयम् २, आययित्वा २, ईषिषम् २
ईषिषित्वा २।
01 (७७)
02 (वी)
03 (२-अदादिः-१०४८-स। अनि। पर।)
04 (श्लो १४)
05 (ईई-१०४८। सक। अनि। पर।)
06 [[५। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वम्। ‘पर्जन्यवल्लक्षणं प्रवर्तते’ (भाष्यम्) इति न्यायात् ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः।]]
07 [[६। ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इतीयङ्।]]
08 [[B। ‘इयञ्जनं राजपथं समायात् वाताकुलोद्भातपताकमीशः।।’ धा। का। २-४८।]]
09 [पृष्ठम्००७९+ २७]
10 [[आ। ‘इदं वचोऽनुच्चरमाण ईते तस्मिन् स्वमादाय शिशुं निकाय्यम्।’ वासुदेवविजये --२-२०। ईते इति क्तान्तात् सप्तमी।]]
11 [[B। ‘ई गताविति धातोर्यत्, तस्मादेयमिति स्थिते। ‘एङी’ ति पररूपे स्यादुपेय- मिति न त्विणः।।’ इति प्रक्रियासर्वस्वे (पु। ८०)।]]
12 [[C। ‘प्रतीय सा पूर्ददृशे जनेन द्यौर्भानुशीतांशुविनाकृतेव। राजन्यनक्षत्रसमन्विताऽपि शोकान्धकारक्षतसर्वचेष्टा।।’ भ। का। ३-१९।]]
1 {@“ई शुचिर् पूतीभावे”@} 2 पूतीभावः = क्लेदः।
3 शुचित्वा-शोचित्वा, 4 शुक्तम्, 5 शुक्तिः-शुक्तिका, इतीमानि रूपाण्यस्माद् भवन्ति।
6 इतराणि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकदीप्यतिवत् 7 ज्ञेयानि।
01 (१७२५)
02 (४-दिवादिः-११६५। अक। सेट् उभ)
03 [[१२। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति प्राप्तं कित्त्वनिषेधं बाधित्वा, ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति कित्त्वविकल्पः। एवं सन्नन्तेऽपि शुशोचिषकः-शुशुचिषकः- षिका इत्यादीनि रूपाणि ज्ञेयानि।]]
04 [[१३। ईदित्त्वात् निष्ठायामिण्निषेधः। शुक्तम् = स्फोटः।]]
05 [[१४। क्तिन्नन्तोऽयम्। मुक्तास्फोटः शुक्तिः। शुक्तिरेव शुक्तिका।]]
06 [पृष्ठम्१३०६+ २६]
07 (८४६)
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
