| YouTube Channel

इष्टिः (iSTiH)

 
Apte
English
इष्टिः [iṣṭiḥ],
f.
 [इष्-क्तिन्]
Wish, request, desire.
Seeking, striving to get.
Any desired object.
A desired rule or desideratum
(a term used with reference to Patañjali's additions to Kātyāyana's Vārttikas
इष्टयो भाष्यकारस्य, इति भाष्यकारेष्टया
&c.
cf.
 उपसंख्यान).
Impulse, hurry.
Invitation, order.
(यज्-क्तिन्) A sacrifice.
Ms.*
 11.2.2. शबर seems to interpret the word especially in the sense of 'a दर्शपूर्णमास sacrifice'. इष्टिराजसूयचातुर्मास्येषु ।
&c.
 MS.II.2.12.
An oblation consisting of butter, food
&c.
Summary in verses (= संग्रहश्लोक). एभिर्यज्ञेभिस्तदभीष्टिमश्याम्
Rv.*
 1.166.14.Comp. -अयनम् a sacrifice lasting for a long time.
पचः a miser.
a demon
an Asura
so ˚मुष्.-पशु an animal to be killed at a sacrifice. -श्राद्धम् A particular funeral rite.
Apte 1890
English
इष्टिः f. [इष्-क्तिन्] 1 Wish, request, desire.
2 Seeking, striving to get.
3 Any desired object.
4 A desired rule or desideratum
(a term used with reference to Patañjali's additions to Kātyāyana's Vārtikas
इष्टयो भाष्यकारस्य, इति भाष्यकारेष्ट्या &c., cf. उपसंख्यान).
5 Impulse, hurry.
6 Invitation, order.
7 (यज्-क्तिन्) A sacrifice.
8 An oblation consisting of butter, food &c.
Comp.
अयनं a sacrifice lasting for a long time.
पचः {1} a miser. {2} a demon
an Asura
so °मुष्.
पशु an animal to be killed at a sacrifice.
Apte Hindi
Hindi
इष्टिः
स्त्री*
 - इष्-क्तिन्
"कामना, प्रार्थना, इच्छा"
इष्टिः
स्त्री*
 - इष्-क्तिन्
इच्छुक होना या कोशिश करना
इष्टिः
स्त्री*
 - इष्-क्तिन्
अभीष्ट पदार्थ
इष्टिः
स्त्री*
 - इष्-क्तिन्
अभीष्ट नियम या आवश्यकता की पूर्ति
इष्टिः
स्त्री*
 - इष्-क्तिन्
"आवेग, शीघ्रता"
इष्टिः
स्त्री*
 - इष्-क्तिन्
"आमंत्रण, आदेश"
इष्टिः
स्त्री*
 - इष्-क्तिन्
यज्ञ
इष्टिः
स्त्री*
 - इष्+क्तिन्
"कविता के रूप में एक परिसंवाद, संग्रहश्लोक"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) यज(देवपूजायाम्)+क्तिन् । ‘स्त्रियां क्तिन्’ ३.३.९४। १.यागः। ‘इष्टि वैश्वानरीं नित्यं निर्वपेदब्दपर्यये’ मनुः११.२७। इषु(इच्छायाम्)+क्तिन् । ‘स्त्रियां क्तिन्’ ३.३.९४। २.इच्छा । ‘इष्टिर्मखेच्छयोः’ हैमः। ३.पाणिनिमतानुसारं महाभाष्यकारस्य सम्मतिवचनम् ‘द्विपर्यन्नानामेवेष्टिः।’
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आकाङ्क्षा, कामना, अनुकामः, अभिलिप्सा, अभिलाषः, अभिवाञ्छा, आशंसा, इच्छता, इच्छत्वम्, इच्छा, इष्टिः, ईप्सा, ईहा, वासना, श्लाघा, स्पृहा
noun
लब्धुं स्पृहणम्।
"आकाङ्क्षाणाम् अन्तः कदापि न भवति।"
Synonyms:
 आमन्त्रणम्, निमन्त्रणम्, आवाहः, आवाहनम्, इष्टिः, केतनम्, उपहवः, चोदकः, प्रैषः, मन्त्रणकम्
noun
सम्बन्धिजनेभ्यः मङ्गलकार्यादिषु उपस्थित्यर्था कृता प्रार्थना।
"अद्य एव मम मित्रेण प्रेषितम् आमन्त्रणं प्राप्तं मया।"
Synonyms:
 यज्ञः, यागः, मेधः, क्रतुः, अध्वरः, मखः, इज्या, सवः, इष्टिः, यज्ञकर्म, यजनम्, याजनम्, आहवः, सवनम्, हवः, अभिषवः, होमः, हवनम्, याज्ञिक्यम्, इष्टम्, वितानम्, मन्युः, महः, सप्ततन्तुः, दीक्षा
noun
वैदिकः विधिविशेषः यस्मिन् देवताम् उद्दिश्य वैदिकैः मन्त्रैः सह हविः प्रदीयते।
वैदिककाले यज्ञाः महत्त्वपूर्णाः आसन्। /"अफलाकाङ्क्षिभिर् यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते। यष्टव्यम् एवेति मनः समाधाय स सात्विकः॥ [भ.गी. १७।११]"
Tamil
Tamil
இஷ்டி: : யாகம், பிரார்த்தனை, ஊக்கம், வேகம், ஆணை, அழைப்பு, விருப்பம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
इष्टिः,
स्त्री,
 (इष्, यज् वा + क्तिन् ।) अभिलाषः ।(इति भाष्यकारेष्ट्या गतार्थत्वात् । इतिपाणिनिः ।) यागः । इत्यमरः ॥
(यथा, रघुः । १० । ४ ।“आरेभिरे जितात्मामः पुत्त्रियामिष्टिमृत्विजः” ।“प्राजापत्यं निरूप्येष्टिं सर्व्वदेवसदक्षिणां” ।इति मनुः । ६ । ३८ ।) श्लोकसंग्रहः । इति मेदिनी ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“इष इच्छायाम्”@} 2 3 ‘इष्णात्याभीक्ष्ण्ये, इच्छायां इच्छेद्, गत्यर्थ इष्यति।’ 4 इति देवः।
एषकः-षिका, 5 एषिषिषकः-षिका
एष्टव्यम्
6 एष्टा-ष्ट्री, 7 एषिता-त्री
एषितव्यम्
8 इच्छन्- 9 न्ती-ती
एषणीयम्
एषिष्यन्-न्ती-ती
एष्यम्
10 इट्-इड्-इषौ-इषः
ईषदेषः-दुरेषः-स्वेषः
11 इष्टः-ष्टम्-ष्टवान्
इष्यमाणः
इषः, एषः, एषिषिषुः, 12 इच्छुः 13
14 शरणैषी 15 एषः
एष्टुम्--एषितुम्
16 इष्टि 17ः, 18 इच्छा 19
प्रेष्य
एषणम्, एषणी 20
एषम् २, एषित्वा २, इष्ट्वा २, एषित्वा
इष्ट्वा
इष्टका 21।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७५)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३५१-सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[(अ) केचिदमुं धातुमुदितं पठन्ति। तत्फलं तु क्त्वायामिड्विकल्प इति वक्तव्यम्। ‘इषेस्तकारे श्यन्प्रत्ययात् प्रतिषेधो वक्तव्य’ इति भाष्यात् तकारादावार्धधातुके इड्विवकल्पः सिद्ध एवेत्यत उदित्त्वस्य फलं न।]]
04
=>
 (१६८ श्लो)
05
=>
 [[२। सनि, णौ च पूर्वोक्तेषि (७४) धातुवद्रूपाणि ज्ञेयानि।]]
06
=>
 [[३। ‘तीषसह--’ (७-२-४८) इति तादेरार्धधातुकस्य इड्विकल्पः।]]
07
=>
 [[आ। ‘एष्टारमेषिता संख्ये सोढारं सहिता भृशम्।’ भ। का। ९-३१।]]
08
=>
 [[४। ‘इषगमियमां छः’ (७-३-७७) इति शे परे छकार आदेशः।]]
09
=>
 [[B। “मुरादिबन्धुः क्षुरघोरचेताः पुरन् खलानां जनजीवबर्ही। कंसः स्थितो यत्र ततर्ह लोकं स्तृढामरस्तृंहकरानभीच्छन्।।” धा। का। २-७७।]]
10
=>
 [[५। ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इति जश्त्वम्। चर्त्वविकल्पः।]]
11
=>
 [[६। ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधः।]]
12
=>
 [[७। ‘विन्दुरिच्छुः’ (३-२-१६९) इति तच्छीलादिषु उप्रत्ययः छकारश्च निपातितः।]]
13
=>
 [[C। ‘इच्छुः प्रसादं प्रणमन् सुग्रीवः प्रावदन् नृपम्।।’ भ। का। ७-२४।]]
14
=>
 [[८। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति णिनिः।]]
15
=>
 [[ड्। ‘अध्यासितं श्रिया ब्राह्म्या शरण्यं शरणैषिणाम्।।’ भ। का। ४-४।]]
16
=>
 [पृष्ठम्००७८+ ३३]
17
=>
 [[१। ‘श्रुयजीषिस्तुभ्यः करणे’ (वा। ३-३-९४) इति क्तिन्। बाहुलकाद्भावेऽपीष्टिरिति।]]
18
=>
 [[आ। ‘निरचिकमदिच्छातः वानरांंश्चङ्क्रमावतः।।’ भ। का। ७-७०।]]
19
=>
 [[२। ‘इच्छा’ (३-३-१०१) इति भावे शे यगभावो निपात्यते।]]
20
=>
 [[३। करणे ल्युटि स्त्रियां ङीप्। तुलना।]]
21
=>
 [[४। ‘इष्यशिभ्यां तकन्’ (द। उ। ३। ३०) इति तकन् प्रत्ययः। इष्यते श्रेयोऽर्थिभि- रिति विग्रहः।]]