| YouTube Channel

इन्द्रियनिग्रहः (indriyanigrahaH)

 
Apte Hindi
Hindi
इन्द्रियनिग्रहः
पुं*
इन्द्रियम्-निग्रहः -
ज्ञानेन्द्रियों का नियन्त्रण
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) इन्द्रियाणां यथेच्छं प्रवृत्तीनां निग्रहो निरोधः। १.इन्द्रियाणां नियन्त्रणम् इन्द्रियनिग्रहः। सकलवर्णीयानामपि समानः धर्मः। ‘धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः। धीर्विद्या सत्यम् क्रोधो दशकं धर्मलक्षणम्’ मनुः६.९२। २.योगाभ्यासस्य कश्चन भागः। ‘इन्द्रियाणां तु सर्वेषां यद्येकं क्षरतीन्द्रियम् तेनास्य क्षरति प्रज्ञां दृतेः पादादिवोदकम्’ मनुः२.९९। ‘असंशयं महाबाहो मनोदुर्निग्रहं चलम् अभ्यासेन कौन्तेय वैराग्येण गृह्यते’ गीता६.३५।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
इन्द्रियनिग्रहः, इन्द्रियजयः, इन्द्रियदमनम्
noun
इन्द्रियनियमनस्य क्रिया।
"इन्द्रियनिग्रहेण एव मनुष्यं सुखशान्ती प्राप्येते।"