इन्द्रमख (indramakha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
वाचस्पत्यम्
Sanskritइन्द्रमख इन्द्रस्य तत्पूजार्थोमखः । वर्षादौ शक्रतोषार्थेयज्ञभेदे । स च मखःनन्दादिभिः प्रवर्त्तितः कृष्णेननिवर्त्तितश्च तत्र तत्करणे नन्देभ हेतुरुक्तः भा० १०स्क० २३ अ० “पर्जन्यो भगवानिन्द्रो मेघास्तस्यात्ममूर्त्तयःतेऽभिवर्षन्ति भूतानां प्रोणनं जीवनं पयः । तं तात!वयमन्ये च वार्मुचां पतिमीश्वरम् । द्रव्यैस्तद्रेतसा-सिद्धैर्यजन्ते क्रतुभिर्नराः तच्छेषेणोपजीवन्ति त्रिवर्गफलहेतवे । पुंसां पुरुषकाराणां पर्ज्जन्यः फलभावनः”इति नन्देनोक्ते कृष्णेन तन्मखनिवारणेन गोवर्द्धनमखस्यप्रवर्त्तनं कृतम् तदपितत्रैवोक्तं यथा “सत्वं रजस्तमैतिस्थित्युत्पत्त्यन्तहेतवः । रजसोत्पद्यते विश्वमन्योन्यंविविधं जगत् । रजसा नोदितामेघा वर्षन्त्यम्बूनि सर्व्वतःप्रजास्तेरेव सिद्ध्यन्ति किं महेन्द्रः करिव्यति न नःपुरोजनपदा न ग्रामा न गृहा वयम् । वनौकसस्तात!नित्यं वनशैलनिवासिनः । तस्माद्गवां ब्राह्मणानामद्रेश्चार-भ्यतां मखः । यैन्द्रमखसम्भरास्तैरयं साध्यतां मखः” ।भाग० १० स्क० २४ अ० । अधिकं गोवर्द्धनधरशब्देवक्ष्यते । “मया तेऽकारि मघवन्! मखभङ्गोऽनुगृह्णता ।मदनुस्मृतयोनित्यं मत्तस्येन्द्रश्रिया भृशमिति” २७ अ० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.