इन्द्रजित् (indrajit)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiइन्द्रजित्
इन्द्रः-जित् -
इन्द्र को जीतने वाला
इन्द्रजित्
इन्द्रः-जित् -
रावण का पुत्र जो लक्ष्मण के द्वारा मारा गया
Shabdartha Kaustubha
Kannadaइन्द्रजित्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾವಣನ ಮಗ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು /ಮೇಘನಾದ
इन्द्रजित्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯಪನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಒಬ್ಬ ಅಸುರ
प्रयोगाः - > "इन्द्रजित्सर्वजिच्चैव वज्रनाभस्तथैव च"
उल्लेखाः - > हरिवं०
E Bharati Sampat
Sanskrit(पुं) इन्द्रः जितः येन । इन्द्र+जी(जये)+क्विप् । ‘सत्सूद्विष…जिनी..क्विप्’ ३.२.६१। १.रावणस्य पुत्रः तस्यापरं नाम मेघनादः। २.चाक्षुषमन्वन्तरे कश्यप वंशे जातः कश्चन असुरः। ‘इन्द्रजित्सर्वजिच्चैव वज्रनाभस्तथैव च’ हरिवं०।
Aufrecht Catalogus Catalogorum
EnglishWordnet
Sanskrit मेघनादः, इन्द्रजित्, मेघनाथः, इन्द्रदमनः, शक्रजित्, इन्द्रदमनः
रावणस्य सः पुत्रः येन इन्द्रः पराजितः।
"लक्ष्मणेन मेघनादः हतः।"
इन्द्रजित्
येन इन्द्रः जितः।
"रावणस्य पुत्रः मेघनादः इन्द्रजित् आसीत्।"
नाममाला
Sanskritपन्नगवैरिन्, पन्नगाराति, पन्नगामित्र, पन्नगारि, पन्नगद्विष्, पन्नगसपत्न, पन्नगद्विषत्, पन्नगरिपु, पन्नगभ्रातृव्य, पन्नगदुर्जन, पन्नगशत्रु, पन्नगदुष्ट, पन्नगद्वेषिन्, पन्नगखल, पन्नगाहित, अहिवैरिन्, अह्याराति, अह्यमित्र, अह्यरि, अहिद्विष्, अहिसपत्न, अहिद्विषत्, अहिरिपु, अहिभ्रातृव्य, अहिदुर्जन, अहिशत्रु, अहिदुष्ट, अहिद्वेषिन्, अहिखल, अह्यहित, विषधरवैरिन्, विषधराराति, विषधरामित्र, विषधरारि, विषधरद्विष्, विषधरसपत्न, विषधरद्विषत्, विषधररिपु, विषधरभ्रातृव्य, विषधरदुर्जन, विषधरशत्रु, विषधरदुष्ट, विषधरद्वेषिन्, विषधरखल, विषधराहित, लेलिहानवैरिन्, लेलिहानाराति, लेलिहानामित्र, लेलिहानारि, लेलिहानद्विष्, लेलिहानसपत्न, लेलिहानद्विषत्, लेलिहानरिपु, लेलिहानभ्रातृव्य, लेलिहानदुर्जन, लेलिहानशत्रु, लेलिहानदुष्ट, लेलिहानद्वेषिन्, लेलिहानखल, लेलिहानाहित, भुजङ्गमवैरिन्, भुजङ्गमाराति, भुजङ्गमामित्र, भुजङ्गमारि, भुजङ्गमद्विष्, भुजङ्गमसपत्न, भुजङ्गमद्विषत्, भुजङ्गमरिपु, भुजङ्गमभ्रातृव्य, भुजङ्गमदुर्जन, भुजङ्गमशत्रु, भुजङ्गमदुष्ट, भुजङ्गमद्वेषिन्, भुजङ्गमखल, भुजङ्गमाहित, नागवैरिन्, नागाराति, नागामित्र, नागारि, नागद्विष्, नागसपत्न, नागद्विषत्, नागरिपु, नागभ्रातृव्य, नागदुर्जन, नागशत्रु, नागदुष्ट, नागद्वेषिन्, नागखल, नागाहित, उरगवैरिन्, उरगाराति, उरगामित्र, उरगारि, उरगद्विष्, उरगसपत्न, उरगद्विषत्, उरगरिपु, उरगभ्रातृव्य, उरगदुर्जन, उरगशत्रु, उरगदुष्ट, उरगद्वेषिन्, उरगखल, उरगाहित, फणिवैरिन्, फण्याराति, फण्यमित्र, फण्यरि, फणिद्विष्, फणिसपत्न, फणिद्विषत्, फणिरिपु, फणिभ्रातृव्य, फणिदुर्जन, फणिशत्रु, फणिदुष्ट, फणिद्वेषिन्, फणिखल, फण्यहित, सर्पवैरिन्, सर्पाराति, सर्पामित्र, सर्पारि, सर्पद्विष्, सर्पसपत्न, सर्पद्विषत्, सर्परिपु, सर्पभ्रातृव्य, सर्पदुर्जन, सर्पशत्रु, सर्पदुष्ट, सर्पद्वेषिन्, सर्पखल, सर्पाहित, विनतात्मज, सुपर्ण, गरुड, तार्क्ष्य, गरुत्मत्, शकुनीश्वर, इन्द्रजित्, मन्त्रपूतात्मन्, वैनतेय, विषक्षय
पन्नगोऽहिर्विषधरो लेलिहानो भुजङ्गमः ।
नागोरगौ फणी सर्पः तद्वैरी विनतात्मजः ॥ १२८ ॥
सुपर्णो गरुडस्तार्क्ष्यो गरुत्मान् शकुनीश्वरः ।
इन्द्रजिन्मन्त्रपूतात्मा वैनतेयो विषक्षयः ॥ १२९ ॥
verse 0.1.1.128
page 0065
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: इन्द्रजित्
Root: इन्द्रजित्
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ रावणस्य पुत्रः
Meaning(s):
⇒ Name of the son of Rāvaṇa
Shloka(s):
1|2|44|2 ► इन्द्रजिन्मेघनादः स्यात् प्रहस्तः स्यादलम्बसुः॥ (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|44|2 ⇢ इन्द्रजित् (इन्द्रजित्) (पुं) ⇒ Name of the son of Rāvaṇa ⇒ रावणस्य पुत्रः
➠ 1|2|44|2 ⇢ मेघनादः (मेघनाद) (पुं) ⇒ Epithet of Indrajit ⇒ रावणस्य पुत्रः
Related word(s):
जन्य_जनकसंबन्धः ➡ रावणः
जातिः ➡ अलौकिकचेतनः
Mahabharata
EnglishIndrajit, a Rākshasa, son of Rāvaṇa. § 537 (Rāma-Rāvaṇayuddha): III, 285, 16371 (fought with Lakshmaṇa), 16376.--§ 540 (Indrajidyuddha): III, 288, 16439 (son of Rāvaṇa, had formerly vanquished Indra), 16452 (fought with Lakshmaṇa and Aṅgada), 16455, 16456.--§ 541 (Indrajidvadha): III, 289, 16466, 16479, 16483 (is slain by Lakshmaṇa). Cf. Rāvaṇātmaja, Rāvaṇi.
पुराणम्
Englishइन्द्रजित् / INDRAJIT. Rāvaṇa's son, meghanāda.1) Genealogy. Descended from viṣṇu thus:--viṣṇu, -brahmā--pulastya--viśravas--rāvaṇa--meghanāda (indrajit).
To pulastya, one of the prajāpatis was born by mālinī, viśravas. viśravas had two wives, devavarṇinī, also called ilibilā and kaikasī. vaiśravaṇa or kubera was his son by ilibilā and rāvaṇa, kumbhakarṇa, vibhīṣaṇa and śūrpaṇakhā (daughter) being the offsprings of kaikasī. rāvaṇa married mandodarī and three sons, meghanāda, atikāya and Akṣakumāra were born to them. meghanāda came to be known as indrajit also, because he had defeated indra once.2) Son of śiva. Though it was mandodarī, Rāvaṇa's wife, who gave birth to meghanāda (indrajit) the Uttararāmāyaṇa refers to him as the son of śiva in a story as follows:--
Once, after religious fasting and other rites on a Monday (to propitiate the Sun-God) Madhurā, an Apsarā woman, adorned with all kinds of ornaments went to Mount kailāsa to offer salutations to Lord śiva. pārvatī, Śiva's consort was not present then, and Madhurā used the opportunity to please the Lord, and she got pregnant by him. All on a sudden pārvatī appeared on the scene, and knowing what had happened in her absence she cursed Madhurā to fall into an abandoned well as a frog. Madhurā prayed for redemption from the curśe, and śiva pitying her sad plight blessed her that after 12 years she would get herself transformed into a fair damsel and become the daughter of maya and would, then, be married by a great King. According to Pārvatī's curse Madhurā fell into a well in the forest as a frog. Mayāsura was performing penance near the well to get a daughter. On the expiry of 12 years after Madhurā fell into the well as a frog, Mayāsura looked into it and beheld a beautiful girl. He took her to his palace named her mandodarī and brought her up as his own daughter. rāvaṇa married her. It was at this stage that Śiva's vital fluid which had, twelve years before, entered her womb made its appearance in the form of a son. rāvaṇa named him meghanāda. Being Śiva's son he grew up with great prowess. (uttara rāmāyaṇa).3) Meghanāda's yajñas. When once rāvaṇa was away from laṅkā on a conquest of the world, meghanāda went to nikumbhilā, the central place for conducting yajñas, and performed seven yajñas with sage śukra as the chief priest. By the time all the seven yajñas, viz. agniṣṭoma, aśvamedha, Bahusvarṇa, Vaiṣṇava, Māheśvara, rājasūya and gosava were over, rāvaṇa returned to laṅkā and sage śukra gave him details about the yajñas conducted by his son meghanāda. rāvaṇa did not like the Vaiṣṇava yāga performed by his son, and śukra, who got angry at this cursed, rāvaṇa that he would meet with his death at the hands of viṣṇu. (uttara rāmāyaṇa).
By performing a Śaiva yāga, meghanāda got the blessings of śiva, who taught him (meghanāda) the great art of samādhi, which helped one to move amongst others invisible to them. 4) The name, indrajit. Once rāvaṇa encircled Indraloka with a big army, and indra, very much alarmed ran up to viṣṇu for protection. viṣṇu told indra that it was not yet time for Rāvaṇa's death and when it was time viṣṇu himself would slay him. Disappointed at this indra returned, and a fierce war ensued between him and rāvaṇa. indra fought with rāvaṇa, and jayanta, his son fought with meghanāda. When fighting reached its climax meghanāda resorted to the art of samādhi taught by śiva, and became invisible to others. Then he showered his arrows. jayanta fainted on the battlefield. pulomā, father of indrāṇī, carried away jayanta without others knowing and concealed him in the ocean. Everyone thought that jayanta was dead. Burning with grief and revenge indra confronted rāvaṇa again. rāvaṇa fell down at the blow with Indra's vajra (thunderbolt). Then once more making himself invisible to others, meghanāda jumped into Indra's chariot and bound him prisoner. By that time rāvaṇa got up on his feet, and he and meghanāda carried away indra to laṅkā and chained him to the foot of the flagstaff.
The devas, grief-stricken at this sad fate of indra went to brahmā and submitted their grievance. brahmā reached laṅkā, and named meghanāda indrajit. (He who gained victory over indra). indrajit prayed to brahmā for the boon, which would ward off death for ever. When brahmā told him that the boon of eternal deathlessness was out of the question he sought the following boon: that when he had performed a yajña, out of the sacrificial fire should emerge a chariot and necessary horses and that he should not be killed by any one while fighting from that chariot, and that he did not mind being killed by enemies if he got away without completing the yajña. brahmā granted him the boon. And, as directed by brahmā rāvaṇa released indra from imprisonment after one year. (uttara rāmāyaṇa).5) indrajit and hanūmān. A clash occurred between indrajit and hanūmān, who landed in laṅkā in search of sītā, and the former got hanūmān bound by brahmāstra. (vālmīki rāmāyaṇa).6) death of indrajit. At the height of the fierce war between rāma and rāvaṇa, indrajit and lakṣmaṇa clashed with each other. Finding victory impossible indrajit created a fake sītā and killed her. Thinking that sītā was dead, grief-stricken hanūmān, lakṣmaṇa and the regiment of monkeys withdrew from the fight. Informed of Sītā's death rāma fainted.
indrajit began the yajña for victory over rāma at the place called nikumbhilā. vibhīṣaṇa told rāma and lakṣmaṇa about the warning of brahmā that indrajit would be killed if the yajña was obstructed. Happy at the information rāma and lakṣmaṇa immediately went to nikumbhilā to fight with indrajit who was engaged in performing the yajña, and without completing the yajña he came out and began fighting, and lakṣmaṇa killed him. (vālmīki rāmāyaṇa, yuddha Kāṇḍa, Chapters 82-91).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritइन्द्रजित्, (इन्द्रंजितवान् इति । इन्द्र + जि +क्विप् ।) रावणपुत्रः । तत्पर्य्यायः । मेघनादः २मन्दोदरीसुतः ३ । इति जटाधरः ॥
(अस्य जन्मविवरणं यथा, रामायणे ७ । १२ । सर्गे, “एवमुक्तस्तदा राम ! राक्षसेन्द्रेण दानवः ।महषेर्स्तनयं ज्ञात्वा मयो दानवपुङ्गवः ॥
दातुं दुहितरं तस्मै रोचयामास तत्र वै ॥
१६ ॥
करेण तु करं तस्या ग्राहयित्वा मयस्तदा ।प्रहसन् प्राह दैत्येन्द्रो राक्षसेन्द्रमिदं वचः ॥
१७ ॥
इयं ममात्मजा राजन् हेमयाप्सरसा धृता ।कन्या मन्दोदरी नाम पत्न्यर्थं प्रतिगृह्यताम् ॥
१८ ॥
वाढमित्येव तं राम ! दशग्रीवोऽभ्यभाषत ।प्रज्वाल्य तत्र चैवाग्निमकरोत् पाणिसङ्ग्रहम्” ॥
१९ ॥
“ततो मन्दोदरी पुत्रं मेघनादमजीजनत् ।स एष इन्द्रजिन्नाम युष्माभिरभिधीयते ॥
२८ ॥
जातमात्रेण हि पुरा तेन रावणसूनुना ।रुदता सुमहान् मुक्तो नादो जलधरोपमः ॥
२९ ॥
जडीकृता च सा लङ्का तस्य नादेन राघव ! ।पिता तस्याकरोत् नाममेघनाद इति स्वयम्” ॥
३० ॥
अस्य यथा इन्द्रजिदित्यभिधानं जातं तदपि उक्तंतत्रैव ३५ सर्गे ।“जिते महेन्द्रेऽतिबले रावणस्य सुतेन वै ।प्रजापतिं पुरस्कृत्य ययुर्लङ्कां सुरास्तदा ॥
१ ॥
तत्र रावणमासाद्य पुत्त्रभ्रातृभिरावृतम् ।अब्रवीद् गगने तिष्ठन् सामपूर्व्वं प्रजापतिः ॥
२ ॥
वत्स रावण ! तुष्टोऽस्मि पुत्त्रस्य तव संयुगे ।अहोऽस्य विक्रमौदार्य्यं तव तुल्योऽधिकोऽपि वा ॥
३ ॥
जितं हि भवता सर्व्वं त्रैलोक्यं स्वेन तेजसा ।कृता प्रतिज्ञा सफला प्रीतोऽस्मि ससुतस्य ते ॥
४ ॥
अयञ्च पुत्त्रोऽतिबलस्तव रावण वीर्य्यवान् ।जगतीन्द्रजिदित्येव परिख्यातो भविष्यति ॥
५ ॥
बलवान् दुर्जयश्चैव भविष्यत्येव राक्षसः ।यं समाश्रित्य ते राजन् स्थापितास्त्रिदशा वशे” ॥
६ ॥
महावीरो लक्षणस्तु विभीषणेन वानरादिभिश्च-सह निकुम्भिलां गला तत्रस्थमेनमिन्द्रजितंव्यापादयामास इति तत्रैव लङ्काकाण्डे ५ सर्ग-मारभ्य ७ सर्गेषु उक्तम् ॥
स्वनामख्यातो दानवः । यथा हरिवंशे । ३ । ८३ ।“इन्द्रजित् सत्यजिच्चैव वज्रनामस्तथैव च ।महानाभश्च विक्रान्तः कालनाभस्तथैव च” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritइन्द्रजित् इन्द्रं जितवान् जि--भूते क्विप् । दिति-वंशीये असुरभेदे चाक्षुषमन्वन्तरे “दित्याः पुत्रद्वयं जज्ञेकश्यपादिति विश्रुतम् । हिरण्यकशिपुश्चैव हिरण्या-क्षश्च वीर्य्यवान्” । इत्युपक्रम्य तत्पुत्रपौत्रादिवर्ण्णने“इन्द्रजित् सर्वजिच्चैव वज्रनाभस्तथैव च” हरिवं०३ अ० । २ रावणपुत्रे मेघनादे च “पुत्रमिन्द्रजितंवीरं रावणः प्रत्यधावत । जहि रामममित्रघ्न सुग्री-वञ्च सलक्ष्मणम् । त्वया हि मम सत्पुत्र! यशो-दीप्तमुपार्ज्जितम् । जित्वा वज्रधरं संख्ये सहस्राक्षम्शचीपतिम्” भा० व० २८७ । “तौ वीरौ शरबन्धेनबद्धाविन्द्रजिता रणे” भा० व० २८८ अ० ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“जि जये”@} 2 जयः = उत्कर्षप्राप्तिः, अभिभवश्च।
आद्ये अकर्मकः, द्वितीये सकर्मकः।
‘जयेज्जयाभिभवयोराद्येऽर्थेऽसावकर्मकः।।
अुत्कर्षप्राप्तिराद्योऽर्थो द्वितीयेऽर्थे सकर्मकः।’ 3 इति देवः 4 जायकः-यिका, 5 जापकः-पिका, 6 जिगीषकः, 7 जेजीयकः-यिका
8 जेता 9 -त्री, जापयिता-त्री, जिगीषिता-त्री, जेजीयिता-त्री
10 जयन्-न्ती, जापयन्-न्ती, जिगीषन्-न्ती
-- जेष्यन्-न्ती-ती, जापयिष्यन्-न्ती-ती, जिगीषिष्यन्-न्ती-ती
-- 11 विजयमानः- 12 पराजयमानः, 13 जापयमानः, विजिगीषमाणः, 14, पराजिगीषमाणः, जेजीयमानः
विजेष्यमाणः-पराजेष्यमाणः, जापयिष्यमाणः, वि15जिगीषिष्यमाणः, जेजीयिष्यमाणः
16 इन्द्रजित् 17, प्रजित्, अभिजित्, शत्रुजित्-जिद्-जितौ-जितः
जितम्-तः-जितवान् 18, जापितः, जिगीषितः, जेजीयितः-तवान्
जयः, 19 जित्वरः, 20 21 जित्वा-जित्वानौ-जित्वानः, कंसजित्वा, जित्वरी, 22 23 जिष्णुः, 24 25 धनञ्जयः, समितिञ्जयः, 26 जयी, 27 जयिनी, 28 जयकः
29 जयमानः, जापः, जिगीषुः, विजिगीषुः, 30 जेज्यः
जेतव्यम्, जापयितव्यम्, जिगीषितव्यम्, जेजीयितव्यम्
जयनीयम्, जापनीयम्, जिगीषणीयम्, जेजीयनीयम्
31 जय्यम्-जेयम् 32, जित्यः 33 34, जाप्यम्, जिगीष्यम्, जेजीय्यम्
35 सखैः पृषत्कैः ईषज्जयः स्फुटमनेन दशाननोऽपि।।’ अतर्घराघवे ३। ३३।]] ईषज्जयः-दुर्जयः-सुजयः
-- -- -- 36 जीयमानः, जाप्यमानः, जिगीष्यमाणः, जेजीय्यमानः
37 जयः, जापः, जिगीषः, जेजीयः
जेतुम्, जापयितुम्, जिगीषितुम्, जेजीयितुम्
जितिः, जापना, विजिगीषा, जेजीया
जयनम्, 38 उज्जयिनी, जायनम्, जिगीषणम्, जेजीयनम्
जित्वा, जापयित्वा, जिगीषित्वा, जेजीयित्वा
39 विजित्य, विजाप्य, विजिगीष्य, विजेजीय्य
जायम् २ जित्वा २, जापम् २, जापयित्वा २, जिगीषम् २, जिगीषित्वा २, जेजीयम् २
जेजीयित्वा २
40 जैत्रम्, 41 इति उण्प्रत्यये वृद्धौ, आयादेशे जायुः।
जयति अनेन रोगानिति जायुः = औषधम्।]] जायुः।
01 (५९९)
02 (१-भ्वादिः-५६१। अक। अनि। पर।)
03 (श्लो। १३-१४)
04 [[४। ‘अचो ञ्णिति’ (७-२-११५) इति वृद्धौ, आयादेशे च रूपम्। एवं णमुल्यपि।]]
05 [[५। ण्यन्ते ‘क्रीङ्जीनां णौ’ (६-१-४८) इत्यात्वे, ‘अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इति पुगागमे रूपम्। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06 [[६। ‘सन्लिटोर्जेः’ (७-३-५७) इत्यभ्यासादुत्तरस्य कुत्वेन गकारः। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वनिषेधाद् गुणो न। एवं सन्नन्ते सर्वंत्र ज्ञेयम्।]]
07 [[७। यङि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
08 [पृष्ठम्०५६७+ २२]
09 [[आ। ‘जेता यज्ञद्रुहां संख्ये धर्मसन्तानसूर्वने।’ भ। का। ४। २७।]]
10 [[B। ‘सञ्चारनिष्ठ्यूतनखेन्दुचन्द्रिकं लोके जयन्तं सकलैकजीवनम्।’ धा। का। १। ७२।]]
11 [[१। ‘विपराभ्यां जेः’ (१-३-१९) इति शानच्।]]
12 [[C। ‘खं पराजयमानोऽसावुन्नत्या पवनात्मजम्।’ भ। का। ८। ९।]]
13 [[२। धातोरकर्मकत्वे ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् परस्मै- पदमेव। सकर्मकत्वे तु ण्यन्ताच्छानजपि भवतीति ज्ञेयम्।]]
14 [[३। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति विपरापूर्वकत्वे सन्नन्तात् शानच्।]]
15 [परा]
16 [[४। ‘सत्सूद्विषद्रुहदुहयुजविदभिदच्छिदजिनीराजामुपसर्गेऽपि क्विप्’ (३-२-६१) इति उपसर्गे, अनुपसर्गे वा उपपदे क्विप्।]]
17 [[ड्। ‘इन्द्रजित्सूर्विनाशाय मारुतेः क्रोधमूर्च्छितः।।’ भ। का। ९। ३।]]
18 [[E। ‘यातयामं विजितवान् स रामं यदि किं ततः।।’ भ। का। ५-३९।]]
19 [[५। ‘इण्नशिजिसर्तिभ्यः क्वरप्’ (३-२-१६३) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु क्वरप्। ‘ह्रस्वस्य पिति--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
20 [[F। ‘हस्तेकरिष्यति जगत्त्रयजित्वरोऽपि कस्तादृशीं दुहितरं जनकेश्वरस्य।’ अनर्धराघघे ३। ८।]]
21 [[६। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति क्वनिपि तुक्। कंसं जयति, जितवान् वा कंसजित्वा। स्त्रियां ‘वनो र च’ (४-१-७) इति ङीप् रेफश्च।]]
22 [पृष्ठम्०५६८+ २८]
23 [[१। ‘ग्लाजिस्थश्च रस्नुः’ (३-२-१३९) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु ग्स्नुः प्रत्ययः। ‘ग्क्ङिति च’ (१-१-५) इत्यत्र गकारस्यापि प्रश्लेषात् गुणो न भवति। ‘आदेशप्रत्यययोः’ (८-३-५९) इति षत्वम्।]]
24 [[आ। ‘वसन् माल्यवति ग्लास्नू रामो जिष्णुरधृष्णुवत्।।’ भ। का। ७। ४।]]
25 [[२। ‘संज्ञायां मृतॄवृजिधारिसहितपिदमः’ (३-२-४६) इति संज्ञायां खच्- प्रत्यये, ‘खित्यनव्ययस्य’ (६-३-६६) इति पूर्वपदस्य मुमागमः। ‘विश्वंभरा, साम रथन्तराख्यं, पतिंवरा चापि, धनञ्जयश्च। शत्रुंसहः कोऽपि, वसुन्धरा च, शत्रुन्तपोऽरिन्दम एवमूह्यम्।।’ इति प्रक्रियासर्वस्वे, ‘संज्ञायां भृ--’ (३-२-४६) इति सूत्रस्य क्रमेणोदाहरणानि प्रदर्शितानि।]]
26 [[३। ‘जिदृक्षिविश्रीण्--’ (३-२-१५७) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु इनिप्रत्ययः।]]
27 [[B। ‘वीतप्रभावतनुरप्यतनुप्रभावः प्रत्याचकाङूश्र जयिनीं भुजवीर्यलक्ष्मीम्। अस्त्रेषु भूतपतिनापहृतेषु जिष्णुर्वर्षिष्यता दिनकृतेव जलेषु लोकः।।’ किरातार्जुनीये १६। ६४।]]
28 [[४। ‘आशिषि च’ (३-१-१५०) इति वुन्। जयतात् जयकः।]]
29 [[५। ‘ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश्’ (३-२-१२९) इति शक्तौ गम्यमानायां चानश्। मध्ये विकरणप्रत्ययः शप्। ‘सहैव चरमाणौ द्वौ वहमानौ मितं धनुः। जयमानौ च रक्षांसि राघवौ मुनिमन्वितौ।।’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
30 [[C। ‘विजिगीषुः पुनश्चक्रे व्यूहं दुर्जयमिन्द्रजित्।।’ भ। का। ९। ७०।]]
31 [[६। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यति गुणे, ‘क्षय्यजय्यौ शक्यार्थे’ (६-१-८१) इति अयादेशो मिपातितः। जेतुं शक्यम् = जय्यम्। अन्यत्र जेयम्।]]
32 [[ड्। ‘आत्मानं वनवासं च जेयं चारिं रघूत्तमः।।’ भ। का। ६। ४७।]]
33 [[७। ‘विपूयविनीयजित्या मुञ्जकल्कहलिषु’ (३-१-११७) इति सूत्रेण हलौ = कृष्टसमी- करणार्थे स्थूलकाष्ठे वाच्ये क्यप् भवति। जित्यो हलिः = बलेन क्रष्टव्य इत्यर्थः।]]
34 [हलिः]
35 [[E। ‘यस्ताटकामकृत बाल [काल]
36 [पृष्ठम्०५६९+ २३]
37 [[१। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावादौ अप्। घञपवादः।]]
38 [[२। उज्जयन्ति अस्यां वसन्तः इति उज्जयिनी। ‘करणाधिकरणयोश्च’ (३-३-११७) इति ल्युट्। स्त्रियां टित्त्वान्ङीपि उज्जयिनी इति भवति। उज्जयिनी-- नगरविशेषः।]]
39 [[३। ल्यपि ‘ह्रस्वस्य--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
40 [[४। ‘उणादयो बहुलम्’ (३-३-१) इति त्रण्प्रत्ययः। ‘अचो ञ्णिति’ (७-२-११५) इति वृद्धिः।]]
41 [[५। ‘कृवापाजिमि--’ [द। उ। १-८६]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.