इन्दुमण्डल (indumaNDala)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte Hindi
Hindiइन्दुमण्डलम्
इन्दुः-मण्डलम् -
"चन्द्रमा का परिवेश, चन्द्र मण्डल"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaइन्दुमण्डल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರಬಿಂಬ
वाचस्पत्यम्
Sanskritइन्दुमण्डल ६ त० । चन्द्रस्य विम्बे मण्डलाकारेपदार्थे “हुत्वा स्तुत्वा नमस्कृत्य विसृजेदिन्दमण्डले”तन्त्रसा० । तन्मण्डलमानञ्च सि० शि० दर्शितं यथा ।“विम्बं रवेर्द्विद्विशरर्तु (६५२२) संख्यानीन्दोः खनागाम्बुधि (४८०) योजनानि । भूव्यासहीनं रविबिम्बमि-न्दुकर्णाहतं भास्करकर्णभक्तम् । भूविस्तृतिर्लब्धफलेन हीनाभवेत् कुभाविस्तृतिरिन्दुमार्गे” “रवेर्योजनात्मकविम्बं मध्यमंद्वियमबाणषट्कतुल्यानि (६५२२) योजनानि इन्दोस्तुशून्यवसुवेद (४८०) मितानि । अथ राहोरुच्यते । रवि-बिम्बं भूव्यासेन (१५८१) हीनं (१५१) कृत्वेन्दुकर्णेन स्फु-टेन योजनात्मकेन संगुण्य रविकर्णेन स्फुटेन भजेत् फलेनभूव्यासतो वर्ज्जितश्चन्द्रकक्षायं भूभाव्यासो भवति ।फलानि योजनविम्बानि । अत्रोपपत्तिः यस्मिन् दिनेअर्कस्य मध्यतुल्यैव स्फुटा गतिः स्यात् तस्मिन् दिनेउदयकाले चक्रकलाव्यासार्धमितेन यष्टिद्वितयेन भूल-मिलितेन तत्रस्थदृष्ट्या तदग्राभ्यां बिम्बप्रान्तौ विध्येत् ।या यष्ठ्यग्रयोरन्तकलास्ता रविबिम्बकला भवन्ति मध्यमाः ।ताश्च द्वात्रिंशत् किञ्चिदधिकैकत्रिंशद्विकलाधिकाः ३२३१ । ३३ । एवं विधोरपि पौर्णमास्यां यदा मध्यैवगतिः स्पष्टा तदा विध्येत् तस्यैवं द्वात्रिंशत् कलाः३२ । ० । ९ । उत्पद्यन्ते । बिम्बकलानां योजनीकरणा-यानुपातः । यदि त्रिज्याव्यासार्ध एतावत्प्रमाणं विम्बंतदा पठितश्रुतियोजनैः किमित्येवमुत्पद्यन्ते द्विद्विश-रर्तु (६५२२) संख्यानि योजनानि । विधोस्तु खनागाम्बुधि (४८०) मितानीति” । प्रमि० । बिम्बमेव गोलस्यव्यासशब्देनाभिधीयते “व्यासारवीन्दक्षितिगोलकानां क्रमेणतेजोजलमृण्मयानाम् । स्युर्योजनन्याकृतिवाणषड्भि (६५२२) र्व्योमाष्टवेदैः (४८०) कुगजेषुचन्द्रैः । (१५८१)इति श्रीपतिना विम्बस्थाने व्यासश्ब्दप्रयोगात् । तस्यैव विष्-कम्भ इति संज्ञा । “विष्कम्भमानं किल यत्र सप्त” इतिलीला० व्यासस्थाने विष्कम्भशब्द प्रयोगात् अतएवार्य्यभट्टेनग्रासनिरूपणे । “शशिबिष्कम्भविवर्जितमित्युक्तम् । “व्यासेभनन्दाग्नि (१९२७) हते विभक्ते खबाणसूर्य्यैः (१२५०परिधिः स सूक्ष्मः” इति लीला० उक्तदिशा रविचन्द्र-योरुक्तव्यासमानेन परिधिरानेयः । स च रवेः किञ्चिदून(२०४९९) योजनमितः, चन्द्रस्य किञ्चिन्न्यून (१५०८)योजनमितः । तथा च मण्डलशब्दस्य व्यासपरत्वे (४८०)योजनानि परिधिपरत्वे किञ्चिन्न्यून (१५०८)योजनानि इन्दोर्मण्डलस्य मानमित्यवधेयम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.