इदन्द्र (idandra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte
Englishइदन्द्र [idandra], One who sees this. तस्मादिदन्द्रो नामेदन्द्रो ह वै Ait. 3.14.
वाचस्पत्यम्
Sanskritइदन्द्र इदं पश्यति दृश--बा० ड्रम् ६ त० । परमात्मनितस्य निरुक्तिरैतरेये दर्शिता यथा “स एतमेव पुरुष ब्रह्मततममपश्यदिदमदर्शमिति तस्मादिदन्द्रोनाम इदन्द्रो-हवै नामैनमेवमिदमिन्द्रं सन्तमित्याचक्षते परोक्षेण, परोक्षप्रिया हि देवाः” ऐत० उ० विवृतञ्चैतद्भाष्ये । “यस्मादिदमि-त्येव यत्साक्षादपरोक्षाद्ब्रहृ सर्व्वान्तरमप्रश्यन्नपरोक्षेण ।तस्मादिदं पश्यतीति इदन्द्रो नाम परमात्मा । इदन्द्रो-हवै नाम प्रसिद्धो लोक ईश्वरः । तमेवं इदन्द्रम् ।इदमितिपरोक्षाभिधानेनाचक्षते ब्रह्मविदः संव्यवहारार्थंपूज्यतमत्वात् प्रत्यक्षनामग्रहणभयात् । तथा हि परो-क्षप्रियाः परोक्षनामग्रहणप्रिया एव ह्येव हि यस्माद्देवाःकिमु सर्व्वदेवानामपि देवो महेश्वरः” विवृतमेतदानन्दगि-रिणा “तस्येदन्द्रनामप्रसिद्ध्यापि तस्य ज्ञानस्याऽपरोक्षत्वमितिवक्तु तस्मादिन्द्रैति वाक्यम् तद्व्याचष्टे । यस्मादिति ॥
यस्मात् सर्वान्तरं ब्रह्म इदमित्यपरोक्षं प्रत्यगात्मेत्येवाऽपश्य-दित्यन्वयः । कथमिदन्द्रनामत्वमत आह । इदन्द्रो ह वाइति । नन्विन्द्रो मायाभिरित्यादादिन्द्रप्रसिद्धेर्न त्विदन्द्रइत्यत आह । तमेबमिति । इदन्द्रस्यैव स्वतः परोक्ष-त्वार्थम् अक्षरलोपेनेन्द्र इत्याहुरित्यर्थः । परोक्षोक्तेःप्रयोजनमाह । पूज्येति । पूज्यानां परोक्षतयैव नामवक्तव्यमित्यत्र प्रमाणमाह । तथा हीति । देवा इतिपूज्या इत्यर्थः । अत एवाचार्य्या उपाध्याया इत्युक्तावेवप्रीतिं कुर्व्वन्ति लोके, न तु विष्णुमित्रादिनामग्रहणइति भावः । नाम्नः परोक्षत्वं नाम यथार्थनाम्नो रूपा-न्तरकरणेन स्वरूपाच्छादनमिति ज्ञेयम्” ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.