| YouTube Channel

इत्यादिकानि (ityAdikAni)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“स्यन्दू प्रस्रवणे”@} 2 अर्थभेदेन सकर्मकोऽकर्मकोऽपि कविभिः प्रयुज्यते।
स्यन्दकः-न्दिका, स्यन्दकः- न्दिका, सिस्यन्त्सकः-न्त्सिका, सिस्यन्दिषकः-षिका, सास्यन्दकः-न्दिका
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि कृपूधातुवत् 3 ज्ञेयानि
प्रातिस्विक- रूपाणि विना।
ऊदित्त्वात् ‘स्वरतिसूति--’ 4 इत्यादिना वलादेरार्ध- 5 धातुकस्य इड्विकल्पः।
स्यन्दिता- 6 स्यन्ता इति।
7 स्यन्दित्वा-स्यन्त्वा, 8 स्यन्नः, 9 स्यन्दनः, 10 अनुष्यन्दमानः, 11 विष्यन्दमानः, परिष्यन्दमानः, अभिष्यन्दमानः, निष्यन्दमानः, अनुस्यन्दमानः, विस्यन्दमानः, परिस्यन्दमानः, अभिस्यन्दमानः, निस्यन्दमानः, णिनिप्रत्यये 12 निष्यन्दी, 13 स्यदः, अश्वस्यदः, गोस्यदः, 14 स्यन्त्स्यन्, 15 सिन्धुः, स्यन्दम् - 16 स्यन्त्वा २, इत्यादिकानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१९७२)
02
=>
(१-भ्वादिः-७६१। अक। वेट्। आत्म।)
03
=>
(२५२)
04
=>
(७-२-४४)
05
=>
[पृष्ठम्१३९९+ ३०]
06
=>
[[१। ऊदित्त्वात् इड्विकल्पः। इडभावपक्षे धातुदकारस्य चर्त्वेन तकारः। तस्य ‘झरो झरि--’ (८-४-६५) इति पाक्षिको लोपः। एवं तव्यदादिष्वपि बोध्यम्।]]
07
=>
[[२। ऊदित्वात् इड्विकल्पः। इडभावपक्षे ‘क्त्वि स्कन्दिस्यन्दोः’ (६-४-३१) इति नलोपो निषिध्यते। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति सेटः क्त्वायाः कित्त्वनिषेधात् उपधानकारलोपो न।]]
08
=>
[[३। निष्ठायाः ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इत्यनिट्त्वम्। निष्ठातकारधातुदकारयोः नत्वम्।]]
09
=>
[[४। ‘अनुदात्तेतश्च--’ (३-२-१४९) इति युच्प्रत्ययः।]]
10
=>
[[५। ‘अनुविपर्यभिनिभ्यः स्यन्दतेरप्राणिषु’ (८-३-७२) इति सकारस्य विकल्पेन मूर्द्धन्यादेशः। अनुस्यन्दमानः मत्स्यः, जलं वा। अत्र षत्वम्। ‘अप्राणिषु’ (८-३-७२) इत्युक्तेः।]]
11
=>
[[आ। ‘विष्यन्दमानरुधिरो रक्तविस्यन्दपाटलान्।’ भ। का। ९-७४।]]
12
=>
[[B। ‘सायं शशाङ्ककिरणाहतचन्द्रकान्त- निष्यन्दिनीरनिकरेण कृताभिषेकाः।’ शि। व। ४-५८।]]
13
=>
[[६। ‘स्यदो जवे’ (६-४-२८) इति जवेऽभिधेये घञ् नलोपो वृद्ध्यभावश्च निपात्यते। अन्यत्र घृतस्यन्दः इत्येव
\n\n नलोपादिकम्।]]
14
=>
[[७। ‘वृद्भ्यः स्यसनोः’ (१-३-९२) इति परस्मैपदं वा। ‘न वृद्भ्यः चतुर्भ्यः’ (७-२-५९) इतीण्निषेधः।]]
15
=>
[[८। औणादिके (द। उ। १-९६) उप्रत्यये संप्रसारणे रूपमेवम्। स्यन्दतेऽत्यर्थमिति सिन्धुः = समुद्रः, नदविशेषश्च।]]
16
=>
[[C। ‘स्यन्त्वा स्यन्त्वा दिवश्शम्भोः मूर्ध्नि स्कन्त्वा भुवं गतम्।’ भ। का। २२-११।]]