| YouTube Channel

इक्ष्वाकुः (ikSvAkuH)

 
Apte
English
इक्ष्वाकुः [ikṣvākuḥ], 1
N.
 of the celebrated ancestor of the Solar kings who ruled in Ayodhyā
(he was the first of the Solar kings and was a son of Manu Vaivasvata
(cf. Bhāg. क्षुवतस्तु मनोर्जज्ञ इक्ष्वाकुर्घाणतः सुतः)
इक्ष्वाकुवंशो$भि- मतः प्रजानाम्
U.*
 1.44.
(pl. ) Descendants of Ikṣvāku
गलितवयसामिक्ष्वाकूणामिदं हि कुलव्रतम्
R.*
 3.7. -क्रुः
f.
 A kind of bitter gourd, Cucurbita Lagenaria (Mar. कडू दुध्या).
Apte 1890
English
इक्ष्वाकुः 1 N. of the celebrated ancestor of the solar kings who ruled in Ayodhyā
he was the first of the Solar kings and was a son of Manu Vaivasvata
(cf. Bhāg. क्षुवतस्तु मनोर्जज्ञ इक्ष्वाकुर्घ्राणतः सुतः)
इक्ष्वाकुवंशोऽ भिमतः प्रजानां U. 1. 44.
2 A descendant of Ikṣvāku
गलितवयसामिक्ष्वाकूणामिदं हि कुलव्रतं R. 3. 70.
कुः f. A kind of bitter gourd.
Apte Hindi
Hindi
इक्ष्वाकुः
पुं*
 - "इक्षुम् इच्छाम् आकरोति इति, इक्षु-आ-कृ-डु"
"अयोध्या में राज्य करने वाले सूर्यवंशी राजाओं का पूर्व पुरुष, यह वैवस्वत मनु का पुत्र था और सूर्यवंशी राजाओं में सब से प्रथम पुरुष था"
इक्ष्वाकुः
पुं*
 - -
इक्ष्वाकु की सन्तान
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) इक्षुम् इच्छाम् आकरोति । १.सूर्यवंशस्य राजा मनुचक्रवर्तेः पुत्रः। मनोः इक्ष्वाकुः, नाभागः, धृष्णुः, शर्थातिः इत्यादयः नव पुत्राः। अयम् इक्ष्वाकुः एव अयोध्यायाः प्रथमः राजा । (पु.ब.व) २.इक्ष्वाकुवंशे जाताः राजानः। ‘इक्ष्वाकूणां दुरापेऽर्थे त्वदधीना हिसिद्धयः’ रघुः१.७२। ‘गलितवयसामिक्ष्वाकूणामिदं हि कुलव्रतम्’ रघुः३.७०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 इक्ष्वाकुः
noun
एकः सूर्यवंशीयः राजा यः प्रतापवान् आसीत्।
"इक्ष्वाकुः रामस्य पूर्वजः आसीत्।"
Tamil
Tamil
இக்ஷ்வாகு: : அயோத்தியில் அரசு செய்த சூரிய குல மன்னர்களில் முதல் அரசன்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: इक्ष्वाकुः
Root: इक्ष्वाकुः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ bitter gourd
⇒ bitter cucumber [Citrullus colocynthis - Bot.]
⇒ fruit of a wild species of Calabash [Lagenaria Vulgaris - Bot.]
Shloka(s):
2|4|156|1 ► इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्यात्तुम्ब्यलाबूरुभे समे। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|156|1 ⇢ इक्ष्वाकु (इक्ष्वाकु) (स्त्री) ⇒ bitter gourd, bitter cucumber [Citrullus colocynthis - Bot.], fruit of a wild species of Calabash [Lagenaria Vulgaris - Bot.]
➠ 2|4|156|1 ⇢ कटुतुम्बी (कटुतुम्बी) (स्त्री)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ लता
जातिः ➡ लता
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
इक्ष्वाकुः
पुं,
 (इक्षुमाकरोतीति । इक्षु + आङ् + कृ+ मितद्र्वादित्वात् डुः । यद्वा इक्ष इति शब्दंअकतीति अक गतौ बाहुलकादुण् ।) वैवस्वतमनु-पुत्त्रः । स तु सत्ययुगे अयोध्यायां सूर्य्यवंशीयादि-राजः । इति पुराणम् ॥
(गीतायाम् । ४ । १ ।“विवस्वान् मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत्” ।इक्ष्वाकोर्गोत्रे जाताः इति व्युत्पत्त्या वाच्यलिङ्गाः ।इक्ष्वाकुवंशोद्भवाः । यथा रघुः । १ । ७२ ।“इक्ष्वाकूणां दुरापेऽर्थे त्वदधीना हि सिद्धयः” ।)
इक्ष्वाकुः,
स्त्री,
 (इक्षु + आङ् + कृ + डु ।) कटु-कुम्बी । इत्यमरो मेदिनी च ॥
तितलाउ इतिभाषा । (“इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्व्ववदेव क्षीरेणकाशश्वासच्छर्द्दिकफरोगेषूपयोगः” । इति सुश्रुते ।“सिद्धं वक्ष्याम्यथेक्ष्वाकुकल्पं येषां प्रशस्यते” ।अस्याः पर्य्यायो यथा ।“लम्बाऽथ कटुकालावुतुम्बी पिण्डफला तथा ।इक्ष्वाकौ फलिनी चैव प्रोच्यते तस्य कल्पना” ॥
अस्या रोगविशेषे प्रशस्तता यथा ।“कासश्वासविषच्छर्द्दिज्वरार्त्ते कफकर्षिते ।प्रताम्यति नरे चैव वमनार्थं तदिष्यते” ॥
अवस्थाभेदेनास्या व्यवहारो यथा ।“अपुष्पस्य प्रबालानां मुष्टिं प्रादेशसम्मिताम् ।क्षीरप्रस्थे श्टतं दद्यात् पित्तोद्रिक्ते कफज्वरे ॥
पुष्पादिषु च चत्वारः क्षीरे जीमूतके यथा ।योगाहरितपाण्डूनां सुरामण्डेन पञ्चमः ॥
फलस्य रसभागञ्च त्रिगुणक्षीरसाधितम् ।उरःस्थिते कफे दद्यात् स्वरभेदे सपीनसे ॥
हृतमध्येफलेजीर्णे स्थितं क्षीरं यदा दधि ।जातं स्यात् कफजे कासे श्वासे वम्याञ्च तत्पिबेत् ॥
मस्तुना वा फलान्मध्यं पाण्डुकुष्ठविषार्द्धितः ।तेन तक्रं विपक्वं वा सक्षौद्रलवणं पिबेत् ॥
अजाक्षीरेण वीजानि भावयेत् पाययेत च ।विषगुल्मोदरग्रन्थिगण्डेषु श्लीपदेषु च ॥
तुम्ब्याः फलरसैः शुष्कैः सपुष्पैरवचूर्णितम् ।छर्द्दयेन्माल्यमाघ्राय गन्धसम्पत्सुखोचितः ॥
भक्षयेत्फलमध्यं वा गुडेन पललेन च ।इक्ष्वाकुफलतैलं वा सिद्धं वा पूर्व्ववद्घृतम् ॥
पञ्चाशद्दशवृद्धानि फणादीनां यथोत्तरम् ।पिबेद्विमृद्य वीजानि कषायेष्वासुतं पृथक् ।यष्ट्याह्वकोविदाराद्यैर्मुष्टिमन्तर्नखं पिबेत् ॥
कषायैः कोविदाराद्यैर्मात्राश्च फलवत् स्मृताः ।गुल्ममेहे प्रसेके च कल्कं मांसरसैः पिबेत् ॥
नरः साधु वमत्येवं न च दौर्ब्बल्यमश्नुते” ॥
“इक्ष्वाकुमूलं मदनं विशल्यातिविषे वचां ।कुष्ठं किण्वाग्निकौ चापि पिबेत्तुल्यानि पूर्व्ववत्” ॥
)इति चरकः ॥
)