आह्वय (Ahvaya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English आह्वय Ahvaya lawsuit arising from a dispute about games with animals
आह्वय Ahvaya name
आह्वय Ahvaya appellation
Wilson
EnglishApte
Englishआह्वयः [āhvayḥ], 1 A name, appellation (as last member of )
काव्यं रामायणाह्वयम् Rām.
चक्रसाह्वयम्, चरणाह्वयाः
वृद्धेरप्याह्वया इमे Ak.
A law-suit arising from a dispute about games with animals, as cock-fighting
(one of the 18 titles of law)
पणपूर्वकपक्षिमेषादि- योधनं आह्वयः Rāghavānanda on 8.7.इ
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
Englishआह्वय आह्वय, i. e. आ-ह्वे + अ,
1. Betting, Man. 8, 7.
2. As latter
part of a comp. , Called, e. g. रा-
मायण- called Rāmāyaṇa, Rām. 1, 4, 1.
गजाह्वय, गजसाह्वय, नागसाह्वय
and वारणसाह्वय, i. e. -स-आह्वय,
Called by the name of an elephant, i. e.
Hāstinapura from हस्तिन्, an elephant,
and पुर, a town, MBh. 3, 270 and 9,
and 1, 1786. गण्ड-साह्वया, The
name of a river, probably = Gaṇḍakī,
MBh. 3, 14230. चक्र-साह्वय,
The ruddy goose, Anas casarca Gm. ,
Rām. 4, 51, 38
cf. साह्वय।
--
हिम-, camphor.
Apte Hindi
Hindiआह्वयः
- आ+ह्वे+श-बा*
"नाम, अभिधान"
आह्वयः
- आ+ह्वे+श-बा*
एक कानूनी अभियोग जो मुर्गों की लड़ाई जैसे पशु-खेलों में होने वाले झगड़ों से पैदा हो
Shabdartha Kaustubha
Kannadaआह्वय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಸರು /ನಾಮಧೇಯ
निष्पत्तिः - > या (प्रापणे) - "कः" (वा० ३-३-५८)
व्युत्पत्तिः - > आह्वैर्यायते प्राप्यते
आह्वय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಡು ಕೋಳಿ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪಣವಾಗಿಟ್ಟು ಆಡುವ ಆಟ
प्रयोगाः - > "अप्राणिभिर्यत्क्रियते तल्लोके द्यूतमुच्यते । प्राणिभिः क्रियमाणं तु स विज्ञेयः समाह्वयः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ९-२२३
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritवार्ता प्रवृत्तिर्वृत्तान्त उदन्तोऽथाह्वयोऽभिधा ।
गोत्रसंज्ञानामधेयाख्याह्वाभिख्याश्च नाम च ॥ २६० ॥
वार्ता (स्त्री), प्रवृत्ति (स्त्री), वृत्तान्त (पुं), उदन्त (पुं), आह्वय (पुं), अभिधा (स्त्री), गोत्र (क्ली), संज्ञा (स्त्री), नामधेय (क्ली), आख्या (स्त्री), आह्वा (स्त्री), अभिख्या (स्त्री), नामन् (पुंक्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritआह्वयः, (आङ् + ह्ने + अच् । यद्वा आह्वैर्यायतेप्राप्यते इति । आह्व + या + घञ्र्थे कः ।) नाम ।इत्यमरः ॥
(यथा, रामायणे, बालकाण्डे ४ । ७ ॥
“कृत्वा तु तन्महाप्राज्ञः काव्यं रामायणाह्वयम्” ।)अष्टादशव्यवहारपदान्तर्गतो व्यवहारविशेषः ।यथाह मनुः अष्टमे । ४ । ५ । ६ । ७ । “तेषामाद्यमृणा-दानं” इत्थुपक्रम्य । “स्त्रीपुंधर्म्मो विभागश्च द्यूत-माह्वय एव च” ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskritआह्वय आह्वैर्यायते प्राप्यते या--घञर्थे क ३ त० ।१ नामनि आह्वायकैर्हि नामोच्चारणेनैव आहूयते इतिआह्वायकत्वप्राप्तौ नाम्न करणत्वात्तथात्वम् । आ + ह्वे बा०करणे श इत्यन्ये “काव्यं रामायणाह्वयम्, ” रामा० ।गजाह्वयं शताह्वयं नागाह्वयम् इत्यादि । २ प्राणिभिर्मेषा-दिभिः सपणद्यूतभेदे च सचाष्टादशविवादान्तर्गतः । “तेषा-माद्यमृणादानम्” इत्युपक्रम्य “द्यूतमाह्वयएव च । पदा-न्यष्टादशैतानि व्यवहारस्थिताविहेति” मनूक्तेः । अस्यसम्-पूर्व्वकतापि “अप्राणिभिर्यत् क्रियते तल्लोके द्यूतमुच्यतेप्राणिभिः क्रियमाणस्तु स विज्ञेयः समाह्वयः” मनुना तथाप्रयोगात् तत्स्वरूपमुक्तं मिता० नार० “अक्षबध्नशला-काद्यैर्देवनं जिह्यकारितम् । पणक्रीडा वयोभिश्च पदंद्यूतसमाह्वयम्” व्याख्यातञ्च मिता० यथा “अक्षाःपाशकाः बध्नश्चर्म्मपट्टिका शलाका दन्तादिमय्यो दीर्घचतु-रस्राः आद्यग्रहणात् चतुरङ्गादिक्रीडासाधनकरितुरगा-दिकं गृह्यते । तैरप्राणिभिर्यद्देवनं क्रीडा पणपूर्व्विका-क्रियते तथा वयोभिः पक्षिभिः कुक्कुटपारावतादिभिःचशब्दान्मल्लमेषादिभिश्च प्राणिभिर्या पणपूर्विका क्रीडाक्रियते तदुभयं द्यूतसमाह्वयाख्यं विवादपदम् । द्यूतञ्चसमाह्वयश्चद्यूतसमाह्वयम् । तत्प्रकारः तत्रैव दर्शितो यथा ।“तत्र द्यूतसभाधिकारिणो वृत्तिमाह । “ग्लहे शतिकवृद्धेस्तुसभिकः पञ्चकं शतम् । गृह्णीयाद्धूर्तकितवादितराद्दशकं श-तम्” या० । परस्परं सम्प्रतिपत्त्या कितवैः परिकल्पितः११ वा० भाग २पणोग्लह इत्युच्यते । तत्र ग्लहे तदाश्रया शतिका शतप-रिमितादधिकपरिमाणा वा वृद्धिर्यस्यासौ शतिकवृद्धिःद्धूर्तकितवात्पञ्चकंतस्मा शतमात्मवृत्यर्थं सभिको गृह्णीयात् । पञ्च पणाआयो यस्मिन् शते तच्छतं पञ्चकं “तदस्मिन्वृद्ध्यायलाभेत्यादिना” (पा०)कन् । जितस्य ग्लहस्यविंशतितमम्भागं गृह्णीयादित्यर्थः । सभा कितवनिवासार्थायस्यास्त्यसौ (ठन्) सभिकः कल्पिताक्षादिनिखिलक्रीडोप-करणस्तदुपचितद्रव्योपजीवी सभापतिरुच्यते । इतरस्मात्पुनरपरिपूर्णशतिकवृद्वेःकितवाद्दशकं शतञ्जितद्रव्यस्यदशमम्भागं गृह्णीयादिति यावत् । एवंकॢप्तवृत्तिनासभिकेन किङ्कर्तव्यमित्यत आह । “स सम्यक्पालितीदद्याद्राज्ञे भागं यथा कृतम् । जितमुद्ग्राहयेज्जेत्रे दद्या-त्सत्यं वचःक्षमी” या० । यएवं कॢप्तवृत्तिर्द्यूताधिकारीसराज्ञा धूर्त्तकितवेभ्यो रक्षितस्तस्मै राज्ञे यथा कृतंसम्प्रतिपन्नमंशन्दद्यात् । तथा जितं यत् द्रव्यन्तदुद्ग्राह-येद्बन्धकग्रहणेनासेधादिना च पराजितसकाशादुद्धरेदु-द्धृत्य च तद्धनं जेत्रे जयिने सभिकोदद्यात् । तथा क्षमीभूत्वा सत्यञ्च वचोविश्वासार्थं द्यूतकारिणां वदेत् ।तदुक्तन्नारदेन । “सभिकः कारयेद्यूतन्देयन्दद्याच्च यत्कृतमिति” । यदा पुनः सभिकोदापयितुन्न शक्नोति तदा राजादापयेदित्याह । “प्राप्ते नृपतिना भागे प्रसिद्धे धूर्तमण्डले ।जितं ससभिके स्थाने दापयेदन्यथा न तु” या० । प्रसिद्धेऽप्रच्छन्ने राजाध्यक्षसमन्विते ससभिके सभिकसहिते कित-वसमाजे सभिकेन च राजभागे दत्ते राजा धूर्तकितव-मविप्रतिपन्नं जितम्पणन्दापयेत् । अन्यथा प्रच्छन्ने सभि-करहिते अदत्तराजभागे द्यूते जितम्पणञ्जेत्रे न दापयेत् ।जयपराजयविप्रतिपत्तौ निर्णयोपायमाह । “द्रष्टारो व्यव-हाराणां साक्षिणश्च तएव हि” या० । द्यूतव्यवहाराणांद्रष्टारः सभ्यास्तएव कितवाएव राज्ञा नियोक्तव्याः नपुनःश्रुताध्ययनसम्पन्ना इत्यादिनियमोऽस्ति । साक्षिणश्चद्यूते द्यूतकाराएव कार्य्याः न वा तत्र स्त्रीबालवृद्धकितवेत्या-दिनिषेधोऽस्ति । क्वचित् द्यूतन्निषेद्धुन्दण्डमाह । “राज्ञासचिह्नन्निर्वास्याः कूटाक्षोपधिदेविनः” या० । कूटैरक्षा-दिभिरुपधिना च मतिवञ्चनहेतुना मणिमन्त्रौषधादिनाये दीव्यन्ति तान् श्वपदादिनाङ्कयित्वा राजा स्वराष्ट्रान्निर्वा-सयेत् । नारदेन निर्वासने विशेष उक्तः । “कूटाक्षदेविनःपापान् राजा राष्ट्राद्विवासयेत् । कण्ठेऽक्षमालामासञ्ज्यसह्येषां विनयः स्मृत” इति । यानि च मनुवचनानि द्यू-तनिषेधपराणि “द्यूतं समाह्वयञ्चैव यः कुर्य्यात्कारयेतवा । तान् सर्वान् घातयेद्राजा शूद्रांश्च द्विजलिङ्गिनः”इत्यादीनि तान्यपि कूटाक्षदेवनविषयतया राजाध्यक्षसभि-करहितद्यूतविषयतया च योज्यानि । किञ्च “द्यूत-मेकमुखं कार्य्यन्तस्करज्ञानकारणात्” या० । यत्पूर्वोक्तंद्यूतन्तदेकं मुखं प्रधानं यस्य द्यूतस्य तत्तथोक्तं कार्य्यम् ।राजाध्यक्षाधिष्ठितं राज्ञा कारयितव्यमित्यर्थः तस्कर-ज्ञानकारणात् तस्करज्ञानरूपम्प्रयोजनम्पर्य्यालोच्य ।प्रायशः चौर्यार्जितधना एव कितवा भवन्त्यतश्चौरविज्ञानार्थमेकमुखं कार्य्यम् । द्यूतधर्म्मं समाह्वयेऽति-दिशन्नाह । “एष एव विधिर्ज्ञेयः प्राणिद्यूते समाह्वये”या० । ग्लहे शतिकवृद्धेरित्यादिना योद्यूते धर्म्म उक्तःसएव प्राणिद्यूते मल्लमेषमहिषादिनिर्वर्त्ये समाह्वयसज्ञकेज्ञातव्यः” ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.