आह्निक (Ahnika)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishआह्निक - Ahnika - - daily work
दिनचरी - dinacarI - - daily-work [ everyday program or schedule ]
दिनचर्या - dinacaryA - - daily-work
अहरहह्कर्मन् - aharahahkarman - - daily-work
अहरहःकर्म - aharahaHkarma - - daily work
कर्मशाला - karmazAlA - - hall or room where daily work is done
Wilson
EnglishApte
Englishआह्निक [āhnika], (-की ) [अह्नि भवः, अह्ना निर्वृत्तः साध्यः ठञ्]
Daily, diurnal, performed every day or on a day
संग्रामाद्वयपयातव्यमेतत्कर्म ममाह्निकम् * 6.19.27. आह्निकः स्वाध्यायः daily course of study
˚आचारः daily observances.
Employed or occurring every day (as a teacher, servant, or fever).
कम् Any religious rite or duty which is to be performed every day at a fixed hour
अत्राह्निकं सुरश्रेष्ठो जपते
Anything to be performed daily, such as taking meals, bathing
प्रभाते काल्यमुत्थाय कृत्वाह्निकमरिंदमः 7.82.5. कृताह्निकः संवृत्तः 4
समुद्रे कृताह्निकः 5.
Daily food.
Daily work or occupation, what may be read on one day.
A division of a work (such as that of the Mahābhāṣya). -चन्द्रिका, -दीपिका, -प्रदीप, -मञ्जरी of works.
Apte 1890
Englishआह्निक a. (की f.) [अह्नि भवः, अह्ना निर्वृत्तः साध्यः ठञ्] 1 Daily, diurnal, performed every day or on a day
आह्निकः स्वाध्यायः daily course of study
°आचारः daily observances.
2 Employed or occurring every day (as a teacher, servant, or fever).
कं 1 Any religious rite or duty which is to be performed every day at a fixed hour
अत्राह्निकं सुरश्रेष्ठो जपते Mb.
2 Anything to be performed daily, such as taking meals, bathing &c.
कृताह्निकः संवृत्तः V. 4
समुद्रे कृताह्निकः Mv. 5.
3 Daily food.
4 Daily work or occupation, what may be read on one day.
5 A division of a work (such as that of the Mahābhāṣya).
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishआह्निक, अस्, ई, अम्, daily, diurnal, performed on a
day, performed every day
(अम्), n. a religious cere-
mony to be performed every day at a fixed hour
a
day's work, what may be read on one day, the division
or section of a book
constant occupation, daily work
daily food, &c.
—आह्निकाचार (°क-आच्°), अस्, m. daily
observance, the prayers and practices necessary for
bodily and mental purification.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiआह्निक
वि* - "अह्नि भवः, अह्ना निर्वृत्तः साध्यः-ठञ्"
"दैनिक, प्रति दिन का , प्रतिदिन किया गया, दिन भर किया गया धार्मिक संस्कार या कर्तव्य जो प्रति दिन नियत समय पर किया जाने वाला है, प्रतिदिन किया जाने वाला कार्य, जैसे कि भोजन करना, स्नान क्लरना आदि"
आह्निक
वि* - "अह्नि भवः, अह्ना निर्वृत्तः साध्यः-ठञ्"
दैनिक भोजन
आह्निक
वि* - "अह्नि भवः, अह्ना निर्वृत्तः साध्यः-ठञ्"
दैनिक कार्य या व्यवसाय
Shabdartha Kaustubha
Kannadaआह्निक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಿನದಲ್ಲಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ /ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ಪಾಠ ಪ್ರವಚನಾದಿಗಳಿಗೆ ಏರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ
निष्पत्तिः - > "ठञ्" (५-१-८०)
व्युत्पत्तिः - > अह्नः अधीष्टः आह्निकोऽध्यापकः
आह्निक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಧಿ /ಜ್ವರ
व्युत्पत्तिः - > अहः भूतः आह्निको व्याधिः
आह्निक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೋಜನ /ಊಟ
आह्निक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿದಿನದ ಕರ್ತವ್ಯ
आह्निक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿತ್ಯವೂ ಮಾಡುವ ಮತಸಂಬಂಧವಾದ ಕಾರ್ಯ /ನಿತ್ಯಕರ್ಮ
आह्निक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾತಂಜಲ ಮಹಾಭಾಷ್ಯದ ಒಂದೊಂದು ಭಾಗ
विस्तारः - > "आह्निकं दिननिर्वर्त्ये भोजने नित्यकर्मणि" - विश्व० ।
आह्निक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಗಲಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ
निष्पत्तिः - > अहन् - "ठञ्" (५-१-७९)
व्युत्पत्तिः - > अह्ना निर्वृत्तम्
आह्निक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ
निष्पत्तिः - > अहन् - "ठञ्" (४-३-११)
व्युत्पत्तिः - > अह्नि भवः
आह्निक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದಿನ ಸಂಬಂಧವಾದ
प्रयोगाः - > "स्थानमाह्निकमपास्य दन्तिनः"
उल्लेखाः - > कुमा० ८-३३
L R Vaidya
EnglishAufrecht Catalogus Catalogorum
Englishआह्निक Bik. 354. Bhk. 22. H. 195. Oppert 5000.
Av. B. 144.
Ṛv. by Śiromaṇi. Gu. 3. See Ṛgvedāhnika.
Sv. Peters. 1, 113. 2, 181. See Chāndogāhnika.
Gautama. B. 1, 174. BP. 296.
Hiraṇyak. B. 1, 196.
आह्निक by Kamalākara. Burnell 135^b. Oppert II, 2648.
--by Gaṅgādhara. Oudh XII, 26.
--by Gopāladeśikācārya. Oppert 259. 792. 851. 878.
1117. 5496. II, 2558. 2904. 3110. 5820. 8820.
--for the followers of Madhva, by Challāri Nṛsiṃha,
son of Challāri Nārāyaṇa. BP. 52. 295.
--by Divākara Bhaṭṭa. Burnell 136^a. Oppert II, 7496.
--by Balabhadra. Rice 208.
--by Bhaṭṭoji. Oudh 1876, 12. Bh. 22. Poona 163.
Proceed. ASB. 1869, 138.
--by Raghunātha, son of Mādhavabhaṭṭa. Burnell 136^a.
BP. 52. 296.
--by Viṭṭhalācārya. Hall p. 205.
--by Vaidyanātha Dīkṣita. Oppert 2226. 3711. 4182.
II, 3466. 5167. 9705.
Wordnet
Sanskrit दैनिक, आह्निक, दैन, दैवसिक, प्रात्यहिक, दिवातन, अन्वाहिक, नैत्यिक
प्रतिदिनसम्बन्धी।
"श्यामः दैनिकं वर्तमानपत्रं पठति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritअवान्तरप्रकरणविश्रामे शीघ्रपाठतः ।
आह्निकमधिकरणं त्वेकन्यायोपपादनम् ॥ २५५ ॥
आह्निक (क्ली), अधिकरण (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritआह्निकं, त्रि, (अह्ना निर्वृत्तं । अहन् + ठञ् ।)दिननिर्व्वर्त्त्यं । दिनसाध्यं । इति मेदिनी ॥
दिन-सम्बन्धी ॥
आह्निकं, (अह्ना निर्वृत्तं । अहन् + ठञ् ।)भोजनं । प्रकरणसमूहः । ग्रन्थभागः ।नित्यक्रिया । इति मेदिनीकरहेमचन्द्रौ ॥
अथ ँ रघुनन्दनभट्टाचार्य्यकृताह्निकाचारतत्त्वोक्त-कर्म्माणि संक्षेपेण लिख्यन्ते ॥
तत्र प्रथमयामार्द्धकृत्यम् ।“ब्राह्मेमुहूर्त्ते जागरित्वा ब्रह्मविष्णुशिवनवग्रहान्स्मृत्वा गुरुप्रणामं कृत्वा आत्मानं ब्रह्मत्वेन संभाष्यतद्विवमकर्त्तव्यधर्म्मकर्म्मार्थं चिन्तयेत् ॥
ततः शयनादुत्याय स्मत्रिवासस्त्यक्त्व पृथिवींनमस्कृत्य दक्षिणचरणं भूमौ विन्यस्य कर्क्कोट-कनागदमयन्तीनलऋतुपर्णराजकार्त्तवीर्य्यार्ज्जुनान्स्मृत्वा नेत्रमुखे प्रक्षाल्य द्विराचामेत् ॥
ततः नैरृत्यां दक्षिणस्यां वा दिशि मूत्रपुरीषात्-सर्गं जलमृत्तिकाशौचञ्च कृत्वा द्विराचम्य हरिंस्मृत्वा दिवा सूर्य्यं रात्रौ चन्द्रं तारां वा तदसम्भवेअग्निं पश्येत् ॥
ततो दन्तधावनं । दन्तकाष्ठाभावे निषिद्धदिनेच द्वादशगण्डूषजलैः पत्रैर्व्वा मुखं शोधयित्वाद्विराचामेत् ।ततः प्रातःस्नानं तिलकं सन्ध्यातर्पणञ्च कृत्वासूर्य्योदयपर्य्यन्तं गायत्रीं जपेत् ॥
स्नानाशक्तौआर्द्रवस्त्रेण गात्रमार्ज्जनं मन्त्रस्नानञ्च कृत्वासन्ध्योपासनं कुर्य्यात् ॥
तत आदर्शादिदर्शनं दधिदूर्व्वादिमङ्गलद्रव्यस्पर्श-नञ्च कुर्य्यात् इति ॥
* ॥
अथ द्वितीययामार्द्धकृत्यम् ॥
वेदविद्याद्यभ्यासः । समित्पुष्पाद्याहरणञ्च ॥
* ॥
अथ तृतीययामार्द्धकृत्यम् ।गुरुदेबधार्म्मिकोपासनं । कुटुम्बभरणार्थमीश्वरो-पासनादि च ॥
*अथ चतुर्थयामार्द्धकृत्यम् ।मध्याह्नस्नानं । तत्र परखातोदके चेत् तदा सप्तपञ्च त्रीन् वा मृत्पिण्डान् तीरे क्षिप्त्वा नाभि-मात्रोदके कुशहस्तः सशिरस्कमज्जनं कृत्वा द्विरा-चम्य सङ्कल्प्य यथाविधि त्रिर्निमज्जेत् ॥
ततः स्नानवस्त्रपाणिव्यतिरेकेण गात्रमार्जनं तिलकंतर्पणञ्च कुर्य्यात् ॥
ततः अष्टममुहूर्त्ते मध्याह्नसन्ध्यां समाप्य ब्रह्मयज्ञंविधाय देवपूजनं कृत्वा पादोदकं नैवेद्यञ्च यथा-काले उपयुञ्जीत ॥
* ॥
अथ पञ्चमयामार्द्धकृत्यम् ॥
बलिवैश्वदेवकर्म्मणी काम्यबलिकर्म्म वामदेव्यगानंगानाशक्तौ तस्य त्रिः पाठः पार्ब्बणश्राद्धानन्तरंबलिवश्वदेवकर्म्मणी कर्त्तव्ये ॥
बलिकर्म्मानन्तरमतिथिलाभार्थं मुहूर्त्तं गोदोहन-कालं वा अभोजनेन प्रतीक्षेत । तल्लगे भिक्षा-दिकं दत्त्वा तदनुव्रजेत् । तदानीमतिथ्यलाभे नि-त्यश्राद्धान्तरमतिथीन् भोजयेत् । भोजनासामर्थ्येभिक्षां दद्यात् । अतिथ्यलाभे ब्राह्मणाय दानंतदसम्भवे अग्नौ जले वा किञ्चिदन्नं क्षिपेत् ॥
ततो नित्यश्राद्धं । वामदेव्यगानं तदशक्तौ ऋक्-त्रय पठेत् । नित्यश्राद्धकरणासामर्थ्ये वलितर्प-णाभ्यां पितृयज्ञसिद्धिः ॥
ततो गोग्रासदानं गो-नमस्कारञ्च कुर्य्यात् ॥
ततो यथाविधि भोजनं ।विष्णुपादोदकादिकं पूर्व्वमगृहीतञ्चेत् इदानींगृह्णीयात् ॥
ततः स्थानान्तरं न गत्वा मृद्भिर्घर्षणै-र्मुखहस्तौ शोधयित्वा तृणादिना दन्तलग्नरसद्रव्य-मपनीय जलगण्डूषैर्मुखाभ्यन्तरं संशोध्य पाणिपादौप्रक्षालयेत् ॥
तत आसनस्थ एव भूमौ पादौ संस्थाप्य द्विरा-चम्य मुखं तुलसीपत्रादिना संशोध्य दक्षिणपादा-ङ्गुष्ठे दक्षिणहस्तेन मन्त्रेण जलं दद्यात् ॥
ततो महीमार्जनाभावेऽशुचित्वादविलम्बमेव भो-जनपात्रमुद्धृत्य उच्छिष्टमपनीय तत् स्थानं गोमयो-दकाभ्यां सिञ्चेत् ॥
ततः सुस्थ आसने उपविश्य इष्टदेवतानाम स्मृत्वाअन्नजीर्णतार्थं मन्त्रपाठपूर्व्वकवामहस्तेनोदरं परि-मृज्य पादशतव्रजनानन्तरं वामपार्श्वेन किञ्चित्कालं शयित्वा ताम्बूलादिमुखवासनद्रव्यं भोक्तव्यम्इति ॥
* ॥
अथ षष्ठसप्तमयामार्द्धकृत्यम् ।इतिहासपुराणादिश्रवणम् ॥
अथाष्टमयामार्द्धकृत्यम् ॥
लौकिकचिन्ताकरणम् । सायंसन्ध्योपासनम् ।इष्टदेवतास्मरणादिकञ्च कुर्य्यात् ॥
* ॥
अथ रात्रिकृत्यम् ।सन्ध्यानन्तरमिष्टदेवतामन्त्रजपत्रिकालपाठ्यस्तवनारायणस्मरणानि कुर्य्यात् ॥
ततोऽन्नादिपाके जाते पूर्व्ववद्वलिवैश्वदेवकर्म्मणीकृत्वा अतिथिलाभेऽन्नादिकं तस्मै दत्त्वा अवश्य-भरणीयैः सह सार्द्धप्रहराभ्यन्तरेऽनतितृप्तं भु-ञ्जीत । अन्नभोजनाभावे ताम्बूलादिकं भोक्तव्यम् ॥
प्रथमयामाभ्यन्तरे विद्याभ्यासं कुर्य्यात् ॥
ततःशयनं । शुचिदेशे खट्वोपरि शय्यां कृत्वा शिरो-देशे पूर्णकुम्भं निधाय रात्रिवासः परिधाय प्रक्षा-लितपाणिपादो द्विराचान्तः पूर्व्वशिरा दक्षिण-शिरा वा पद्मनाभं स्मृत्वा यामद्वयाभ्यन्तरेशयीत ॥
* ॥
अथ दारोपगमनम् ।ऋतौ निषिद्धेतरदिने स्त्रीसम्भोगं कृत्वा तांदक्षिणपार्श्वेन स्वापयेत् ॥
ततः अविलम्बेन मूत्रपुरीषोर्त्स्गवत् मृज्जलाभ्यांलिङ्गं हस्तौ पादौ च प्रक्षाल्य द्विराचम्य स्नायात् ॥
ऋतुभिन्नगमने तु लिङ्गप्रक्षालनमाचमनद्वयमात्रञ्चकुर्य्यात् । स्त्रियास्तु ऋतावनृतावपि लेपादिक्षा-लनानन्तरमाचमनमात्रं न स्नानं ॥
क्षालनादेःपूर्व्वं मूत्रपुरीषोत्सर्गौ न कुर्य्यात् । सम्भोगानन्तरंतस्यां रात्रौ एकशय्यायां न शयीयातां । अनृता-वपि गर्भवत्त्वेऽपि कामुकीमुपेयात् ॥
ऋतावभिगम्य प्रातर्नैमित्तिकमङ्गशून्यस्नानं कु-र्य्यात् ॥
ऋतुगमनं पुत्त्रोत्पत्तिपर्य्यन्तमावश्यकम् ॥
इत्या-ह्निकाचारतत्त्वोक्तकर्म्म समाप्तं ॥
* ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritआह्निक अह्नि भवः अह्ना निर्वृत्तं साध्यं ठञ्स्त्रियांङीप् । १ दिनभवे २ दिनसाध्ये च । “भरद्वाजस्तु कौन्तेयकृत्वा स्वाध्यायमाह्निकम्” भा० त० १३७ अ० । “अत्राह्निकंसुरश्रेष्ठोजपते समरुद्गणः” भा० व० १४२ अ० । दिनकर्त्त-व्यानि आह्निकतत्त्वे आह्निककृत्यप्रदीपादौ उक्तानि ।दिवसकर्त्तव्यान्याचारशब्दे ६३१ पृष्ठे उक्तप्रायाणि दिन-विभागेषु कर्त्तव्यभेदोदक्षेण संक्षेपात् दर्शितो यथा ।“प्रातरुत्थाय कर्त्तव्यं यद्द्विजेन दिने दिने । तत्सर्वं संप्रवक्ष्यामि द्विजानामुपकारकम् । उदयास्तमयं यावन्नविप्रः क्षणिकोभवेत् । नित्यनैमित्तिकैर्मुक्तः कामैश्चान्यैर-गर्हितैः । यः स्वकर्म परित्यज्य यदन्यत् कुरुते द्विजः ।अज्ञानाद्यदि वा मोहात् स तेन पतितोभवेत् । दिवस-ख्याद्यभागे तु कृत्यं तस्योपदिश्यते । द्वितीये च तृतीये चचतुर्थे पञ्चमे तथा । षष्ठे च सप्तमे चैव अष्टमे च पृथक्पृथक् । विभागेष्वेषु यत्कर्म्म तत्प्रवक्ष्याम्यशेषतः ।उषःकाले तु संप्राप्ते शौचं कृत्वा यथार्थवत् । ततःऽस्नानंप्रकुर्व्वीत दन्तधावनपूर्व्वकम् । अत्यन्तमलिनः कायोन-वच्छिद्रसमन्वितः । स्रवत्येष दिवा रात्रौ प्रातःस्नानं विशो-धनम् क्लिद्यन्ति हि प्रसुप्तस्य इन्द्रियाणि स्रवन्ति च ।अङ्गानि समतां यान्ति उत्तमान्यधमैः सह । नानास्वेद-समाकीर्णः शयनादुत्थितः पुमान् । अस्नात्वा नाचरेत्कर्म जपहोमादि किञ्चन । प्रातरुत्थाय योविप्रः प्रातः-स्नायी भवेत् सदा । समस्तजन्मजं पापं त्रिभिर्वर्षैर्व्यपो-हति । उषस्युषसि यत्स्नानं सन्ध्यायामुदिते रवौ । प्रा-जापत्येन तत्तुल्यं महापातकनाशनम् । प्रातःस्नानं प्र-शंसन्ति दृष्टादृष्टकरं हि तत् । सर्वमर्हति पूतात्मा प्रातः-स्नायी जपादिकम् । स्नानादनन्तरं तावदुपस्पर्शनमु-च्यते । अनेन तु विधानेन आचान्तः शुचितामियात् ।प्रक्षाल्य पादौ हस्तौ च त्रिः पिवेदम्बु वीक्षितम् । संवृत्याङ्गुष्ठमूलेन द्विःप्रमृज्यात्ततोमुखम् । संहत्य तिसृभिःपूर्व्वमास्यमेवमुपस्पृशेत् । ततः पादौ समभ्युक्ष्य अङ्गानिसमुपस्पृशेत् । अङ्गुष्ठेन प्रदेशिन्या घ्राणं पश्चादनन्तरम् ।अङ्गुष्ठनामिकाभ्याञ्च चक्षुःश्रोत्रे पुनःपुनः । कनिष्ठा-ङ्गुष्ठेन नाभिं हृदयञ्च तलेन वै । सर्वाभिस्तु शिरः पश्चा-द्बाहू चाग्रेण सस्पृशेत् । सन्ध्यायाञ्च प्रभाते च मध्याह्नेच ततः पुनः । सन्ध्यां नोपासीत यस्तु ब्राह्मणोहि विशे-षतः । स जीवन्नेव शूद्रः स्यान्मृतः श्वा चैव जायते ।सन्ध्याहीनोऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्म्मसु । यदन्यत् कुरुतेकर्म न तस्य फलमश्नुते । सन्ध्याकर्मावसाने तु स्वयंहो-मोविधीयते । स्वयं होमे फलं यत्तु तदन्येन न जायते ।ऋत्विक् पुत्रोगुरुर्भ्राता भागिनेयोऽथ विट्पतिः । एभि-रेव हुतं यत्तु तद्धुतं स्वयमेव हि । देवकार्य्यं ततः कृत्वागुरुमङ्गलवीक्षणम् । देवकार्य्याणि पूर्वाह्णे मनुष्याणाञ्चमध्यमे । पितॄणामपराह्णे च कार्य्याण्येतानि यत्नतः ।पौर्वाहिणकन्तु यत् कर्म यदि तत् सायमाचरेत् । न तस्यफलमाप्नोति बन्ध्यस्त्रीमैथुनं यथा । दिवसस्याद्यभागे तुसर्वमेतद्विधीयते । द्वितीये च तथा मागे वेदाभ्यासोवि-धीयते । वेदाभ्यासोहि विप्राणां परमं तपौच्यते । ब्रह्म-यज्ञः स विज्ञेयः षडङ्गसहितस्तु सः । वेदस्वीकरणं पूर्बंविचारोऽभ्यसनं जपः । ततोदानञ्च शिष्येभ्योवेदाभ्या-सोहि पञ्चधा । समित्पुष्पकुशादीनां स कालः समुदा-हृतः । तृतीये चैव भागे तु पोष्यवर्गार्थसाधनम् । पितामाता गुरुर्भार्य्या प्रजा दीनाः समाश्रिताः । अभ्यागतोऽ-तिथिश्चान्यः पोष्यवर्गौदाहृतः । ज्ञातिर्बर्न्धुजनः क्षीणस्त-थाऽनाथः समाश्रितः । अन्येऽप्यधनयुक्ताश्च पोष्यवर्गौदा-हृतः । भरणं पोष्यवर्गस्य प्रशस्तं खर्गसाधनम् । नरकंपीडने चास्य तस्माद्यत्नेन तं भरेत् । सार्वभौतिकमन्नाद्यंकर्त्तव्यन्तु विशेषतः । ज्ञानविद्भ्यः प्रदातव्यमन्यथा नरकंव्रजेत् । स जीवति यएवैकोबहुभिश्चोपजीव्यते । जीवन्तो-मृतकाश्चान्ये य आत्मम्भरयो नराः । वह्वर्थे जीव्यते कै-श्चित् कुटुम्बार्थे तथा परैः । आत्मार्थेऽन्योन शक्नोति स्वो-दरेणापि दुःखितः । दीनानाथविशिष्टेभ्योदातव्यं भूतिमि-च्छता । अदत्तदाना जायन्ते परभाग्योपजीविनः । यद्द-दाति विशिष्टेभ्योयज्जुहोति दिने दिने । तत्तु वित्तमहमन्ये शेषं कस्यापि रक्षति । चतुर्थे च तथा भागे स्नानार्थंमृदमाहरेत् । तिलपुष्पकुशादीनि स्नानञ्चाकृत्रिमे जले ।नित्यं नैमित्तिकं काम्य त्रिविधं स्नानमुच्यते । तेषां मध्येतु यन्नित्यं तत्पुनर्भिद्यते त्रिधा । मलापहरणं पश्चा-न्मन्त्रवत्तु जले स्मृतम् । सन्ध्यास्नानमुभाभ्याञ्च स्नानभेदाःप्रकीर्त्तिताः । मार्जनं जलमध्ये तु प्राणायामोयतस्ततः ।उपस्थानं ततः पश्चात् सावित्र्याजपौच्यते । सविता देबतायस्या मुखमग्निस्त्रिधा स्थितः । विश्वामित्रऋषिश्छन्दोगा-यत्री सा विशिष्यते । पञ्चमे च तथा भागे संविभागोय-थार्हतः । पितृदेवमनुष्याणांकीटानाञ्चोपदिश्यते । देवैश्चैवमनुष्यैश्च तिर्यग्भिश्चोपजीव्यते । गृहस्थः प्रत्यहं यस्मा-त्तस्माज्ज्येष्ठाश्रमी गृही । त्रयाणामाश्रमाणान्तु गृहस्थोयोनिरुच्यते । तेनैव सीदमानेन सीदन्तीहेतरे त्रयः ।मूलप्राणोभवेत् स्कन्धः स्कन्धाच्छाखाः सपल्लवाः । मूलेनैवविनष्टेन सर्वमेतद्विनश्यति । तस्मात् सर्व्वप्रयत्नेन रक्षित-व्योगृहाश्रमी । राज्ञा, चान्यैस्त्रिभिः पूज्योमाननीयश्चसर्व्वदा । गृहस्थोऽपि क्रियायुक्तो न गृहेण गृहाश्रमी ।न चैव पुत्रदारेण स्वकर्मपरिवर्जितः । अस्नात्वा चाप्यहुत्वाचाजप्त्वाऽदत्त्वा च मानवः । देवादीनामृणी भूत्वा नरकंप्रतिपद्यते । एकएव हि भुङ्क्तेऽन्नमपरोऽन्नेन भुज्यते ।न भुज्यते सएवैकोयोभुङ्क्तेऽन्नं ससाक्षिणा । विभागशीलोयोनित्यं क्षमायुक्तोदयापरः । देवतातिथिभक्तश्च गृहस्थःस तु धार्म्मिकः । दया लज्जा क्षमा श्रद्धा प्रज्ञा योगःकृतज्ञता । एते यस्य गुणाः सन्ति स गृही मुख्यौच्यते ।स विभागं ततः कृत्वा गृहस्थः शेषभुग्भवेत् । भुक्त्वा तुसुखमास्थाय तदन्नं परिणामयेत् । इतिहासपुराणाद्यैःषष्ठञ्च सप्तमं नयेत् । अष्टमे लोकयात्रा तु बहिःसन्ध्याततः पुनः । होमोभोजनकञ्चैव यच्चान्यद्गृहकृत्यकम् ।कृत्वा चैवं ततः पश्चात् स्वाध्यायं किञ्चिदाहरेत् । प्रदोषपश्चिमौ यामौ वेदाभ्यासेन तौ नयेत् । यामद्वयं शयानोहिब्रह्मभूयाय कल्पते । नैमित्तिकानि काम्यानि निपतन्तियथा यथा । तथा तथैव कार्य्याणि न कालस्तु विधीयते ।अस्मिन्नेव प्रयुञ्जानोह्यस्मिन्नेव तु लीयते । तस्मात् सर्ब्ध-प्रयत्नेन कर्त्तव्यं सुखमिच्छता । सर्वत्र मध्यमौ यामौ हु-तशेषं हविश्चयत् । भुञ्जानश्च शयानश्च ब्राह्मणोनावसीदति”अह्ना पाठ्यम् ठञ् । ३ सूत्रात्मकशास्त्रभाष्यस्य पादांश-व्याख्याभेदे । यथा कणादगौतमपाणिनिसूत्रभाष्यस्यपादांशव्याख्यारूपाणि अह्ना पाठ्यत्वात् आह्निकानि“तमधीष्टोभृतो भूतोवेति” पा० ठञ् । दिवसे--सत्कृत्य-नियोजिते ३ अध्यापके ४ भृते वेतनेन क्रीते दासादौ५ भूते स्वसत्तया व्याप्ते ज्वरादौ च ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.