| YouTube Channel

आहारः (AhAraH)

 
Hindi
Hindi
खाना
Apte Hindi
Hindi
आहारः
पुं*
 - आ+हृ+घञ्
"लाना, ले आना, या निकट लाना"
आहारः
पुं*
 - आ+हृ+घञ्
भोजन करना
आहारः
पुं*
 - आ+हृ+घञ्
भोजन
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) आ+हृञ्(हरणे)+घञ् । ‘भावे’ ३.३.१८। भोजनम् ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भोजनम्, जग्धः, जेमनम्, लेपः, आहारः, निघसः, न्यादः, जमनम्, विघसः, अभ्यवहारः, प्रत्यवसानम्, अशनम्, स्वदनम्, निगरः
noun
अदनस्य क्रिया।
"भोजनात् अनन्तरं सः विश्रामार्थे गतः।"
Synonyms:
 भक्षणम्, न्यागः, खदनम्, खादनम्, अशनम्, निघसः, वल्भनम्, अभ्यवहारः, दग्धिः, जक्षणम्, लेहः, प्रत्यवसानम्, घसिः, आहारः, प्सानम्, अवष्वाणम्, विष्वाणम्, भोजनम्, जेमनम्, अदनम्
noun
द्रवेतरद्रव्यगलाधःकरणम्।
"शणशाकम् वृथामांसम् करणे मथितं दधि तर्ज्जन्या दन्तधावश्च सद्यो गोमांसभक्षणम्"[श क]"
Synonyms:
 भोजनम्, आहारः
noun
दिने द्विवारं भुज्यमानः पूर्णाहारः।
"तेन भोजनं स्वीकृतम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आहारः,
पुं,
 (आङ् + हृ + घञ् ।) द्रव्यगलाधः-करणं । तत्पर्य्यायः । जग्धिः २ भोजनं ३ जेमनं ४लेपः ५ निघषः ६ न्यादः ७ । इत्यमरः ॥
जमनं ८विघषः ९ इति तट्टीका ॥
प्रत्यवसानं १० भक्षणं११ अशनं १२ ॥
इति रत्नमाला ॥
अभ्यवहारः१३ स्वदनं १४ निगरः १५ । इति राजनिर्घण्टः ॥
अस्य गुणाः । सद्यस्तृप्तिजनकत्वं । बलकारित्वं ।देहधारकत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
(“तमुवाच भगवानात्रेयः । हिताहारोपयोग एक-एव पुरुषस्याभिवृद्धिकरो भवति । अहिताहारो-पयोगः पुनर्व्वाधिनिमित्तमिति” ।“तमुवाच भगवानात्रेयः । यदाहारजातमग्नि-वेश ! समांश्चैव शरीरधातून् प्रकृतौ स्थापयति, विषमांश्च समीकरोतीत्येतद्धितं विद्धि त्वहितंविपरीतं इत्येतद्धिताहितलक्षणमनपवादम्भवतिएवं वादिनञ्च भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच ।भगवन्नन्वेतदेवमुपदिष्टं भूयिष्ठकल्पाः सर्व्वभिषजोविज्ञास्यन्ति । तमुवाच भगवानात्रेयः । येषांविदितमाहारतत्त्वमग्निवेश ! गुणतो द्रव्यतःकर्म्मतः सर्व्वावयवतो मात्रादयो भावास्तत्र तदेव-मुपदिष्टं विज्ञातुमुत्सहेरन् यथा तु खल्वेतदुप-दिष्टं भूयिष्ठकल्पाः सर्व्वभिषजो विज्ञास्यन्तितथैतदुपदेक्ष्यामः । मात्रादीन् भावानुदाहरन्त-स्तेषां हि बहुविधविकल्पा भवन्ति । आहारविधि-विशेषांस्तु खलु लक्षणतश्चावयवतश्चानुव्याख्या-स्यामः । तद्यथा, आहारत्वमाहारस्यैकविधमर्था-भेदात् । स पुनर्द्वियोनिः स्थावरजङ्गमात्मकत्वात् ।द्विविधः प्रभावो हिताहितोदर्कविशेषात् । चतु-र्विधोपयोगः पानाशनभक्ष्यलेह्योपयोगात् । षडा-स्वादो रसभेदतः षड्विधत्वात्” । इति चरकः ॥
“यदाहारगुणैः पानं विपरीतं तदिष्यते ।अन्नानुपानं धातूनां दृष्टं यन्न विरोधि च” ॥
इति च चरकः ॥
“प्राणिनां पुनर्मूलमाहारो बलवर्णौजसाञ्च षट्सुरसेष्वायत्तो रसाः पुनर्द्रव्याश्रयाः” ॥
“स च तत्रौदकैर्गुणैराहारः प्रक्लिन्नो भिन्नसङ्घातःसुखकरश्च भवति” ।“आहारः प्रीणनः सद्यो बलकृद्देहधारकः ।आयुस्तेजःसमुत्साहस्मृत्योजोऽग्निविवर्द्धनः” ॥
इति सुश्रुतः ॥
) स त्रिविधः । सात्विकः १ राज-सिकः २ तामसिकः ३ । सात्विकाहारो यथा, --८ श्लोकः ।“आयुः-सत्त्व-बलारोग्य-सुख-प्रीति-विवर्द्धनाः ।रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्विक-प्रिया” । राजसिकारो यथा, ९ श्लोकः ।“कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः” ॥
तामसिकाहारो यथा, १० श्लोकः ।“यातयामं गतरसं पूतिपर्य्युषितञ्च यत् ।उच्छिष्टमपि चामेध्यं मोजनं तामसप्रियम्” ॥
इति श्रीभगवद्गीता १७ अध्यायः ॥
आहरणं ।इति मेदिनी ॥
(“स पुनर्देवयान्योक्तः पुष्पाहारो यदृच्छया” ।इति महाभारतम् । आदिपर्ब्बणि ७६ । सम्भव-पर्ब्बणि ७६ । ३५ ।)