| YouTube Channel

आस्यम् (Asyam)

 
Apte Hindi
Hindi
आस्यम्
नपुं*
 - अस्यते ग्रसोऽत्र-अस्+ण्यत्
"मुँह, जबड़ा"
आस्यम्
नपुं*
 - अस्यते ग्रसोऽत्र-अस्+ण्यत्
"चेहरा, आस्यकमलम्"
आस्यम्
नपुं*
 - अस्यते ग्रसोऽत्र-अस्+ण्यत्
मुख का वह भाग जिससे वर्णोच्चारण में काम लिया जाता है
आस्यम्
नपुं*
 - अस्यते ग्रसोऽत्र-अस्+ण्यत्
"मुँह, विवर-ब्रणास्यम्, अङ्कास्यम् आदि"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) अस्यन्ते वर्णाः अनेन अस्यते ग्रामोऽस्मिन् वा । असु(क्षेपणे)+ण्यत् । ‘कृत्यल्युटो बहुलम्’ ३.३.११३। १.मुखम् । ‘यस्यास्येन सदाश्नन्ति हव्यानि त्रिदिवौकसः’ मनुः१.९५। २.ललाटः। आस्ये भवम् । ३.ताल्वादिस्थानम् । ‘ताल्वादिस्थानभवम्’ सि०कौ०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मुखम्, वक्त्रम्, आस्यम्, वदनम्, तुण्डम्, आननम्, लपनम्
noun
शरीरावयवविशेषः, खनति विदारयति अन्नादिकमनेन
"मुखं विमुच्य श्वसितस्य धारया वृथैव नासापथधावनश्रमः [नै.9.44]"
Synonyms:
 मुखम्, वदनम्, आननम्, वक्त्रम्, आस्यम्, वन्दनम्, चुब्रम्, श्मन्
noun
अवयवविशेषः, ओष्ठौ च दन्तमूलानि दन्ता जिह्वा च तालु च गलो गलादि सकलम् सप्ताङ्गं मुखम् उच्यते।
"पिता स्नेहात् स्वबालकस्य मुखम् चुम्बति।"
Synonyms:
 मुखम्, आस्यम्, वदनम्, तुण्डम्, वक्त्रम्, आननम्, लपनम्
noun
आ ओष्ठात् गलादिपर्यन्तम् शरीरावयवविशेषः येन प्राणिनः वदन्ति अदन्ति च।
"अत्यधिकभयात् तस्य मुखात् ध्वनिरेव न निःसृतः।"
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अस गतिदीप्त्यादानेषु”@} 2 ‘असतेऽसति गत्यादौ, भुव्यस्ति, क्षेपणेऽस्यति।’ 3 इति देवः।
आसकः-सिका, आसकः-सिका, 4 असिसिषकः-षिका
असिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री
असन्-न्ती, आसयन्-न्ती, असिसिषन्-न्ती
असिष्यन्-न्ती-ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती, असिसिषिष्यन्-न्ती-ती
असमानः, आसयमानः, असिसिषमाणः
असिष्यमाणः, आसयिष्यमाणः, असिसिषिष्यमाणः
5 अः, असौ, असः
-- -- असितम्-तः, आसितम्-तः, असिसिषितः-तवान्
असः, आसः, असिसिषुः, आसिसयिषुः
असितव्यम्, आसयितव्यम्, असिसिषितव्यम्
असनीयम्, आसनीयम्, असिसिषणीयम्
आस्यम्, आस्यम्, असिसिष्यम्
ईषदसः, दुरसः, स्वसः, -- -- आसः, आसः, असिसिषः
असितुम्, आसयितुम्, असिसिषितुम्
अस्तिः, आसना, असिसिषा, आसिसयिषा
असनम्, आसनम्, असिसिषणम्
असित्वा, आसयित्वा, असिसिषित्वा
प्रास्य, समास्य, प्रासिसिष्य
आसम् २, असित्वा २, आसम् २, आसयित्वा २, असिसिषम् २
असिसिषित्वा २। 6
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५१)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८८६-सक-सेट्-उभयपदी)
03
=>
 (१८४ श्लोकः।)
04
=>
 [[१। ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वम्।]]
05
=>
 [[२। क्विपि, ‘ससजुषो रुः’ (८-२-६६) इति रुत्वम्। ‘खरवसानयोर्विसर्जनीयः’ (८-३-१५) इति विसर्गः।]]
06
=>
 [पृष्ठम्००५०+ ३७]
1 {@“असु क्षेपणे”@} 2 ‘असतेऽसति गत्यादौ, भुव्यस्ति, क्षेपणेऽस्यति।’ 3 इति देवः।
आसकः-सिका, आसकः-सिका, असिसिषकः-षिका
असिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री
4 अस्यन्-न्ती, आसयन्-न्ती, असिसिषन्-न्ती
निरस्यन्, आसयन्-न्ती, असिसिषन्-न्ती
असिष्यन्-न्ती-ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती, असिसिषिष्यन्-न्ती-ती
5 निरस्यमानः, निरस्यन्, आसयमानः, आसयिष्यमाणः
अः-असौ-असः
-- -- 6 निरस्तम्- 7 स्तवान्, 8 असितमनेन, आसितः, असिसिषितः-तवान्
असः, सन्न्यासी 9, आसः, असिसिषुः, आसिसयिषुः
10 असितव्यम्, आसयितव्यम्, असिसिषितव्यम्
असनीयम्, आसनीयम्, असिसिषणीयम्
आस्यम्, समस्या 11, आस्यम्, असिसिष्यम्
ईषदसः, दुरसः, स्वसः
-- -- 12 अस्यमानः, आस्यमानः, असिसिष्यमाणः
निरासः, व्यासः, 13 प्रासः 14 इष्वासः 15, आसः, असिसिषः
असितुम्, आसयितुम्, असिसिषितुम्
अस्तिः, उपास्तिः, आसना, असिसिषा, आसिसयिषा
निरसनम्, निरासनम्, असिसिषणम्
16 असित्वा, अस्त्वा, आसयित्वा, असिसिषित्वा
पर्यस्य-न्यस्य 17 -निरस्य, निरास्य, निरसिसिष्य
आसम् २ असित्वा २ अस्त्वा २, 18 द्व्यहात्यासं गाःपाययति, आसम् २, आसयित्वा २, असिसिषम् २
असिषित्वा २
19 असुरः, असिः 20 ः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५३)
02
=>
 (४-दिवादिः-१२०९। सक। से। पर।)
03
=>
 (१८४)
04
=>
 [[३। ‘दिवादिभ्यः श्यन्’ (३-१-६९) इति श्यन्।]]
05
=>
 [[४। ‘उपसर्गादस्यत्यूह्योर्वावचनम्’ (वा। १-३-२९) इति शानजपि।]]
06
=>
 [[५। धातोरुदित्त्वात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्ण।]]
07
=>
 [[आ। ‘राक्षसान् बटुयज्ञेषु पिण्डीशूरान् निरस्तवान्।’ भ। का। (५-८५।)]]
08
=>
 [[B। ‘सौनागा अस्यतेर्भावे निष्ठायां विक- ल्पेन इटमिच्छन्ति’ इति काशिका (७-२-१७।)। तेन इदमपि रूपं साधु।]]
09
=>
 [[C। ‘उवाच मारुतिर्वृद्धे सन्न्यासिन्यत्र वानरान्’ भ। का। (७-७६।)]]
10
=>
 [पृष्ठम्००५२+ ४१]
11
=>
 [[१। बाहुलकात् संज्ञायां क्यपि समस्या इति रूपं साधु।]]
12
=>
 [[आ। ‘दीव्यमानं शितान् बाणान् अस्य- मानं महागदाः।’ भ। का। (५-८१।)]]
13
=>
 [[B। ‘नाडायनो बादरिकश्च तस्मै व्या- सश्च कानीनमुनिर्गरीयान्।’ वा। वि। १-६४।]]
14
=>
 [[२। प्रास्यते इति प्रासः। ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति भावे घञ्।]]
15
=>
 [[२आ। इषवोऽस्यन्ते अनेन इति इष्वासः। ‘हलश्च’ (३-३-१२१।) इति करणे घञ्। ‘इष्वासो धन्वधन्विनोः’ इति हैमः।’ इति अमरसुधा।]]
16
=>
 [[३। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इतीड् वा।]]
17
=>
 [[C। ‘भ्रातरि न्यस्य यातो मां मृगावित् मृगयामसौ’ भ। का। (५। ८२।)]]
18
=>
 [[४। ‘अस्यतितृषोः क्रियान्तरे कालेषु (३-४-५७) इति णमुल्।]]
19
=>
 [[५। ‘असेरुरन्’ (द। उ। ८-२४।) इति उरन्।]]
20
=>
 [[६। अस्यतीति = असिः। इः प्रत्ययः। (द। उ। १। ६८।)]]
1 {@“आस उपवेशने”@} 2 आसकः-सिका, आसकः-सिका, आसिसिषकः-षिका, दुरासिका 3
आसिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री
4 5 अध्यासयन्, 6 आसयन्-न्ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती
7 आसीनः, 8 आसिसिषमाणः, आसिसिषिष्यमाणः
आः-आसौ-आसः
-- -- आसितम्-तः-तवान्, आसितः, आसिसिषितः-तवान्
आसः, आसः, आसिसिषुः, आसिसयिषुः
आसितव्यम्, असयितव्यम्, आसिसिषितव्यम्
आसनीयम्, आसनीयम्, आसिसिषणीयम्
आस्यम्, आस्यम्, आसिसिष्यम्
ईषदासः-दुरासः-स्वासः
-- 9 उपास्यमानः, आस्यमानः, आसिसिष्यमाणः
आसः, आसः, 10 कैलासः, आसिसिषः
आसितुम्, आसयितुम्, आसिसिषितुम्
11 आसना, 12 उपासना, 13 उपास्तिः 14, आस्या, 15 आसिसिषा
आसनम्, 16 आसनम्, आसिसिषणम्
17 आसित्वा, आसयित्वा, आसिसिषित्वा
उपास्य, समास्य, उपासिसिष्य
आसम् २, आसित्वा २, आसम् २, आसयित्वा २, आसिसिषम् २
आसिसिषित्वा
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६१)
02
=>
 (२-अदादिः-१०२१-अक। से। आ।)
03
=>
 [[१। ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति ण्वुल्। ‘दुरीश्वरद्वारबहिर्वितर्दिकादुरासिकायै रचितोऽयमञ्जलिः।’ इति वैराग्यपञ्चके (३)।]]
04
=>
 [पृष्ठम्००६०+ ३०]
05
=>
 [[आ। ‘त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् आसनमेकमिन्द्रः। विवेकदृश्वत्वमगात् सुराणां तं मैथिलो वाक्यमिदं बभाषे।।’ भ। का। २-४६।]]
06
=>
 [[१। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् शतैव।]]
07
=>
 [[२। ‘ईदासः’ (७-२-८३) इति आनस्यादेरीकारः।]]
08
=>
 [[B। ‘अध्यासिसिषमाणेऽथ वियन्मध्यं निशाकरे।’ भ। का। ८-३८।]]
09
=>
 [[C। ‘आकाशचारिवनिताभिरुपास्यमाना साऽऽह स्म तन्मनसिकृत्य महान्त- मर्थम्।।’ वा। वि। ३-५१।]]
10
=>
 [[३। “केलिः प्रयोजनमस्य = कैलः ‘चूडादिभ्य उपसंख्यानम्’ (वा। ५-१-११०) इत्यण्। आस्यतेऽस्मिन् इत्यासः। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इत्यधिकरणे घञ्। कैलश्चासावासश्चेति ‘विशेषणं विशेष्येण--’ (२-१-५७) इति संज्ञात्वात् लोहित- शाल्यादिवत् समासो नित्यम्।।” इति मा। धा। वृत्तिः।]]
11
=>
 [[४। ‘ण्यासश्रन्थो युच्’ (३-३-१०७) इति शुद्धादेव धातोः युच्।]]
12
=>
 [[ड्। ‘प्रायोपासनया शान्तिं मन्वानो वालिसम्भवः। युक्त्वा योगं स्थितः शैले विवृण्वंश्चित्तवेदनाम्।।’ भ। का। ७-७३।]]
13
=>
 [[५। बाहुलकात् क्तिन्--इति मा। धा। वृत्तिः।]]
14
=>
 [[E। “ईड्योऽयमीशः समुपास्तिशीलैराशासितः पीतपटीं वसानः। स्वीयैश्चकंसे कशनीयकासी रमोष्ठनिंसी नतचित्तनिञ्जी।।” धा। का। २-४५।]]
15
=>
 [[६। ‘वाऽसरूप--’ (३-१-९४) इति न्यायेन ण्यदपि भावे इति मा। धा। वृत्तिः।]]
16
=>
 [[आ। ‘त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् आसनमेकमिन्द्रः। विवेकदृश्वत्वमगात् सुराणां तं मैथिलो वाक्यमिदं बभाषे।।’ भ। का। २-४६।]]
17
=>
 [पृष्ठम्००६१+ २५]