| YouTube Channel

आसकः-सिका (AsakaH-sikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अस गतिदीप्त्यादानेषु”@} 2 ‘असतेऽसति गत्यादौ, भुव्यस्ति, क्षेपणेऽस्यति।’ 3 इति देवः।
आसकः-सिका, आसकः-सिका, 4 असिसिषकः-षिका
असिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री
असन्-न्ती, आसयन्-न्ती, असिसिषन्-न्ती
असिष्यन्-न्ती-ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती, असिसिषिष्यन्-न्ती-ती
असमानः, आसयमानः, असिसिषमाणः
असिष्यमाणः, आसयिष्यमाणः, असिसिषिष्यमाणः
5 अः, असौ, असः
-- -- असितम्-तः, आसितम्-तः, असिसिषितः-तवान्
असः, आसः, असिसिषुः, आसिसयिषुः
असितव्यम्, आसयितव्यम्, असिसिषितव्यम्
असनीयम्, आसनीयम्, असिसिषणीयम्
आस्यम्, आस्यम्, असिसिष्यम्
ईषदसः, दुरसः, स्वसः, -- -- आसः, आसः, असिसिषः
असितुम्, आसयितुम्, असिसिषितुम्
अस्तिः, आसना, असिसिषा, आसिसयिषा
असनम्, आसनम्, असिसिषणम्
असित्वा, आसयित्वा, असिसिषित्वा
प्रास्य, समास्य, प्रासिसिष्य
आसम् २, असित्वा २, आसम् २, आसयित्वा २, असिसिषम्
असिसिषित्वा २। 6
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(५१)
02
=>
(१-भ्वादिः-८८६-सक-सेट्-उभयपदी)
03
=>
(१८४ श्लोकः।)
04
=>
[[१। ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वम्।]]
05
=>
[[२। क्विपि, ‘ससजुषो रुः’ (८-२-६६) इति रुत्वम्। ‘खरवसानयोर्विसर्जनीयः’ (८-३-१५) इति विसर्गः।]]
06
=>
[पृष्ठम्००५०+ ३७]
1 {@“असु क्षेपणे”@} 2 ‘असतेऽसति गत्यादौ, भुव्यस्ति, क्षेपणेऽस्यति।’ 3 इति देवः।
आसकः-सिका, आसकः-सिका, असिसिषकः-षिका
असिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री
4 अस्यन्-न्ती, आसयन्-न्ती, असिसिषन्-न्ती
निरस्यन्, आसयन्-न्ती, असिसिषन्-न्ती
असिष्यन्-न्ती-ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती, असिसिषिष्यन्-न्ती-ती
5 निरस्यमानः, निरस्यन्, आसयमानः, आसयिष्यमाणः
अः-असौ-असः
-- -- 6 निरस्तम्- 7 स्तवान्, 8 असितमनेन, आसितः, असिसिषितः-तवान्
असः, सन्न्यासी 9, आसः, असिसिषुः, आसिसयिषुः
10 असितव्यम्, आसयितव्यम्, असिसिषितव्यम्
असनीयम्, आसनीयम्, असिसिषणीयम्
आस्यम्, समस्या 11, आस्यम्, असिसिष्यम्
ईषदसः, दुरसः, स्वसः
-- -- 12 अस्यमानः, आस्यमानः, असिसिष्यमाणः
निरासः, व्यासः, 13 प्रासः 14 इष्वासः 15, आसः, असिसिषः
असितुम्, आसयितुम्, असिसिषितुम्
अस्तिः, उपास्तिः, आसना, असिसिषा, आसिसयिषा
निरसनम्, निरासनम्, असिसिषणम्
16 असित्वा, अस्त्वा, आसयित्वा, असिसिषित्वा
पर्यस्य-न्यस्य 17 -निरस्य, निरास्य, निरसिसिष्य
आसम् असित्वा अस्त्वा २, 18 द्व्यहात्यासं गाःपाययति, आसम् २, आसयित्वा २, असिसिषम्
असिषित्वा
19 असुरः, असिः 20 ः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(५३)
02
=>
(४-दिवादिः-१२०९। सक। से। पर।)
03
=>
(१८४)
04
=>
[[३। ‘दिवादिभ्यः श्यन्’ (३-१-६९) इति श्यन्।]]
05
=>
[[४। ‘उपसर्गादस्यत्यूह्योर्वावचनम्’ (वा। १-३-२९) इति शानजपि।]]
06
=>
[[५। धातोरुदित्त्वात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्ण।]]
07
=>
[[आ। ‘राक्षसान् बटुयज्ञेषु पिण्डीशूरान् निरस्तवान्।’ भ। का। (५-८५।)]]
08
=>
[[B। ‘सौनागा अस्यतेर्भावे निष्ठायां विक- ल्पेन इटमिच्छन्ति’ इति काशिका (७-२-१७।)। तेन इदमपि रूपं साधु।]]
09
=>
[[C। ‘उवाच मारुतिर्वृद्धे सन्न्यासिन्यत्र वानरान्’ भ। का। (७-७६।)]]
10
=>
[पृष्ठम्००५२+ ४१]
11
=>
[[१। बाहुलकात् संज्ञायां क्यपि समस्या इति रूपं साधु।]]
12
=>
[[आ। ‘दीव्यमानं शितान् बाणान् अस्य- मानं महागदाः।’ भ। का। (५-८१।)]]
13
=>
[[B। ‘नाडायनो बादरिकश्च तस्मै व्या- सश्च कानीनमुनिर्गरीयान्।’ वा। वि। १-६४।]]
14
=>
[[२। प्रास्यते इति प्रासः। ‘अकर्तरि कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति भावे घञ्।]]
15
=>
[[२आ। इषवोऽस्यन्ते अनेन इति इष्वासः। ‘हलश्च’ (३-३-१२१।) इति करणे घञ्। ‘इष्वासो धन्वधन्विनोः’ इति हैमः।’ इति अमरसुधा।]]
16
=>
[[३। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इतीड् वा।]]
17
=>
[[C। ‘भ्रातरि न्यस्य यातो मां मृगावित् मृगयामसौ’ भ। का। (५। ८२।)]]
18
=>
[[४। ‘अस्यतितृषोः क्रियान्तरे कालेषु (३-४-५७) इति णमुल्।]]
19
=>
[[५। ‘असेरुरन्’ (द। उ। ८-२४।) इति उरन्।]]
20
=>
[[६। अस्यतीति = असिः। इः प्रत्ययः। (द। उ। १। ६८।)]]
1 {@“आस उपवेशने”@} 2 आसकः-सिका, आसकः-सिका, आसिसिषकः-षिका, दुरासिका 3
आसिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री
4 5 अध्यासयन्, 6 आसयन्-न्ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती
7 आसीनः, 8 आसिसिषमाणः, आसिसिषिष्यमाणः
आः-आसौ-आसः
-- -- आसितम्-तः-तवान्, आसितः, आसिसिषितः-तवान्
आसः, आसः, आसिसिषुः, आसिसयिषुः
आसितव्यम्, असयितव्यम्, आसिसिषितव्यम्
आसनीयम्, आसनीयम्, आसिसिषणीयम्
आस्यम्, आस्यम्, आसिसिष्यम्
ईषदासः-दुरासः-स्वासः
-- 9 उपास्यमानः, आस्यमानः, आसिसिष्यमाणः
आसः, आसः, 10 कैलासः, आसिसिषः
आसितुम्, आसयितुम्, आसिसिषितुम्
11 आसना, 12 उपासना, 13 उपास्तिः 14, आस्या, 15 आसिसिषा
आसनम्, 16 आसनम्, आसिसिषणम्
17 आसित्वा, आसयित्वा, आसिसिषित्वा
उपास्य, समास्य, उपासिसिष्य
आसम् २, आसित्वा २, आसम् २, आसयित्वा २, आसिसिषम्
आसिसिषित्वा
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(६१)
02
=>
(२-अदादिः-१०२१-अक। से। आ।)
03
=>
[[१। ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति ण्वुल्। ‘दुरीश्वरद्वारबहिर्वितर्दिकादुरासिकायै रचितोऽयमञ्जलिः।’ इति वैराग्यपञ्चके (३)।]]
04
=>
[पृष्ठम्००६०+ ३०]
05
=>
[[आ। ‘त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् आसनमेकमिन्द्रः। विवेकदृश्वत्वमगात् सुराणां तं मैथिलो वाक्यमिदं बभाषे।।’ भ। का। २-४६।]]
06
=>
[[१। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् शतैव।]]
07
=>
[[२। ‘ईदासः’ (७-२-८३) इति आनस्यादेरीकारः।]]
08
=>
[[B। ‘अध्यासिसिषमाणेऽथ वियन्मध्यं निशाकरे।’ भ। का। ८-३८।]]
09
=>
[[C। ‘आकाशचारिवनिताभिरुपास्यमाना साऽऽह स्म तन्मनसिकृत्य महान्त- मर्थम्।।’ वा। वि। ३-५१।]]
10
=>
[[३। “केलिः प्रयोजनमस्य = कैलः ‘चूडादिभ्य उपसंख्यानम्’ (वा। ५-१-११०) इत्यण्। आस्यतेऽस्मिन् इत्यासः। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इत्यधिकरणे घञ्। कैलश्चासावासश्चेति ‘विशेषणं विशेष्येण--’ (२-१-५७) इति संज्ञात्वात् लोहित- शाल्यादिवत् समासो नित्यम्।।” इति मा। धा। वृत्तिः।]]
11
=>
[[४। ‘ण्यासश्रन्थो युच्’ (३-३-१०७) इति शुद्धादेव धातोः युच्।]]
12
=>
[[ड्। ‘प्रायोपासनया शान्तिं मन्वानो वालिसम्भवः। युक्त्वा योगं स्थितः शैले विवृण्वंश्चित्तवेदनाम्।।’ भ। का। ७-७३।]]
13
=>
[[५। बाहुलकात् क्तिन्--इति मा। धा। वृत्तिः।]]
14
=>
[[E। “ईड्योऽयमीशः समुपास्तिशीलैराशासितः पीतपटीं वसानः। स्वीयैश्चकंसे कशनीयकासी रमोष्ठनिंसी नतचित्तनिञ्जी।।” धा। का। २-४५।]]
15
=>
[[६। ‘वाऽसरूप--’ (३-१-९४) इति न्यायेन ण्यदपि भावे इति मा। धा। वृत्तिः।]]
16
=>
[[आ। ‘त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् आसनमेकमिन्द्रः। विवेकदृश्वत्वमगात् सुराणां तं मैथिलो वाक्यमिदं बभाषे।।’ भ। का। २-४६।]]
17
=>
[पृष्ठम्००६१+ २५]
1 {@“जसु हिंसायाम्”@} 2 उदित्करणाण्णिचो वैकल्पिकत्वम्।
‘मोक्षणे जस्यतीति स्यात् णावत्रार्थे तु जंसयेत्।।
हिंसाताडनयोर्धात्वोः उदितोर्जासयेदिति।’ 3 इति देवः।
आसकः-सिका, जिजासयिषकः-षिका, जासकः-सिका, जिजसिषकः-षिका, जाजसकः-सिका
आसयिता-त्री, जिजासयिषिता-त्री, जसिता-त्री, जिजसिषिता-त्री, जाजसिता-त्री
जासयन्-न्ती, जिजासयिषन्-न्ती, जसन्-न्ती, जिजसिषन्-न्ती
-- 4 जासयिष्यन्-न्ती-ती, जिजासयिषिष्यन्-न्ती-ती जसिष्यन्-न्ती-ती, जिज-सिषिष्यन्-न्ती-ती
-- जासयमानः, जिजासयिषमाणः
-- जाजस्यमानः
जासयिष्यमाणः, जिजासयिषिष्यमाणः, -- जाजसिष्यमाणः
5 उज्जाः-उज्जासौ-उज्जासः
-- -- जासितः, जिजासयिषितः, 6 जस्तं-तः, जिजसिषितः, जाजसितः-तवान्
जासः 7 असुरजासी, जिजासयिषुः, जसः, जिजसिषुः, जाजसः
जासयितव्यम्, जिजासयिषितव्यम्, जसितव्यम्, जिजसिषितव्यम्, जाजसितव्यम्
जासनीयम्, जिजासयिषणीयम्, जसनीयम्, जिजसिषणीयम्, जाजसनीयम्
जास्यम्, जिजासयिष्यम्, जास्यम्, जिजसिष्यम्, जाजस्यम्
ईषज्जासः-दुर्जासः-सुजासः
-- -- जास्यमानः, जिजासयिष्यमाणः, जस्यमानः, जिजसिष्यमाणः जाजस्यमानः
जासः, जिजासयिषः, जासः, जिजसिषः, जाजसः
जासयितुम्, जिजासयिषितुम्, जसितुम्, जिजसिषितुम्, जाजसितुम्
जासना, जिजासयिषा, जस्तिः, जिजसिषा, जाजसा
जासनम्, 8 चौरस्य] उज्जासनम्, जिजासयिषणम्, जसनम्, जिजसिषणम्, जाजसनम्
जासयित्वा, जिजासयिषित्वा, 9 जसित्वा-जस्त्वा, जिजसिषित्वा, जाजसित्वा
प्रजास्य, प्रजिजासयिष्य, प्रजस्य, प्रजिजसिष्य, प्रजाजस्य
10 जासम् २, जासयित्वा २, जिजासयिषम् २, जिजासयिषित्वा २, जासम् २, जासित्वा २, जिजसिषम् २, कोजसिषित्वा २, जाजसम्
जाजसित्वा।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(५९६)
02
=>
(१०-चुरादिः-१६६९। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(श्लो। १८८-९)
04
=>
[पृष्ठम्०५६३+ २४]
05
=>
[[१। णिजन्तात् क्विपि उपधावृद्धौ क्विब्लोपे णेर्लोपे ‘ससजुषो रुः’ (८-२-६६) इति रुत्वे विसर्गे रूपम्।]]
06
=>
[[२। उदित्त्वेन क्त्वायामिड्विकल्पनात्, निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधः।]]
07
=>
[[आ। ‘इत्थं वदत्यसुरजासिनि पिण्डितायस्स्थेमाऽथ रोषितमतिः प्रतिमल्लडेपी।’ धा। का। ३। ३२।]]
08
=>
[[[३। कर्मणः शेषत्वविवक्षायाम् ‘जासिनिप्रहण--’ (२-३-५६) इति षष्ठी भवति। तस्य ‘प्रतिपदविधाना षष्ठी समस्यते’ इति वचनात् समासाभावः फलम्।]]
09
=>
[[४। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। तेन रूपद्वयम्।]]
10
=>
[पृष्ठम्०५६४+ २५]