| YouTube Channel

आश्रयः (AzrayaH)

 
Apte
English
आश्रयः [āśrayḥ], [आश्रि-अच्]
A resting-place, seat, substratum
सौहृदादपृथगाश्रयामिमाम्
U.*
 1.45. so आश्रयासिद्ध q. v. below.
That on which anything depends or rests or with which it is closely connected.
Recipient, receptacle, a person or thing in which any quality is present or retained
&c.
तमाश्रयं दुष्प्रसहस्य तेजसः
R.*
 3.58.
(a) A place of refuge, asylum
shelter
भर्ता वै ह्याश्रयः स्त्रीणाम् Vet.
तदहमाश्रयोन्मूलनेनैव त्वामकामां करोमि
Mu.*
 2. (b) A dwelling, house.
Having recourse or resort to, resort
oft
 . in
comp.
 साभूद्रामाश्रया भूयः
R.*
 12.35
नानाश्रया प्रकृतिः
&c.
Following, practising
यो$वमन्येत ते मूले हेतुशास्त्राश्रयाद् द्विजः
Ms.*
 2.11.
Choosing, taking, attaching oneself to.
Dependence on
oft
 . in
comp.
मम सर्वे विषयास्त्वदाश्रयाः
R.*
 8.69.
Patron, supporter
विनाश्रयं न तिष्ठन्ति पण्डिता वनिता लताः Udb.
A prop, support
वृक्षेषु विद्धमिषुभिर्जघनाश्रयेषु
R.*
 9.6.
Help, assistance, protection.
A quiver
बाणमाश्रयमुखात् समुद्धरन्
R.*
 11.26.
Authority, sanction, warrant.
Connection, relation, association. राघवाश्रयसत्कथाः
Rām.*
 6.9.93.
Union, attachment.
A plea, an excuse.
Contiguity, vicinity.
Seeking shelter or protection with another (= संश्रय), one of the sixguṇas, q. v.
An appropriate act, or one consistent with character.
Source, origin.
(In
gram.
 ) The subject, or that to which the predicate is attached.
(With Buddhists) The five organs of sense with Manas or mind.
Comp.
 -असिद्धः, -द्धिःf. a kind of fallacy, one of the three sub-divisions of असिद्ध
(that whose substratum is false or fictitious)
e. g. गगनारविन्दं सुरभि अरविन्दत्वात्सरोजारविन्दवत्, -आशः, -भुज्
a.
 consuming everything with which it comes in contact.
(आशः, क) fire
दुर्वृत्तः क्रियते धूर्तैः श्रीमानात्म- विवृद्धये । किं नाम खलसंसर्गः कुरुते नाश्रयाशवत् ॥ Udb.
a.
 forfeiter of asylum.
the constellation कृत्तिका. -भूत
a.
 one who is the refuge or support (of another person).-लिङ्गम् an adjective (a word which must agree in gender with the word which it qualifies or refers to).
Apte 1890
English
आश्रयः [आश्रि-अच्] 1 A restingplace, seat, substratum
सौहृदादपृथगाश्रयामिमां U. 1. 45 v. l.
so आश्रयासिद्ध q. v. below.
2 That on which anything depends or rests, or with which it is closely connected.
3 Recipient, receptacle, a person or thing in which any quality is present or retained &c.
तमाश्रयं दुष्प्रसहस्य तेजसः R. 3. 58.
4 (a) A place of refuge, asylum
shelter
भर्ता वै ह्याश्रयः स्त्रीणां Vet.
तदहमाश्रयोन्मूलनेनैव त्वामकामां करोमि Mu. 2. (b) A dwelling, house.
5 Having recourse or resort to, resort
oft. in comp. साभूद्रामाश्रया भूयः R. 12. 35
नानाश्रया प्रकृतिः &c.
6 Following, practising
Ms. 2. 11.
7 Choosing, taking, attaching oneself to.
8 Dependence on
oft. in comp.
मम सर्वे विषयास्त्वदाश्रयाः R. 8. 69.
9 Patron, supporter
विनाश्रयं न तिष्ठंति पंडिता वनिता लताः Udb.
10 A prop, support
R. 9. 60.
11 Help, assistance, protection.
12 A quiver
बाणमाश्रयमुखात् समुद्धरन् R. 11. 26.
13 Authority, sanction, warrant.
14 Connection, relation, association.
15 Union, attachment.
16 A plea, an excuse.
17 Contiguity, vicinity.
18 Seeking shelter or protection with another (= संश्रय), one of the six gunas, q. v.
19 An appropriate act, or one consistent with character.
20 Source, origin.
21 (In gram.) The subject, or that to which the predicate is attached.
22 (With Buddhists) The five organs of sense with Manas or mind.
Comp.
असिद्धः,
द्धिः f. a kind of fallacy, one of the three sub-divisions of असिद्ध
(that whose substratum is false or fictitious)
e. g. गगमारनिंदं सुरभि अरविंदत्व त्सरोजारविंदवत्.
आशः,
भुज् a. consuming every thing with which it comes in contact. (
शः,
क्) {1} fire
दुर्वृत्तः क्रियते धूर्तैः श्रीमानात्मविवृद्धये । किं नाम खलसंसर्गः कुरुते नाश्रयाशवत् ॥ Udb. {2} a forfeiter of asylum. {3} the constellation कृत्तिका.
भूत a. one who is the refuge or support (of another person).
लिंगं an adjective (a word which must agree in gender with the word which it qualifies or refers to).
Apte Hindi
Hindi
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
"विश्रामस्थल, सदन, अधिष्ठान"
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
जिसके ऊपर कोई वस्तु आश्रित रहती है
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
"ग्रहण करने वाला, भाजन"
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
"शरणस्थान, शरणगृह"
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
"आवास, घर"
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
सहारा लेने वाला
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
"पालक, प्रतिपोषक"
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
"थूनी, स्तंभ"
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
तरकस
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
"अधिकार, संमोदन, प्रमाण, अधिकार पत्र"
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
"मेलजोल, संबंध , साहचर्य"
आश्रयः
पुं*
 - आ+श्रि+अच्
"दूसरे का सश्रय लेने वाला, छः गुणों में से एक"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) आवासः। आ+श्रिञ्(सेवायाम्)+अच् । ‘एरच्’ ३.३.५६। १.आधारः। ‘गुणवदाश्रयलब्धगुणोदये मलिनिमालिनि माधवयोषिताम्’माघः६.४। २.दुर्बलानां रक्षणालयः। ३.वासगृहम् । ४.अवलम्बनम् । ‘तमाश्रयं दुष्प्रहस्य तेजसः’ रघुः३.५८। ५.शरस्यूतः। ‘उन्मुखः सपदि लक्ष्मणाग्रजा बाणमाश्रयमुखात्समुद्धरन्’रघुः११.२६। ६.राजषड्गुणान्यतरम् । ७.आधारस्तम्भः। ‘वृक्षेषु विद्धमिषुभिर्जघनाश्रयेषु’ रघुः ९.६०। ८.साहाय्यम् ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आश्रयः, शरणम्, परिश्रयः, प्रत्याश्रयः, वृषयः
noun
विपत्तौ रक्षणाय आश्रयणीयं स्थानम्।
"अपराधिभ्यः दत्तः आश्रयः अपराधः एव।"
Synonyms:
 आश्रयः
noun
जीवननिर्वाहस्य आधारः।
"वृद्धावस्थायां बालकः एव पित्रोः आश्रयः।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: आश्रयः
Root: आश्रय
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ help
⇒ base
⇒ seat
⇒ plea
⇒ union
⇒ origin
⇒ refuge
⇒ asylum
⇒ source
⇒ taking
⇒ excuse
⇒ support
⇒ joining
⇒ shelter
⇒ subject
⇒ warrant
⇒ relation
⇒ vicinity
⇒ sanction
⇒ choosing
⇒ recipient
⇒ authority
⇒ assistance
⇒ protection
⇒ practising
⇒ connection
⇒ dependance
⇒ contiguity
⇒ attachment
⇒ depending on
⇒ place of refuge
⇒ parent [computer]
⇒ having recourse to
⇒ platform [computer]
⇒ cradle [of a telephone]
⇒ being inclined or addicted to
⇒ five organs of sense with mind [Buddh.]
Shloka(s):
3|2|11|1 ► उत्कर्षोऽतिशये सन्धिः श्लेषे विषय आश्रये। (सङ्कीर्णवर्गः)
3|3|38|1 ► आर्त्युत्कर्षाश्रयः कोट्यो मूले लग्नकचे जटा। (नानार्थवर्गः)
3|3|84|2 ► निवातावाश्रयावातौ शस्त्राभेद्यं च वर्म यत्॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|234|1 ► ओकः सद्माश्रयश्चौकाः पय: क्षीरं पयोम्बु च। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|2|11|1 ⇢ विषयः (विषय) (पुं) ⇒ case, issue, theme, scope, range, topic, field, lover, abode, refuge, object, detail, sphere, asylum, domain, matter, region, horizon, compass, husband, content, subject, kingdom, country, concern, dominion, district, category, province, territory, sensuality, general head, semen virile, subject-matter, object of sense, inorganic matter, peculiar element, reach [lSprcNWQE], space or room for, entity [computer], sensual enjoyments, period or duration, subject area , field, any subject or topic, fit or suitable object, subject of an argument, subject of a comparison, special sphere or department, limited or restricted sphere, object giving sensual pleasure, symbolical name of the number five, religious obligation or observance, anything perceptible by the senses, country with more than 100 villages, peculiar province or field of action, any object of affection or concern or attention, any special worldly object or aim or matter or business
➠ 3|2|11|1 ⇢ आश्रयः (आश्रय) (पुं) ⇒ help, base, seat, plea, union, origin, refuge, asylum, source, taking, excuse, support, joining, shelter, subject, warrant, relation, vicinity, sanction, choosing, recipient, authority, assistance, protection, practising, connection, dependance, contiguity, attachment, depending on, place of refuge, parent [computer], having recourse to, platform [computer], cradle [of a telephone], being inclined or addicted to, five organs of sense with mind [Buddh.]
➠ 3|3|38|1 ⇢ कोटी (कोटी) (स्त्री)
➠ 3|3|84|2 ⇢ निवातः (निवात) (पुं) ⇒ calm, safe, dense, asylum, unhurt, refuge, secure, compact, uninjured, sheltered from the wind, impenetrable coat of mail, of a class of dAnavas or demons
➠ 3|3|84|2 ⇢ (निवात) (स्त्री) ⇒ calm, safe, dense, asylum, unhurt, refuge, secure, compact, uninjured, sheltered from the wind, impenetrable coat of mail, of a class of dAnavas or demons
➠ 3|3|84|2 ⇢ निवातम् (निवात) (नपुं) ⇒ calm, safe, dense, asylum, unhurt, refuge, secure, compact, uninjured, sheltered from the wind, impenetrable coat of mail, of a class of dAnavas or demons
➠ 3|3|234|1 ⇢ (ओकास्) (पुं)
Related word(s):
जातिः ➡ द्रव्यम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आश्रयः,
पुं,
 (आङ् + श्रि + अच् ।) राज्ञां सन्ध्या-दिषड्गुणान्तर्गतगुणविशेषः । इत्यमरः ॥
व्यप-देशः । (यथा, मनुः २ । ११ ।“योवमन्येत ते मूले हेतुशास्त्राश्रयाद्द्विजः” ।सामीप्यः । आधारः । इति जटाधरः ॥
(यथा, शान्तिशतके ४ । ६ । “वासो वल्कलमाश्रयो गिरि-गुहा शय्या लतावल्लरी” ।)गृहं । इति हेमचन्द्रः ॥
संश्रयणं । अवलम्बनं ।(यथा, मनुः ७ । ७२ ।“त्रीण्याद्यान्याश्रितास्त्वेषां मृगगर्त्ताश्रयाप्सराः” ।)राज्ञां तन्निर्णयो यथा, --“अस्थितौ यदि कल्याणं भवेत् संश्रयणं तथा ।भवति श्रेयसे राज्ञां विपरीतं न कर्हिचित् ॥
उच्छिद्यमानो बलिना आश्रयेत् बलवत्तरं ।विनीतवत्तत्र कालं नयेदिति मतिर्ध्रुवा ॥
ददत् बलं वा कोषं वा भूमिं वा भूतिसम्भवां ।आश्रयेदभियोक्तारं समाश्रयगुणान्वितं ॥
वीतव्यसनमश्रान्तं महोत्साहं महामतिं ।प्रविशन्ति महाराजमपांपतिमिवापगाः ॥
अव्यवसायिनमलसं दैवपरं साहसाच्च परिहीनं ।प्रमदेव वृद्धपतिं नेच्छन्त्युपगूहितुं कमला ॥
उत्साहात् श्रियमाप्नोति उत्साहाच्च महद्यशः ।तस्मात् सर्व्वोपधाशुद्धमुत्साहं नित्यमाचरेत् ॥
अमर्षश्चैव शौर्य्यञ्च शीघ्रकारित्वमेव च ।तत्कर्म्मणि प्रवीणत्वमित्युत्साहगुणा मताः ॥
व्यसनस्यागमद्वारमनुत्साहो म हीपतेः ।सामदानदण्डभेदा इत्युपायचतुष्टयं ।सामसिद्धं प्रशंसन्ति सर्व्वतश्च विपश्चितः ॥
स्रवन्निवामृतं वाचा सामोपायं समाचरेत् ।लुब्धं क्षीणं प्रदानेन सत्कृत्य वशमानयेत् ।भेदं कुर्व्वीत यत्नेन मल्लामात्यपुरोधसां ॥
यथाबलं प्रकुर्व्वीत दुष्टदण्डनिपातनं” ॥
इति युक्तिकल्पतरौ १ अध्यायः ॥