| YouTube Channel

आश्रमः (AzramaH)

 
Apte
English
आश्रमः [āśramḥ] मम् [mam], मम् [आ-श्रम् आधारे घञ् वृद्धयभावः]
A hermitage, hut, cell, dwelling or abode of ascetics
शरणान्यशरण्यानि आश्रमाणि कृतानि नः
Rām.*
 7.6.5.
A stage, order, or period of the (religious) life of a Brāhmaṇa (These are four: ब्रह्मचर्य the life of a student
गार्हस्थ्य the life of a house-holder
वानप्रस्थ the life of an anchorite or hermit, and संन्यास the life of a Bhikṣu or beggar. Kṣatriyas (and Vśiyas also) can enter, upon the first three Āśramas
cf.
Ś.*
 7.18
V.*
 5
(according to some authorities they can enter the fourth also
cf.
 स किलाश्रममन्त्यमाश्रितः
R.*
 8.14
पूर्वाश्रमः
Ku.*
 5.5.
A college, school.
A wood or thicket (where ascetics practise penance).
N.
 of Viṣṇu.
Comp.
 -उपनिषद्
N.
 of an upaniṣad-गुरुः the head of a religious order, a preceptor, principal, कर्तुमाश्रमगुरुः स चाश्रमत् Śi.
धर्मः the special duties of each order or life.
the duties of one leading a hermit's life
य इमामाश्रमधर्मे नियुङ्क्ते
Ś.*
 1.
पदम्, मण्डलम्, स्थानम् a hermitage (including the surrounding grounds), a penance forest (तपोवनम्)
शान्तमिदमाश्रमपदम्
Ś.*
 1.16.
a period in the religious life of a Brāhmaṇa. -पर्वन्
n.
 The first section of the fifteenth book of the Mahābhārata. i. e. आश्रमवासिक- पर्वन्. -भ्रष्ट
a.
 fallen from any religious order, apostate.-लक्षणम् An indicatory mark of the religious order,
cf.
 मेखलाजिनदण्डेन ब्रह्मचारीति लक्ष्यते । गृहस्थो दानवेदाद्यैर्नखलोम्ना वनाश्रिताः ॥ त्रिदण्डेन यतिश्चैव लक्षणानि पृथक् पृथक् । यस्यैतल्लक्षणं नास्ति प्रायश्चित्ती न चाश्रमी ॥ (दक्षसंहिता.) -वासः residence in a hermitage. -वासिक
a.
 relating to residence in a hermitage
˚कं पर्व the 15th book of the
Mb.
 -वासिन्, -आलयः, -सद्
m.
 an ascetic, hermit.
Apte 1890
English
आश्रमः,
मं [आ-श्रम् आधारे घञ् वृद्ध्य भावः] 1 A hermitage, hut, cell, dwelling or abode of ascetics.
2 A stage, order, or period of the (religious) life of a Brāhmaṇa. These are four:
ब्रह्मचर्य the life of a student
गार्हस्थ्य the life of a house holder: वानप्रस्य the life of an anchorite or hermit, and संन्यास the life of a Bhikṣu or beggar. Kṣatriyas (and Vaiśyas also) can enter upon the first three Āśramas
cf. Ś. 7. 20
V. 5
(according to some authorities they can enter the fourth also
cf. सकिलाश्रममंत्यमाश्रितः R. 8. 14)
पूर्वाश्रमः Ku. 5. 50.
3 A college, school.
4 A wood or thicket (where ascetics practise penance).
5 N. of Viṣṇu.
Comp.
गुरुः the head of a religious order, a preceptor, principal.
धर्मः {1} the special duties of each order or life. {2} the duties of one leading a hermit's life
य इमामाश्रमधर्मे नियुङ्क्ते Ś. 1.
पदं,
मंडलं,
स्थानं {1} a hermitage (including the surrounding grounds), a penance forest (तपोवनं)
शांतमिदमाश्रमपदं Ś. 1. 16. {2} a period in the religious life of a Brāhmaṇa.
भ्रष्ट a. fallen from any religious order, apostate.
वासः residence in a hermitage.
वासिक a. relating to residence in a hermitage
°कं पर्व the 15th book of the Mb.
वासिन्,
आलयः,
सद् m. an ascetic, hermit.
Apte Hindi
Hindi
आश्रमः
पुं*
 - आ+श्रम्+घञ्
"पर्णशाला, कुटिया, कुटी, झोंपड़ी, सन्यासियों का आवास या कक्ष"
आश्रमः
पुं*
 - आ+श्रम्+घञ्
"अवस्था, सन्यासियों का धर्मसंघ, ब्राह्मण के धार्मिक जीवन की चार अवस्थाएँ, क्षत्रिय और वैश्य भी पहले तीन आश्रमों में पदार्पण कर सकते हैं, कुछ लोगों के विचारानुसार वह चौथे आश्रम में भी प्रविष्ट हो सकते हैं "
आश्रमः
पुं*
 - आ+श्रम्+घञ्
"महाविद्यालय, विद्यालय"
आश्रमः
पुं*
 - आ+श्रम्+घञ्
"जंगल, झाड़ी"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) आश्रमन्ते विश्रान्तिं प्राप्यन्ते अनेन । १.विष्णुः। सुभिक्षकरविद्येषु विश्रान्तेराश्रमः स्मृतः’ निरुक्तिः। (पुंन) आ+श्रमु(तपसि खेदे च)+घञ् । ‘हलश्च’ ३.३.१२१। २.पर्णशाला तपस्विनां वासगृहम् । ‘तौ दम्पती वसिष्ठस्य गुरोर्जग्मतुराश्रमम्’ रघुः१.३५। ३.ब्रह्मचर्यादि चतुराश्रमाः। ४.विद्याशाला ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आश्रमः
noun
दशविधेषु संन्यासिषु एकः।
"आश्रमाः द्वारिकायां निवसन्ति स्म।"
Synonyms:
 मठः, मठम्, आश्रमः, क्षपणकविहारः
noun
साधूनां वस्तिस्थानम्।
"यदा उत्तरकाश्यां गतः तदा किञ्चित् कालं यावत् एके मठे निवासः कृतः।"
Synonyms:
 आश्रमः, चतुराश्रमः
noun
हिन्दूधर्मशास्त्रानुसारं मनुष्यजीवनस्य ब्रह्मचर्य-गृहस्थ-वानप्रस्थ-संन्यासादयः चतस्रः अवस्थाः।
"आश्रमव्यवस्था वैदिके काले प्रचलिता आसीत्। / स किलाश्रममन्त्यमाश्रितः।"
Synonyms:
 आश्रमः
noun
मुनीनां वासस्थानम्।
"श्रीरामेण वनवासकाले पञ्चवट्यां स्वस्य आश्रमः निर्मितः।"
Synonyms:
 विद्यालयः, शाला, पाठशाला, विद्यालयम्, विद्यावेश्म, विद्यागृहम्, विद्याभ्यासगृहम्, विद्याभ्यासशाला, शिक्षागृहम्, शिक्षालयम्, शिक्षालयः, अध्ययनशाला, अध्ययनगृहम्, मठः, आश्रमः, अवसथः, अवसथ्यः
noun
विद्यायाः आलयः।
"अस्माकं विद्यालये एकादश प्रकोष्ठाः सन्ति/प्रातः सर्वे छात्राः विद्यालयं गच्छन्ति। "
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आश्रमः,
पुं,
क्ली,
 (आङ् + श्रम + घञ् ।) शास्त्रोक्त-धर्म्मविशेषः । आश्राम्यन्ति स्वं स्वं तपश्चरन्त्यत्र ।स चतुर्विधः । ब्रह्मचर्य्यं १ गार्हस्थ्यं २ वानप्रस्थ्यं३ सन्न्यासः ४ । इति स्मृतिः ॥
ब्रह्मचारी । गृही ।वानप्रस्थः । भिक्षुः । इत्यमरः ॥
मुनीनां वास-स्थानं । वनं । मठः । इति मेदिनी ॥
(कलियुगेतु ब्रह्मचर्य्यवानप्रस्थौ न स्तः केवलं गृहस्थभिक्षुका-श्रमावेव, यदुक्तं । महानिर्व्वाणतन्त्रे ।“गार्हस्थो भैक्षुकश्चैव आश्रमौ द्वौ कलौ युगे” ।रघुवंशे, १ । ४८ ।“स दुष्प्रापयशाः प्रापदाश्रमं श्रान्तवाहनः” ।)