| YouTube Channel

आशयः (AzayaH)

 
Apte
English
आशयः [āśayḥ], [आ-शी-अच्]
A bed-chamber, resting-place, asylum.
A place of residence, abode, seat, retreat
वायुर्गन्धानिवाशयात्
Bg.*
 15.8
अपृथक्˚
U.*
 1.45. v. l.
Sleeping, lying down.
Receptacle, reservoir
विषमो$पि विगाह्यते नयः कृततीर्थः पयसामिवाशयः
Ki.*
 2.3
cf.
 also words like जलाशय, आमाशय, रक्ताशय
&c.
कामात्पिबति चाशयान्
Mb.
 * 12.236.24.
Any recipient vessel of the body
the Āśayas are 7: वात˚, पित्त˚, श्लेष्मन्˚, रक्त˚, आम˚, पक्व˚ (and गर्भ˚ in the case of women).
The stomach
आशयाग्निदीप्तिः
Dk.*
 16.
Meaning, intention, purport, gist
अर्थेन्द्रियाशयज्ञानैर्भगवान्परिभाव्यते
Bhāg.*
 12.11.22. इत्याशयः
एवं कवेराशयः (oft . used by commentators
see अभिप्राय).
The seat of feelings, mind, heart
तन्मे दहति गात्राणि विषं पीतमिवाशये
Rām.*
 6.5.6. अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः
Bg.*
 1.2
Mv.*
 2.37.
Disposition of mind
द्रव्यस्वभावाशयकर्मकालैरेकादशामी मनसो विकारः
Bhāg.*
 5.11.11.
Prosperity.
A barn.
Will or pleasure.
Virtue or vice (as the eventual cause of pleasure or pain).
Fate, fortune.
Property, possession.
A miser.
A kind of pit (made for catching animals)
आस्ते परमसंतप्तो नूनं सिंह इवाशये
Mb.
N.
 of a tree (पनस).Comp. -आशः fire.
Apte 1890
English
आशयः [आ-शी-अच्] 1 A bedchamber, resting-place, asylum.
2 A place of residence, abode, seat, retreat
वायुर्गंधानिवाशयात् Bg. 15. 8
अपृथक्° U. 1. 45.
3 Sleeping, lying down.
4 Receptacle, reservoir
विषमोपि विगाह्यते नय कृततीर्थः पयसामिवाशयः Ki. 2. 3
cf. also words like जलाशय, आमाशय, रक्ताशय &c.
5 Any recipient vessel or viscus of the body
the Āśayas are 7:
वात°, पित्त°, श्लेष्मन्°, रक्त°, आम°, पक्व° (and गर्भ° in the case of women).
6 The stomach
आशयाग्निदीप्तिः Dk. 160.
7 Meaning, intention, purport, gist
इत्याशयः
एवं कवेराशयः (oft. used by commentators
see अभिप्राय).
8 The seat of feelings, mind, heart
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः Bg. 10. 20
Mv. 2. 37.
9 Disposition of mind.
10 Prosperity.
11 A barn.
12 Will or pleasure.
13 Virtue or vice (as the eventual cause of pleasure or pain).
14 Fate, fortune.
15 Property, possession.
16 A miser.
17 A kind of pit (made for catching animals)
आस्ते परमसंतप्तो नूनं सिंह इवाशये Mb.
18 N. of a tree (पनस).
Comp.
आशः fire.
Apte Hindi
Hindi
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
"शयनकक्ष, विश्रामस्थल, शरणागार"
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
"निवास-स्थान, आवास, आसन, आश्रय-स्थान"
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
"पात्र, आधार"
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
पेट
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
"अर्थ, इरादा, प्रयोजन, भाव"
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
"भावनाओं का स्थान, मन, हृदय"
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
सम्पन्नता
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
कोठार
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
"मन, इच्छा"
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
"भाग्य, किस्मत"
आशयः
पुं*
 - आ+शी+अच्
गर्त
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) आ+शीङ्९स्वप्ने)+अच् । ‘एरच्’ ३.३.५६। १.अभिप्रायः। १इदमीदृगनीदृगाशयः’ किरा०२.२८। २.आधारः। ‘विषमोऽपि विगाह्यते नयः कृततीर्थः पयसामिवाशयः’ किरा०२.३। ३.चित्तम् । ‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’ गीता०१०.२०। ४.गृहम् । ५.शय्या । आ+शीङ्९स्वप्ने)+अच्(अधिकरणे)। ६.शयनम् । आ+शीङ्९स्वप्ने)+अच्(भावे)। ३.३.५६। ७.कृपणः। ८.kanajam | ९.अदृष्टम् । १०.ऐश्वर्यम् । ११.पनसवृक्षः। १२.गर्तः। १३.मनोधर्मः। ‘क्लेशकर्मविपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेषः ईश्वरः’ पा०यो०सू०१.२४। १४.पुरातनम् ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आशयः
noun
शरीरे वर्तमानः अङ्गविशेषः यस्मिन् किमपि विशिष्टं तत्वं वर्तते।
"अस्माकं शरीरे आमाशयगर्भाशयपित्ताशयमूत्राशयादयाः सप्त आशयाः सन्ति।"
Synonyms:
 विषयः, प्रकरणम्, वस्तु, आशयः
noun
केषुचित् लेखेषु ग्रन्थादौ वा निरूपिताः विचाराः अथवा यस्य निरूपणं करणीयम् अस्ति।
"प्रेमचन्दमहोदयस्य कथानां विषयः ग्राम्य-स्थितिः आसीत्।"
Synonyms:
 मतम्, अभिप्रायः, सम्मतिः, दृष्टिः, बुद्धिः, पक्षः, भावः, मनः, धी, मतिः, आकुतम्, आशयः, छन्दः
noun
केषुचित् विषयादिषु प्रकटीकृतः स्वविचारः।
"सर्वेषां मतेन इदं कार्यं सम्यक् प्रचलति।"
Synonyms:
 सम्पत्तिः, विभवः, आशयः, किंचन्यम्, विभवः
noun
स्वाधिकारे वर्तमानं धनं सम्परिग्रहः च यस्य क्रयः विक्रयः च कर्तुं शक्यते।
"तेन कष्टार्जिता अत्याधिका सम्पत्तिः।"
Synonyms:
 अर्थः, अभिप्रायः, अभिप्रेतम्, आशयः, उद्देशः, तात्पर्यम्
noun
पदशब्दवाक्यादिभ्यः प्राप्तः भावः।
"सूरदासस्य पदस्य अर्थस्य प्राप्तिः अतीव क्लिष्टा।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आशयः,
पुं,
 (आङ् + शीङ् + अच् ।) अभिप्रायः ।पनसवृक्षः । आधारः । इति विश्वमेदिन्यौ ॥
विभवः । किम्पचानः । चेतः । अजीर्णं । कोष्ठा-गारं । इत्यजयपालः । धर्म्माधर्म्मौ । अदृष्टं । इतिकुसुमाञ्जलिः ॥
(अभिप्रायार्थे यथा, कथासरित्-सागरे, १२ तरङ्गे ।“तच्चालोक्याशयं बुद्ध्वा स्य सोऽपि वसन्तकः” ।चित्तार्थे यथा, भगवद्गीतायां, १० । २० ।“अहमात्मा गुडाकेश सर्व्वभूताशये स्थितः” ।“आशयाः सप्त” । “आशयास्तु वाताशयः पित्ता-शयः श्लेष्माशयो रक्ताशय आमाशयः पक्वाशयोमूत्राशयः स्त्रीणां गर्भाशयोऽष्टम” इति । सुश्रुतः ॥
)