आवर्त (Avarta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 आवर्त्त m.
  (-र्त्तः)
	 1. Revolving,  turning round.
	 2. A whirlpool.
	 3. A lock
of hair that curls backwards,  especially on a horse.
	 4. Deliberation, 
revolving.
	 5. A mineral substance,  pyrites,  marcasite.
 E.
  आङ् be-
fore वृत् to choose,  घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 आवर्त॑ m.
  turning,  winding
 whirl,  vortex (lit.   & fig.
  )
tuft of hair on the top of the head or between the eyebrows. 

Yates

English

 आ-वर्त्त (र्त्तः) 1.
m.
  A revolving
 a
whirlpool
 reflexion
 horse's
mane curled backward
 pyrites.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

आवर्त 	-	  Avarta 	-	 m.
  	-	 whirl
आघूर्णति  { आघूर्ण् } 	-	  AghUrNati  { AghUrN } 	-	 verb 	-	 whirl
उदायौति  { उदायु } 	-	  udAyauti  { udAyu } 	-	 verb 	-	 whirl
विभ्रमति  { विभ्रम् } 	-	  vibhramati  { vibhram } 	-	 verb 	-	 whirl
विभ्राम्यति  { विभ्रम् } 	-	  vibhrAmyati  { vibhram } 	-	 verb 	-	 whirl
समाविद्ध्यति  { समाव्यध् } 	-	  samAviddhyati  { samAvyadh } 	-	 verb 	-	 whirl
वर्तयति  { वृत् } 	-	  vartayati  { vRt } 	-	 verb caus. 	-	 whirl
आवृत्त 	-	  AvRtta 	-	 adj.
  	-	 whirled
उद्भ्रान्त 	-	  udbhrAnta 	-	 adj.
  	-	 whirled
आविद्ध 	-	  Aviddha 	-	 adj.
  	-	 whirled
घूर्ण 	-	  ghUrNa 	-	 adj.
  	-	 whirling
घूर्णायमान 	-	  ghUrNAyamAna 	-	 adj.
  	-	 whirling
निवेष्य 	-	  niveSya 	-	 adj.
  	-	 whirling
भ्रमिन् 	-	  bhramin 	-	 adj.
  	-	 whirling
भ्रान्त 	-	  bhrAnta 	-	 adj.
  	-	 whirling
मथ्र 	-	  mathra 	-	 adj.
  	-	 whirling
विभ्रान्ति 	-	  vibhrAnti 	-	 f.
  	-	 whirling
विवृत्ति 	-	  vivRtti 	-	 f.
  	-	 whirling
उद्भ्रम 	-	  udbhrama 	-	 m.
  	-	 whirling
मन्थर 	-	  manthara 	-	 m.
  	-	 whirling

आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  whirl
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  curl
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  turning
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  gulf
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  two depressions of the forehead above the eyebrows
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  winding
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  deliberation
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  crowded place where many men live close together
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  turning round
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  revolving (in the mind)
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  kind of jewel
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  revolving
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  lock of hair that curls backwards  [ especially on a horse considered lucky ]
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 m.
  	-	  whirlpool
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 n.
  	-	  mineral substance
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 n.
  	-	  pyrites
आवर्त 	-	 Avarta 	-	 n.
  	-	  marcasite

आवर्त 	-	  Avarta 	-	 m.
  	-	 whirl
आघूर्णति  { आघूर्ण् } 	-	  AghUrNati  { AghUrN } 	-	 verb 	-	 whirl
उदायौति  { उदायु } 	-	  udAyauti  { udAyu } 	-	 verb 	-	 whirl
विभ्रमति  { विभ्रम् } 	-	  vibhramati  { vibhram } 	-	 verb 	-	 whirl
विभ्राम्यति  { विभ्रम् } 	-	  vibhrAmyati  { vibhram } 	-	 verb 	-	 whirl
समाविद्ध्यति  { समाव्यध् } 	-	  samAviddhyati  { samAvyadh } 	-	 verb 	-	 whirl
शिङ्क्ते  { शिञ्ज् } 	-	  ziGkte  { ziJj } 	-	 verb 	-	 whirr
वर्तयति  { वृत् } 	-	  vartayati  { vRt } 	-	 verb caus. 	-	 whirl
आवृत्त 	-	  AvRtta 	-	 adj.
  	-	 whirled
उद्भ्रान्त 	-	  udbhrAnta 	-	 adj.
  	-	 whirled
आविद्ध 	-	  Aviddha 	-	 adj.
  	-	 whirled
घूर्ण 	-	  ghUrNa 	-	 adj.
  	-	 whirling
घूर्णायमान 	-	  ghUrNAyamAna 	-	 adj.
  	-	 whirling
निवेष्य 	-	  niveSya 	-	 adj.
  	-	 whirling
भ्रमिन् 	-	  bhramin 	-	 adj.
  	-	 whirling
भ्रान्त 	-	  bhrAnta 	-	 adj.
  	-	 whirling
मथ्र 	-	  mathra 	-	 adj.
  	-	 whirling
विभ्रान्ति 	-	  vibhrAnti 	-	 f.
  	-	 whirling
विवृत्ति 	-	  vivRtti 	-	 f.
  	-	 whirling
उद्भ्रम 	-	  udbhrama 	-	 m.
  	-	 whirling

 
   आवर्त  Avarta n.
   marcasite

Wilson

English

 आवर्त्त
m.
  (-र्त्तः)
1 Revolving,  turning round.
2 A whirlpool.
3 A lock of hair that curls backwards,  especially on a horse.
4 Deliberation,  revolving.
5 A mineral substance,  pyrites,  marcasite.
E.
  आङ्,  वृत to choose,  घञ् aff.
  

Apte

English

आवर्तः [āvartḥ],  1 Turning round,  winding,  revolving
 प्रदक्षिणावर्तशिखः Rām.*
  6.73.23.

A whirlpool,  an eddy,  whirl
 नृपं तमावर्तमनोज्ञनाभिः R.*
  6.52
 दर्शितावर्तनाभेः Me.*
  28
 Dk.*
  2
 आवर्तः संशयानाम् Pt.*
  1.191.

Deliberation,  revolving (in the mind),  anxiety.

A lock of hair curling backwards,  especially on a horse (considered lucky)
 आवर्ता यस्य जायन्ते धन्यः स तुरगोत्तमः (शालिहोत्र of भोज).

The two depressions of the forehead above the eye-brows.

A crowded place (where many men live closely together).

A kind of jewel.

N.
  of a form of cloud personified
 आवर्तो निर्जलो मेघः.

Melting (of metals).

Doubt
 भ्रमं संमोहमावर्तम- भ्यासाद्विनिवर्तयेत् Mb.
 *  12.274.7.

Worldly existence (संसार). -र्तम् A mineral substance,  pyrites (माक्षिकधातु).

Apte 1890

English

 आवर्तः 1 Turning round,  winding,  revolving
 प्रदक्षिणावर्तशिखः Rām. 
2 A whirlpool,  an eddy,  whirl
 नृपं तमावर्तमनोज्ञनाभिः R. 6. 52
 दर्शितावर्तनाभेः Me. 28
 Dk. 2
 आवर्तः संशयानां Pt. 1. 191. 
3 Deliberation,  revolving (in the mind),  anxiety. 
4 A lock of hair curling backwards,  especially on a horse. 
5 The two depressions of the forehead above the eye-brows. 
6 A crowded place (where many men live closely together). 
7 A kind of jewel. 
8 N. of a form of cloud personified
 आवर्तो निर्जलो मेघः. 
9 Melting (of metals). 
10 Doubt. 
11 Worldly existence (संसार). 
र्तं A mineral substance,  pyrites (माक्षिकधातु). 

Monier Williams Cologne

English

 आ-वर्त a &c.
   See आ-√ वृत्.

 आ-वर्त॑ b m.
  turning,  winding,  turning round,  revolving,  R.
 
 ŚBr.
  
 Sāh.
 
 Suśr.

 whirl,  gulf,  whirlpool,  ŚBr.
  
 Megh.
 
 MBh.
  
 Ragh.
  &c.

 deliberation,  revolving (in the mind),  L.
 

 a lock of hair that curls backwards (especially on a horse considered lucky),  a curl,  R.
 
 Śiś.
  &c.
  

 the two depressions of the forehead above the eyebrows,  Suśr.
 

 a crowded place where many men live close together

 a kind of jewel,  L.
 

 N.
  of a form of cloud personified

 आ-वर्त॑ (अम्),  n.
  a mineral substance,  pyrites,  marcasite,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 आवर्त आ-वर्त,  &c. See under आ-वृत्।

 आ-वर्त,  अस्,  m. turning,  winding,  turning round, 
revolving
 whirl,  gulf,  whirlpool
 deliberation,  revolv-
ing (in the mind)
 a lock of hair that curls backwards, 
especially on a horse
 the two depressions of the fore-
head above the eyebrows
 a crowded place where
many men live close together
 a kind of jewel
 N. of
a form of cloud personified
 (आ),  f.,  N. of a river
(अम्),  n. a mineral substance,  pyrites,  marcasite.

Macdonell

English

 आवर्त ā-vart-á,  m.
  turn
 whirlpool
 lock,  🞄twist of hair
 -aka,  m.
  kind of mythical 🞄clouds
 -ana,  a.
  turning round
 n.
  return
 🞄-in,  a.
  returning.

Benfey

English

 आवर्त आवर्त,  i. e. आ-वृत् + अ,  m.
 
 1.
Turning,  a turn. 
 2. A whirlpool, 
Böhtl. Ind. Spr. 392.
 3. A curl,  Nal.
19,  14.
 -- Comp.
 
आर्य-,  m.
  the holy land, 
extending from the eastern to the
western sea,  and bounded on the
north and south by the Himālaya and
Vindhya mountains,  Man.  2,  22. दक्-
षिणा-,  adj.
  1. turned to the et
Bhāg. P. 5,  23,  5. 2. turned the
south,  MBh. 6,  5671.
नन्दि-,  m.
  a
certain diagram,  MBh. 7,  2930. ब्रह्-
मावर्त,  i. e.
ब्रह्मन्-,  m.
  the country
between the rivers Sarasvatī and Dṛ-
ṣadvatī,  Man.  2,  17. राजावर्त,  i. e.
राजन्-,  m.
  an inferior kind of diamond.
षोडशावर्त,  i. e.
षोडशन्-,  m.
  a
conch shell.
सु-दुस्-,  adj.
  very diffi-
cult to be dissuaded,  MBh. 12,  579.
सूर्य-,  m.
  1. a plant,  Cleome viscosa.
2. a sun-flower.
हृद्-,  m.
  a lock of
hair on a horse's neck or breast.

Apte Hindi

Hindi

आवर्तः
पुं*
  - आ+वृत्+घञ्
"चारों ओर मुड़ना,  चक्कर काटना"

आवर्तः
पुं*
  - आ+वृत्+घञ्
"जलावर्त,  भँवर"

आवर्तः
पुं*
  - आ+वृत्+घञ्
"पर्यालोचन,  घूमना"

आवर्तः
पुं*
  - आ+वृत्+घञ्
"बालों के पट्ठे,  अयाल"

आवर्तः
पुं*
  - आ+वृत्+घञ्
घनीबस्ती

आवर्तः
पुं*
  - आ+वृत्+घञ्
एक प्रकार का रत्न

Shabdartha Kaustubha

Kannada

आवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀರಿನ ಸುಳಿ
प्रयोगाः - > "आवर्तगर्तसम्भ्रान्तविमानप्लवविप्लवा"
उल्लेखाः - > चं० रा०
आवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುದುರೆಯ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿನ ಸುಳಿ
आवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುನರಾಲೋಚನೆ
आवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಕೂದಲಿನ ಸುಳಿ
आवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಶಯ /ಸಂದೇಹ
निष्पत्तिः - > आ + वृतु (वर्तने) + णिच् - कर्म० "अच्" (३-३-५६)
आवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲೋಹವನ್ನು ಕರಗಿಸುವುದು
आवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಸಾರ
आवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆವರ್ತವೆಂಬ ಒಂದು ಮೇಘ
आवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿರುಗುವಿಕೆ
विस्तारः - > "आवर्तश्चिन्तने वारिभ्रमे चावर्तने पुमान्" - मेदि० ।
आवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇಹದೊಳಗಿನ ಸುಳಿಯ ಆಕಾರದ ಒಂದು ನಾಡಿ

L R Vaidya

English

 Avarta {% m. %} 1. Turning,  revolving
a whirlpool,  नृपं तमावर्तमनोज्ञनाभिः R.vi.52,  दर्शितावर्तनाभेः Megh.i.28,  आवर्तः संशयानाम् Panch.i.
deliberation
a crowded place (where many men live close together)
a kind of jewel
a turn of the hair.

Bopp

Latin

 आवर्त m.
1) vortex. DEV. 1. 40.
2) secundum Wils. «A
lock of hair that curls backwards,  especially on a horse.
N. 19. 14,  ubi शुद्धान दशभिर् आवर्तैः nunc verterim
«egregios,  cum decem cincinnis». V. sq.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Āvarta,  m.,  n. of a sea and of a mountain: Divy 〔102.28〕
 〔103.23—104.20〕. Note: as common noun,  āvarta seems to me to have only meanings which it has in Skt.,  as turn,  turning,  turning-place (dhāraṇyāvartāṃ … dhāraṇīṃ SP 〔475.8〕 etc.)
 eddy,  whirlpool (Mvy 〔7037〕)
 etc.
 in LV 〔126.7〕,  several times,  probably of turns (curves,  or the like) of alphabetic signs
 see utkṣepa-lipi.

Indian Epigraphical Glossary

English

 āvarta,  cf. sarv-āvarta-yutā,  ‘assigned as the date of pay-
ment as it falls annually’ (Ep. Ind.,  Vol. XIV,  p. 310, 
note 1).

Sanskrit Tibetan

Tibetan

kun nas phyin
आवर्त

klong
१) आग्राहम् (?) २) आवर्त ३) निसर्ग ४) विपुल

khyil
१) आवर्त २) कुण्डल

khyil gnas
आवर्त

khyil ba
१) आवर्त २) आवर्तता ३) आवृत्त ४) कुण्डलिन् ५) जलावर्त

gling
१) आवर्त २) ऊर्म्यामथ ३) कुश ४) दर्भ ५) द्वीप ६) श्वेत ७)

glog
१) अशनि २) आकालिंका ३) आवर्त ४) चञ्चला ५) चपला ६) चला ७) तडित् ८) विद्युत् ६) विद्युक्कता १०) शतावर्त ११) स्फूर्जथु १२) ह्रादिनी

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
लहर्युल्लोलकल्लोला आवर्तः पयसां भ्रमः ।
तालूरो वोलकश्चासौ बोला स्याद्वृद्धिरम्भसः ॥ १०७६ ॥
-wordlist-
 
लहरी (स्त्री),  उल्लोल (पुं),  कल्लोल (पुं),  आवर्त (पुं),  पयोभ्रम (पुं),  तालूर (पुं),  वोलक (पुं),  वेला (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

शाल
शाल,  शकुल,  कुलिश,  राजीव,  रोहित,  पल्लवक,  शृङ्गी,  मद्गुर,  वागुस,  नन्द्य,  आवर्त,  महामत्स्य
शालः शकुलः कुलिशो राजीवो रोहितश्च पल्लवकः ।
शृङ्गीमद्गुरवागुसनन्द्यावर्तादयो महामत्स्याः ॥ ६५९ ॥
verse 3.1.1.659
page 0075

पात्र
पात्र,  आवर्त,  पयस्_भ्रम
पात्रं तु कूलयोर्मध्यमावर्तः पयसां भ्रमः ।
verse 3.1.1.668
page 0076

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 आवर्त्तं,  क्ली,
   (आङ् + वृत् + घञ् ।) माक्षिकधातुः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 (आवर्त्तनं । चक्राकारेण-भ्रमणं ।)

 आवर्त्तः,  पुं,
   (आङ् + वृत् + घञ् ।) जलभ्रमः । इत्य-मरः ॥
 घूर्णा इति भाषा । (रघुवंशे ६ । ५२ ।“नृपं तमावर्त्तमनोज्ञनाभिः” ।)चिन्ता । आवर्त्तनं । इति मेदिनी ॥
 मेघनायक-चतुष्टयान्तर्गतमेघाधिपविशेषः । इति पुराणंज्योतिषञ्च । (यथा मेघदूते पूर्व्वमेघे ६ ।“जातं वंशे भुवनविदिते पुष्करावर्त्तकानाम्” ।)राजावर्त्तनामोपरत्नं । इति राजनिर्घण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 आवर्त्त पु०
  आ + वृत--भावादो घञ् । चक्राकारेण जलस्यस्वयं १ भ्रमणे,  (घुरणो) घ्रवाख्ये घोटकचिह्ने २ रोमसंस्थान-भेदे राजावत्तनामके ३ मणौ ४ आवर्त्तने,  । ५ मेघा-धिपभेदे च ६ माक्षिकधातौ न०
  । “नृपं तमावर्त्तमनोज्ञ-नाभिः” रघुः “तथापि समतावर्त्ते मोहगर्त्ते निपातिताः”देवीमा० “त्रियुते,  शाकवर्षे तु चतुर्भिः शेषिते क्रमात् ।आवर्त्तं विद्धि संवर्त्तं पुष्करं द्रोणमम्बुदम् । आवर्त्तोनिर्जलोमेघः संवर्त्तश्च बहूदकः । पुष्करोदुष्करजलोद्रोणः सम्यक्प्रपूरकः” ज्यो० त० । “आवर्त्तिनः शुभफल-प्रदशुक्तियुक्ता आपन्नदेवमणयोभृतरन्ध्रभागाः । अश्वा-प्यघुर्वसुमतीमतिरोचमानास्तूर्ण्णं पयोधय इवोर्मिभिरा-पतन्तः” माघः । “आवर्त्तिनः दशावर्त्तयुक्ताः प्रशसायोणिनि । ते च “द्वावुरस्यौ शिरस्यौ द्वौ द्वो द्वौ रन्ध्रोपर-न्ध्रयोः । एकोभाले ह्यपाने च दशावर्त्ता ध्रवाः स्मृताः”पयोधिपक्षे जलभ्रमः” मल्लि० आश्वावर्त्तश्च अश्वशब्दे५०३ पृष्ठे उक्तः । ७ आवर्त्ताकारे देहिनां रोमसंस्थानभेदेपु०  अश्वानामपि उक्तध्रुवरूपावर्त्तोरोमसंस्थानविशेष एवेतिबोध्यम् । णिच्--भावे अच् । ८ पुनः पुनश्चालने ९ परिघट्टमे(आओटान) १० धातूनां द्रावणे (गलान) ११ चिन्ता-याञ्च चिन्तया हि चित्तं स्वविषयेषु पुनःपुनश्चाल्यतेइति तस्याः तथात्वम् । आवर्त्त्यते समन्तात् अनेक-कोटिषु आ + वृत--णिच्--कर्म्मणि अच् । अनेक कोटिस्पर्शिनि१२ संशये “भ्रमं संमोहमावर्त्त मभ्यासाद्विधितोजयेत्”भा० शा० २७३ अ० आवर्त्तमनेककोटिस्पर्शेन संशयम्अभ्यासात् तत्त्वाभ्यासात्” नीलक० । आवर्त्तते कर्त्तरिअच् । १३ आवर्त्तमाने त्रि०
  “दक्षिणावर्त्तशङ्खोऽयं हन्तचूर्ण्णीकृतोमया” सा० द० १४ संसारे पु०
  तस्यानिशमावर्त्त-मानत्वात्तथात्वम् । “इममावर्त्तं नावर्त्तन्ते” इति श्रुतिः“शङ्खनाभ्याकृतिर्योनिस्त्रावर्त्ता मा प्रकीर्त्तिता । तस्यास्तृतीयेत्वावत्त गर्मशय्या प्रतिष्ठिता” “शङ्खावर्त्तनिभाश्चापि उप-र्य्युपरि संस्थिताः । गजतालुनिभाश्चापि वर्णतः सुप्र-कीर्त्तिताः” इति सुश्रुतोक्ते देहान्तर्वर्त्तिनि आवर्त्ताकारे१३ नाडीसन्निवेशभेदे च ।

Capeller

German

 आवर्त॑ m.
  Drehung,  Wirbel,  Strudel,  Haarwirbel.

Stchoupak

French

 आ-वर्त-
 m.
  fait de tourner,  tour 
 tourbillon (aussi fig.) 
 boucle (de
cheveux).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.