| YouTube Channel

आलोकः (AlokaH)

 
Apte
English
आलोकः [ālōkḥ] कनम् [kanam], कनम् 1 Seeing, beholding.
Sight, aspect. appearance
यदालोके सूक्ष्मम्
Ś.*
 1.9
Ku.*
 7.22, 46
व्रजति हि सफलत्वं वल्लभालोकनेन Śi. सुख˚
V.*
 4.24
Ś1.32
R.*
 1.84
Me.*
 3, 39.
Range of sight
आलोके ते निपतति पुरा सा बलिव्याकुला वा
Me.*
 87
R.*
 7.5
Ku.*
 2.45.
Light, lustre, splendour
आलोकमार्गं सहसा व्रजन्त्या
R.*
 7.6 airhole, or window
निरालोकं लोकम्
Māl.
 5.3
9.37
1. 4, 11
Ve.*
 2
K.*
 16, 29, 348, 68, 98.
Panegyric, praise, complimentary language
especially, a word of praise uttered by a bard (such as जय, आलोकय)
ययावुदीरितालोकः
R.*
 17.27
2.9
K.*
 14.
Section, chapter.
Mild light (सात्त्विकः प्रकाशः)
cf.
 Pātañjala Yogadarśana 3.25.
A trace of sight
आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः
Rām.*
 2.47.2.
A lamp, light
आलोकदानं नामैतत्कीदृशं भरतर्षभ
Mb.
 * 13.98.1.
Apte 1890
English
आलोकः,
कनं 1 Seeing, beholding.
2 Sight, aspect, appearance
यदालोके सूक्ष्मं Ś. 1. 9
Ku. 7. 22, 46
सुख° V. 4. 24
Ś. 1. 33
R. 1. 84
Me. 3, 37.
3 Range of sight
आलोके ते निपतति पुरा सा बलिव्याकुला वा Me. 85
R. 7. 5
Ku. 2. 45.
4 Light, lustre, splendour
आलोकमार्गं सहसा व्रजंत्या R. 7. 6 air-hole, or window
निरालोकं लोकं Māl. 5. 30
9. 37
10. 4, 11
Ve. 2
K. 160, 290, 348, 68, 98.
5 Panegyric, praise, complimentary language
especially, a word of praise uttered by a bard (such as जय, आलोकय)
ययावुदीरितालोकः R. 17. 27, 2. 9
K. 14.
6 Section, chapter.
Apte Hindi
Hindi
आलोकः
पुं*
 - आ+लोक+घञ्
"दर्शन करना, देखना"
आलोकः
पुं*
 - आ+लोक+घञ्
"दृष्टि, पहलू, दर्शन"
आलोकः
पुं*
 - आ+लोक+घञ्
दृष्टि-परास
आलोकः
पुं*
 - आ+लोक+घञ्
"प्रकाश, प्रभा, कान्ति"
आलोकः
पुं*
 - आ+लोक+घञ्
"भाट, विशेषतः भाट द्वारा उच्चरित स्तुति-शब्द "
आलोकः
पुं*
 - आलोक्+ घञ्
केवल दर्शन
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) आ+लोकृ(दर्शने)+घञ् । ‘हलश्च’ ३.३.१२१। १.प्रकाशः। ‘आसारं संसारं परिमुषितरत्नं त्रिभुवनं निरालोकं लोकं मरणशरणं बान्धवजनम्’ मालती०५.३०। २.दर्शनम् । ‘यदालोके सूक्ष्मं व्रजति सहसा तद्विपुलताम्’ शाकु०१.९। ३.जयकारः। ‘ययावुदीरितालोकः सुधर्मानवमां सभाम्’ रघुः१७.२७।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आलोकः, दर्शनम्
noun
चक्षुषा भूतः बोधः।
"तस्य पत्न्याः आलोकेन तं यथार्थतायाः परिचयः जातः।"
Synonyms:
 अवलोकनम्, आलोकनम्, अवलोकः, आलोकः, निरीक्षा, निरीक्षणम्, सर्वेक्षणम्, अनुदर्शनम्
noun
सम्यकतया परीक्षणम्।
"प्रयोगस्य समये सम्यक् अवलोकनं कृत्वा एव उपसंहारः क्रियेत।"
Synonyms:
 प्रकाशः, द्युतिः, दीप्तिः, तेजः, प्रदीपः, ज्योतिः, ज्योतिः, प्रभा, आभा, छविः, आलोकः, रुचिः, रुच्, कान्तिः, छटा, निभा, भा, भाः, छाया, त्विषा, त्विष्, शोचिः, शोभा, वर्चः, महः, द्योतः, दूशानम्, मरीचिः, झल्लिका
noun
सा शक्तिः तत्त्वं वा यया अन्यानि वस्तूनि दृग्गोचराणि भवन्ति।
"सूर्यस्य आगमनेन दिशः प्रकाशेण कास्यन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आलोकः,
पुं,
 (आङ् + लुक् + घञ् ।) दर्शनं । देखाइति भाषा । द्योतः । आलो इति भाषा । शान्ति-शतके, ४ । ६ ।“आलोकाय निशासु चन्द्रकिरणाः सख्यं कुरङ्गैःसह” । मेघदूते पूर्व्वमेघे ३८ ।“रुद्धालोके नरपतिपथे सूचिभेद्यैस्तमोभिः” ।यथा शाकुन्तले, प्रथमाङ्के ।“यदालोके सूक्षं व्रजति सहसा तद्विपुलतां” ।(यथा, रामायणे ४ काण्डे । ५० । २४ ।“आलोकं ददृशुर्धीरा नीराशा जीविते यदा” ।वन्दिभाषणं । स्तुतिरिति यावत् । इति मेदिनी ॥
(रघुवंशे । २ । ९ ।“उदीरयामासुरिवोन्मदाना-मालोकशब्दं वयसां विरावैः” ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“लोकृ दर्शने”@} 2 ‘दर्शने लोकते लोकेर्भाषार्थे णौ तु लोकयेत्।।’ 3 इति देवः।
लोककः-किका, लोककः-किका, लुलोकिषकः-षिका, लोलोककः-किका
लोकिता-त्री, लोकयिता-त्री, लुलोकिषिता-त्री, लोलोकिता-त्री
लोकन्-न्ती, लोकयन्-न्ती, लुलोकिषन्-न्ती
-- लोकिष्यन्-न्ती-ती, लोकयिष्यन्-न्ती-ती, लुलोकिषिष्यन्-न्ती-ती
-- लोकमानः, लोकयमानः, लुलोकिषमाणः, लोलोक्यमानः
लोकिष्यमाणः, लोकयिष्यमाणः, लुलोकिषिष्यमाणः, लोलोकिष्यमाणः
लोक्-लोग्-लोकौ-लोकः
-- -- -- लोकितम्-तः, लोकितः, लुलोकिषितः, लोलोकितः-तवान्
लोकः, आलोकः, अवलोकः
-- -- -- 4 उलूकः, लोकनः, विलोकः, प्रलोकी, भयलोकी, लोकः, लुलोकिषुः, लोलुकः
लोकितव्यम्, लोकयितव्यम्, लुलोकिषितव्यम्, लोलोकितव्यम्
लोकनीयम्, लोकनीयम्, लुलोकिषणीयम्, लोलोकनीयम्
लोक्यम्, लोक्यम्, लुलोकिष्यम्, लोलोक्यम्
ईषल्लोकः-दुर्लोकः-सुलोकः
-- -- -- लोक्यमानः, लोक्यमानः, लुलोकिष्यमाणः, लोलोक्यमानः
लोकः, लोकः, लुलोकिषः, लोलोकः
5 लोकितुम्, लोकयितुम्, लुलोकिषितुम्, लोलोकितुम्
लोका, लोकना, लुलोकिषा, लोलोका
लोकनम्, आलोकनम्- 6 अवलोकनम्, लोकनम्, लुलोकिषणम्, लोलोकनम्
लोकित्वा, लोकयित्वा, लुलोकिषित्वा, लोलोकित्वा
7 आलोक्य, आलोक्य, आलुलोकिष्य, आलोलोक्य
लोकम् २, लोकित्वा २, लोकम् २, लोकयित्वा २, लुलोकिषम् २, लुलोकिषित्वा २, लोलोकम् २
लोलोकित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५२०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७६। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। ४०)
04
=>
 [[१। ‘उलति नेत्राभ्यां दहति उलूकः। ऊर्ध्वालोकनादिति निरुक्तम्’ इति अमर- टीकायां क्षीरस्वामिना उक्तम्। द। उ। वृत्तौ तु (३-४६) ‘उत्क्रम्य दृष्टि- विषयमालोकयतीति उलूकः कौशिकः’ इत्येवं दृश्यते। अत्राहोज्ज्वलदत्तः-- ‘सर्वस्वे तु ऊर्ध्वौ कर्णावस्येति पृषोदरादित्वात् उलूक इत्यपि साधितम्’ इति।]]
05
=>
 [पृष्ठम्११७९+ २३]
06
=>
 [[आ। ‘अक्लिन्दनीयान् शुधितात्मनो जनान् प्रशीकते यः करुणावलोकनैः।’ धा। का। १-११।]]
07
=>
 [[B। ‘आलोक्य प्रियतममंशुके विनीवौ यत्तस्थे नमितमुखेन्दु मानवत्या।’ शि। वि। ९-८४।]]