| YouTube Channel

आलम्बनम् (Alambanam)

 
Apte
English
आलम्बनम् [ālambanam], 1 Depending on or from, hanging from.
Support, prop, stay
एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बनं परम् Kaṭh.
Up.*
 2.17.
Ki.*
 2.13
जातस्य नदीतीरे तस्यापि तृणस्य जन्मसाफल्यम् । यत्सलिलमज्जनाकुलजनहस्तावलम्बनं भवति ॥
Pt.*
 1.28.
sustaining, supporting
Me.*
 4.
Receptacle, abode
U.*
 6.1 (v. l. ).
Reason, cause.
Base.
(In
Rhet.
 ) That on which a रस or sentiment, as it were, hangs, person or thing with reference to which a sentiment arises, the natural and necessary connection of sentiment with the cause which excites it. The causes (विभाव) giving rise to a Rasa are classified as two: आलम्बन and उद्दीपन
e. g. in the Bībhatsa sentiment stinking flesh
&c.
 is the आलम्बन of the Rasa, and the attendant circumstances which enhance the feeling of loathing (the worms
&c.
 in the flesh) are its उद्दीपनानि (exciters)
for the other Rasas see S. D.* 21-238.
The mental exercise practised by the Yogin in endeavouring to bring before his thoughts the gross form of the Eternal.
Silent repetition of a prayer.
(With Buddhists) The five attributes of things corresponding to five senses, i. e. रूप, रस, गन्ध, स्पर्श and शब्द.
Dharma or law corresponding to manas.
Apte Hindi
Hindi
आलम्बनम्
नपुं*
 - आ+लम्ब्+ल्युट्
आश्रय
आलम्बनम्
नपुं*
 - आ+लम्ब्+ल्युट्
"सहारा, थूनी, टेक, सहारा देते हुए"
आलम्बनम्
नपुं*
 - आ+लम्ब्+ल्युट्
"आशय, आवास"
आलम्बनम्
नपुं*
 - आ+लम्ब्+ल्युट्
कारण हेतु
आलम्बनम्
नपुं*
 - आ+लम्ब्+ल्युट्
"जिस पर रस आश्रित रहता है, वह पुरुष या वस्तु जिसके उल्लेख से रस की निष्पत्ति होती है, रस को उत्तेजित करने वाले कारण का रस से नैसर्गिक और अनिवार्य संबंध, रस की निष्पत्ति के कारण के दो भेद हैं -आलम्बन और उद्दीपन, उदा* बीभत्स में दुर्गंधयुक्त मांस रस का आलंबन है, तथा दूसरी प्रस्तुत परिस्थितियाँ जो मांसगत कीड़े आदि की घिनौनी भावनाओं को उत्तेजित करती हैं इसके उद्दीपन हैं "
आलम्बनम्
नपुं*
 - आलम्ब्+ ल्युट्
मन के अनुरूप धर्म
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) आ+लबि(अवस्रंसने)+ल्युट्(कर्मणि)। ‘ल्युट् च’ ‘ल्युट् च’ ३.३.११५।। १.अवलम्बनम्, आश्रयणीयम् । ‘विनिपातनिवर्तनक्षमं मतमालम्बनमात्मपौरुषम्’ लिरा०१.१३। २.विभावविशेषः, रसालम्बनम् । ‘आलम्बनोद्दीपनाख्यौ तस्य भेदावुभौ स्मृतौ । आलम्बनो नायकादिस्तमालम्ब्य रसोद्गमात्’ सा०द०३.२९। ३.बौद्धमतसिद्धः प्रत्ययभेदः। ‘चत्वारः प्रत्ययाः प्रसिद्धा आलम्बनसमनन्तरसहकार्यधिपतिरूपा’ सर्वद०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आलम्बनम्
noun
रसोत्पादनस्य एकम् अङ्गम्।
"आलम्बनस्य आधारेण रसस्य उत्पत्तिः भवति।"
Synonyms:
 आधारः, आधिः, आलम्बनम्, वर्त्म
noun
गृहादिनिर्माणे भूभागे भित्तिदृढार्थे विनिर्मितः भागः।
"दृढे आधारे एव दृढा अट्टालिका विनिर्मितुं शक्यते।"
Tamil
Tamil
ஆலம்ப3னம் : தாங்கல், ஆதாரம், தூண்.