| YouTube Channel

आर्यः (AryaH)

 
Apte Hindi
Hindi
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
"ईरान के लोग, हिन्दूजाति जो अनार्य, दस्यु तथा दास से भिन्न हैं "
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
जो अपने देश के नियम तथा धर्म के प्रति निष्ठावान हैं
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
पहले तीन वर्ण
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
"सम्माननीय या आदरणीय पुरुष, प्रतिष्ठित व्यक्ति"
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
सकुलोत्पन्न पुरुष
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
सच्चरित्र पुरुष
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
"स्वामी, मालिक"
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
"गुरु, अध्यापक"
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
मित्र
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
वैश्य
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
श्वसुर
आर्यः
पुं*
 - ऋ+ण्यत्
बुद्ध भगवान
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अर्तुं सदाचरितुं योग्यः। ऋ(गतौ)+ण्यत् । ‘ऋहलोर्ण्यत्’ ३.१.१२४। १.गुरुः। २.स्वामी । ३.‘सुहृद्स्नेहितः’ अमरः। ४.‘बुद्धः’ इति हेमचन्द्रः। ५.श्रेष्ठवर्णः, म्लेच्छेतरजातिः। ‘म्लेच्छश्चान्ये बहुविधाः पूर्वं ये निकृता रणे आर्याश्च पृथिवीपाताः’ भार०। ६.सावर्णमनुपुत्रः। ‘चरिष्णुरार्यो धृष्णुश्च राजः सुमतिरेव च सावर्णस्य मनोः पुत्राः भविष्या दश भारत ॥’ हरिवंशम् । ७.श्वशुरः। (वि) अर्तुं प्रकृतमाचरितुं योग्यः अर्यते वा । ८.सत्कुलोद्भवः, कुलीनः। ‘महाकुलकुलीनार्यसभ्यसज्जनसाधवः’ अमरः। ९.नाट्योक्तः। ‘राजन्नित्यृषिभिर्वाच्य सोऽपत्यप्रत्ययेन च । स्वेच्छया नामभिर्विप्रैः विप्र आर्येति चेतरैः॥ वाच्यौ नटीसूत्रधारौ आर्यनाम्ना परस्परम्’ सा०द०६.१४५.४६.४७। १०.मान्यः, मारिषः। ‘आर्यस्तु मारिषः’ अमरः। ११.साधुः, शान्थाचित्तः, उदारचरितः। ‘आर्यः साधौ सौविदल्केऽपि’ विश्वः। ‘योऽहमार्येण परवान् भ्रात्रा ज्येष्ठेन भाविनि’ रामा०त्रिकाण्डम् । १२.सदाचारनिष्ठः, न्यायपथावलम्बी, सततकर्तव्यानुष्ठाना । ‘कर्तव्यमाचरन् काममकर्तव्यमनाचरन् तिष्ठति प्राकृताचारे स तु आर्य इति स्मृतः॥’ ‘ग्रहीतुमार्यान् परिचर्यया मुहुर्महानुभावा हि नितान्तमर्थिनः’ माघः१.१७। १३.पूज्यः, श्रेष्ठः। १४.धार्मिकः, धर्मशीलः। ‘आर्यरूपमिवानार्यं कर्मभिः स्वैर्विभावयेत्’ मनुः१०.७५७। (स्त्री) आर्या । १५.पार्वती । ‘आर्या दाक्षायणी चैव गिरिजा मेनकात्मजा’ अमरः। १५.श्रेष्ठा । ‘आर्यामाद्यामचलननयां नौमि सौभाग्यदाम्रीम् ।’ ‘अथार्या हिण्दी शिखरवासिनी’ त्रिकाण्ड०। १६.श्वश्रूः। १७.छन्दोविशेषः। ‘यस्याः पादे प्रथमे द्वादशमात्राः स्थितास्तृतीयेऽपि । अष्टादश द्वितीये चतुर्थकं पञ्चदश सार्या’ श्रुतबोधः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आर्यः
noun
आचार्यगुरुपत्यादीनाम् आदरणीयानां पुरुषाणां कृते उपयुक्तं सम्बोधनम्।
"आर्य भवता सह मेलितुं केचन जनाः आगताः।"
Synonyms:
 श्रीमान्, महोदयः, आर्यः, आर्यमिश्रः
noun
पुंसां व्यक्तिनामात् प्राक् आदरप्रदर्शनार्थे उपयुज्यमाना संज्ञा।
"पुरुषाणां नाम्नः पूर्वम् आर्य इति उपाधिः आगच्छति।/ आर्यचाणक्येन समो नास्ति कोपि राजनीतिज्ञः।"
Synonyms:
 आचार्यः, आर्यः
noun
गुरुब्राह्मणादीनां कृते आदरसूचकं सम्बोधनम्।
"एषः आचार्यः स्वस्य भोजनं स्वयमेव पचति।"
Synonyms:
 आर्यः, आर्यमिश्रः, महाशयः, शिष्टः, आर्यजनः, साधुजनः, सुजनः, महानुभावः
noun
यस्य चौर्यकपटयुक्तम् आचरणं नास्ति।
"वयं यं पुरुषम् आर्यम् इति अमन्यन्त सः तु चोरः आसीत्।"
Synonyms:
 महाशयः, महानुभावः, शिष्टः, साधुजनः, महाजनः, आर्यः, आर्यमिश्रः, भावमिश्रः, सुजनः, आयवृत्तः
noun
सद्विचारयुक्तः उच्चविचारयुक्तः वा जनः।
"महाशयानां सङ्गतिः लाभदायिका भवति।"
Synonyms:
 बुद्धः, सर्वज्ञः, सुगतः, धर्मराजः, तथागतः, समन्तभद्रः, भगवान्, मारजित्, लोकजित्, जिनः, षडभिज्ञः, दशबलः, अद्वयवादी, विनायकः, मुनीन्द्रः, श्रीघनः, शास्ता, मुनिः, धर्मः, त्रिकालज्ञः, धातुः, बोधिसत्त्वः, महाबोधिः, आर्यः, पञ्चज्ञानः, दशार्हः, दशभूमिगः, चतुस्त्रिंशतजातकज्ञः, दशपारमिताधरः, द्वादशाक्षः, त्रिकायः, संगुप्तः, दयकुर्चः, खजित्, विज्ञानमातृकः, महामैत्रः, धर्मचक्रः, महामुनिः, असमः, खसमः, मैत्री, बलः, गुणाकरः, अकनिष्ठः, त्रिशरणः, बुधः, वक्री, वागाशनिः, जितारिः, अर्हणः, अर्हन्, महासुखः, महाबलः, जटाधरः, ललितः
noun
बौद्धधर्मस्य प्रवर्तकः यं जनाः ईश्वरं मन्यन्ते।
"कुशीनगरम् इति बुद्धस्य परिनिर्वाणस्थलं इति ख्यातम्।"
Synonyms:
 आर्यः, आर्यजनः, आर्यमिश्रः, साधुः, सज्जनः, महाजनः, महाशयः
noun
कर्तव्यमाचरन् कार्यमकर्तव्यमनाचरन् , तिष्ठति प्रकृताचारे सः।
"आर्यान् पूजयेत्। / यद् आर्यमस्यामभिलाषि मे मनः।"