| YouTube Channel

आयुष्मान् (AyuSmAn)

 
E Bharati Sampat
Sanskrit
(वि)(आयुष्मत्) आयुर्विद्यतेऽस्य प्रशस्तमायुस्यास्ति इति वा । आयुस्+मतुप् । ‘तदस्यास्त्यस्त्रिन्निति मतुप्’ ५.१.९४। १.चिरञ्जीवी । ‘चिरञ्जीवीदीर्घायुः जैवातृकः जैवातृकः स्यादायुष्मान्’ अमरः। ‘आयुष्मन्तं सुतं सूते यशोमेधासमन्वितम्’ मनुः३.१६३। ‘आयुष्मान् योगभेदे वा वाच्यवच्चिरजीविनि’ मेदिनी०। (पुं) २.वृद्धः। ३.विष्कम्भावधिकः तृतियो योगः। ‘विष्कम्भः प्रीतिरायुष्मान्’ ज्योति०। ४.आयुरिति शब्दः अस्य । आयुश्शब्दयुक्तः मन्त्रभेदः। ‘आयुष्मानिति शान्त्यर्थं जप्त्वा चैव *समाहिनः’ छ०प०। ५.आयुष्मान् पुत्रः। ‘आयुष्मन्तं सुतं सुते यशोमेधासमन्वितम् । धनवन्तं प्रजावन्तं सात्त्विकं धार्मिकं तथा’ मनुः३.२६३। (स्त्री) आयुष्मती । ६.आयुष्टोमः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आयुष्मान्, दीर्घायु, दीर्घजीवी, चिरायु
adjective
यः दीर्घकालं यावत् जीवति।
"महात्मनः आयुष्मान् भव इति आशीर्वचनं अददात्।"
पुराणम्
English
आयुष्मान् / ĀYUṢMĀN. kaśyapa, son of marīci, got two sons, hiraṇyākṣa and hiraṇyakaśipu and a daughter siṁhikā, of his wife diti. siṁhikā became the wife of vipracitti. Of her were born the celebrated asuras, saiṁhikeyas, of which rāhu was one. hiraṇyakaśipu had four brave sons, Anuvrāta, Vrāta, prahlāda and saṁhrāda. Of these Vrāta got a son vrata, saṁhrāda got āyuṣmān, śibi, and bāṣkala and prahlāda got a son, virocana. mahābali was the son of virocana. (Chapter 19, agni purāṇa).
अमरकोशः
Sanskrit
Word: आयुष्मान्
Root: आयुष्मत्
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ old
⇒ aged
⇒ alive
⇒ living
⇒ healthy
⇒ lasting
⇒ long-lived
⇒ life-possessing
⇒ possessed of vital power
⇒ yoga star in the third lunar mansion
⇒ often applied as a kind of honorific title
⇒ third of the twenty-seven yogas or divisions of the ecliptic
Shloka(s):
3|1|6|2 ► जैवातृकः स्यादायुष्मानन्तर्वाणिस्तु शास्त्रवित्॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|1|6|2 ⇢ जैवातृकः (जैवातृक) (पुं) ⇒ son, lean, thin, moon, camphor, peasant, long-lived, medicament, one for whom long life is desired
➠ 3|1|6|2 ⇢ (जैवातृक) (स्त्री) ⇒ son, lean, thin, moon, camphor, peasant, long-lived, medicament, one for whom long life is desired
➠ 3|1|6|2 ⇢ जैवातृकम् (जैवातृक) (नपुं) ⇒ son, lean, thin, moon, camphor, peasant, long-lived, medicament, one for whom long life is desired
➠ 3|1|6|2 ⇢ आयुष्मान् (आयुष्मत्) (पुं) ⇒ old, aged, alive, living, healthy, lasting, long-lived, life-possessing, possessed of vital power, yoga star in the third lunar mansion, often applied as a kind of honorific title, third of the twenty-seven yogas or divisions of the ecliptic
➠ 3|1|6|2 ⇢ आयुष्मत् (आयुष्मत्) (स्त्री) ⇒ old, aged, alive, living, healthy, lasting, long-lived, life-possessing, possessed of vital power, yoga star in the third lunar mansion, often applied as a kind of honorific title, third of the twenty-seven yogas or divisions of the ecliptic
➠ 3|1|6|2 ⇢ आयुष्मत् (आयुष्मत्) (नपुं) ⇒ old, aged, alive, living, healthy, lasting, long-lived, life-possessing, possessed of vital power, yoga star in the third lunar mansion, often applied as a kind of honorific title, third of the twenty-seven yogas or divisions of the ecliptic
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनुष्यः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आयुष्मान्, [त्] त्रि, (आयुस् + मतुप् ।) चिरजीवी ।दीर्घायुः । तत्पर्य्यायः । जैवातृकः २ । इत्यमरः ॥
(यथा मनुः, २ । १२५, ३ । २६३ ।“आयुष्मान् भव सौम्येति वाच्यो विप्रोऽभिवादने” ।“आयुष्मन्तं सुतं सूते यशोमेधासमन्वितं” इतिच ॥
)
आयुष्मान्,
पुं,
 विस्कुम्भादिसप्तविंशतियोगान्तर्गत-तृतीययोगः । तत्र जातफलं । “यस्यायुष्मान् जन्म-काले धनुष्मान् याने यानं तस्य देशेषु कार्य्यं ।कुर्य्यान्न्यूनं क्रीडनं पुष्पवाट्यां दासैर्व्वासैरन्वितोगर्व्वितश्च” ॥
इति दीपिका ॥
(“आयुष्मान् सत्त्ववान् साध्यो द्रव्यवानात्मवानपि”इति सुश्रुतः ॥
)