| YouTube Channel

आयिययिषा (AyiyayiSA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अय गतौ”@} 2 आयकः-यिका, आयकः-यिका, अयियिषकः-षिका
अयिता-त्री, आययिता-त्री, अयियिषिता-त्री
-- आययन्-न्ती, आययिष्यन्-न्ती-ती
प्लायमानः, 3 पलायमानः, अयमानः, आययमानः, अयियिषमाणः
4 अत्, अतौ, अतः
अयितम्-तः-तवान्, आयितम्-तः, अयियिषितम्-तः-तवान्
अयः, आयः, अयियिषुः, आयिययिषुः
अयितव्यम्, आययितव्यम्, अयियिषितव्यम्
अयनीयम्, आयनीयम्, अयियिषणीयम्
आय्यम्, आय्यम्, अयियिष्यम्
ईषदयः, दुरयः, स्वयः
अय्यमानः, आय्यमानः, अयियिष्यमाणः
आयः, आयः, अयियिषः
अयितुम्, आययितुम्, अयियिषितुम्
5 अतिः, आयना, अयियिषा, आयिययिषा
अयनम्, 6 प्लायनम्-दुलयनम्, पलायनम्, आयनम्, अयियिषणम्
शोभनं अन्त 7 रयणं, 8 अन्तरयनः-देशः, अयित्वा, आययित्वा, अयियिषित्वा
समय्य, समाय्य, समयियिष्य
आयम् २, अयित्वा २, आयम् २, आययित्वा २, अयियिषम्
अयियिषित्वा
9
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(३४)
02
=>
(१-भ्वादिः-४७४। सक। से। आ।)
03
=>
[[१। ‘उपसर्गस्यायतौ’ (८-२-१९) इति लत्वम्।]]
04
=>
[[२। वलि लोपे तुक्।]]
05
=>
[[३। वलि लोपः।]]
06
=>
[[१। ‘उपसर्गस्यायतौ’ (८-२-१९) इति लत्वम्।]]
07
=>
[[४। ‘अयनं च’ (८-४-२५) इति णत्वम्।]]
08
=>
(देशादन्यत्र)
09
=>
[पृष्ठम्००३३+ ३४]
1 {@“इ गतौ”@} 2 ‘अयत्येतीयते गत्यां अधीतेऽध्येति चेङिकोः।’ 3 इति देवः।
‘इट किट कटी गतौ’ इति धातुपाठे निर्दिश्यते।
‘कटी’ इत्यत्र ‘कटि + इ-’ इति ह्रस्वेकारात्मकं धात्वन्तरं प्रश्लिष्टमिति कचित्।
तस्य अयति-इयाय-एता-इत्यादीनि रूपाणि।
अत एव ‘उदयति विततोर्ध्वरश्मि- रज्जौ अहिमरुचौ हिमधाम्नि याति चास्तम्’ 4, ‘उदयति दिननाथो याति शीतांशुरस्तम्’ इत्यादिप्रयोगाणामुपपत्तिः।
आयकः-यिका, आयकः-यिका, 5 ईषिषकः-षिका
6 एता-त्री, आययिता-त्री, ईषिषिता-त्री
7 उदयन् अयन् न्ती, आययन्-न्ती, ईषिषन्-न्ती
एष्यन्-न्ती-ती, आययिष्यन्-न्ती-ती, ईषिषिष्यन्-न्ती-ती
-- आययमानः, आययिष्यमाणः
-- 8 इत्-इतौ-इतः
-- -- इतं-तः-तवान्, आयितः, ईषिषितः, तवान्
अयः, आयः, ईषिषुः, आयिययिषुः
एतव्यम्, आययितव्यम्, ईषिषितव्यम्
अयनीयम्, आयनीयम्, ईषिषणीयम्
एयम्, उपेयम्, आय्यम्, 9 ईषिष्यम्
10 ईषदयः-दुरयः-स्वयः
-- 11 ईयमानः, आय्यमानः, ईषिष्ययाणः
12 अयः, 13 आयः, आयः, ईषिषः
एतुम्, आययितुम्, ईषिषितुम्
इतिः, आयना, ईषिषा, आयिययिषा
अयनम्, आयनम्, ईषिषणम्
इत्वा, आययित्वा, ईषिषित्वा
समित्य, 14 उपेत्य, समाय्य, समीषिष्य
आयम् २, इत्वा २, आयम् २, आययित्वा २, ईषिषम्
ईषिषित्वा
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(६१-आ)
02
=>
(१-भ्वादिः-३२०-सक-अनिट्-पर-)
03
=>
(श्लो १४)
04
=>
(शिशुपालवधे ४-२०)
05
=>
[[१। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वाद् गुणाभावः। ‘अज्झनगमां--’ (६-४-१६) इति दीर्घः। ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इत्यभ्यासस्येत्त्वम्। ‘श्र्युकः क्किती’ (७-२-११) ति इण्णिषेधः।]]
06
=>
[[२। ‘सार्वंधातुकार्धधातुकयो--’ (७-३-८४) रिति गुणः।]]
07
=>
[[आ। ‘प्रकण्डिताशोदयदंशुमण्डितैरकुण्डरत्नैर्मुडितार्कदीधितीन्।’ धा। का। १-४२]]
08
=>
[[३। ‘ह्रस्वस्य पिति कृति तुक्’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
09
=>
[[४। ‘एङि पररूपम्’ (६-१-९४) इति पररूपम्।]]
10
=>
[पृष्ठम्००६२+ २७]
11
=>
[[१। ‘अकृत्सार्वधातुकयो--’ (७-४-२५) रिति दीर्घः।]]
12
=>
[[२। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावेऽच्।]]
13
=>
[[३। ‘अकर्तरि कारके--’ (३-३-१९) इति घञ्।]]
14
=>
[[४। ‘षत्वतुकोरसिद्धः’ (६-१-८६) इत्येकादेशशास्त्रस्यासिद्धत्वात् तुक्।]]
1 {@“ई 2 गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु”@} 3 ‘अयत्येतीयते गत्यां, अधीतेऽध्येति चेङिकोः।’ 4 इति देवः।
प्रजनम् = गर्भग्रहणम्।
‘वी गति--’ 5 इति धातौ प्रश्लिष्टोऽयं धातुः।
आयकः-यिका, आयकः-यिका, 6 ईषिषकः-षिका
एता-त्री, आययिता-त्री, ईषिषिता-त्री
7 इयन् 8 -ती, आययन्-न्ती, ईषिषन्-न्ती
9 एष्यन्-न्ती-ती, आययिष्यन्-न्ती-ती, ईषिषिष्यन्-न्ती-ती
-- आययमानः, आययिष्यमाणः
ईः--इयौ-इयः
-- -- 10 ईतः-तम्-तवान्, आयितम्-तः, ईषिषितः-तवान्
अयः, आयः, ईषिषिषुः, आयिययिषुः
एतव्यम्, आययितव्यम्, ईषिषितव्यम्
अयनीयम्, आयनीयम्, ईषिषणीयम्
एयम्, उपेयम् 11, आय्यम्, ईषिष्यम्
ईषदयः, दुरयः, स्वयः
-- -- ईयमानः, आय्यमानः, ईषिष्यमाणः
अयः, आयः, ईषिषः
एतुम्, आययितुम्, ईषिषितुम्
ईतिः, आयना, ईषिषिषा
आयिययिषा
अयनम्, आयनम्, ईषिषणम्
ईत्वा, आययित्वा, ईषिषित्वा
समीय-प्रतीय, 12 समाय्य, समीषिष्य
आयम् २, ईत्वा २, आयम् २, आययित्वा २, ईषिषम्
ईषिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(७७)
02
=>
(वी)
03
=>
(२-अदादिः-१०४८-स। अनि। पर।)
04
=>
(श्लो १४)
05
=>
(ईई-१०४८। सक। अनि। पर।)
06
=>
[[५। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वम्। ‘पर्जन्यवल्लक्षणं प्रवर्तते’ (भाष्यम्) इति न्यायात् ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः।]]
07
=>
[[६। ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इतीयङ्।]]
08
=>
[[B। ‘इयञ्जनं राजपथं समायात् वाताकुलोद्भातपताकमीशः।।’ धा। का। २-४८।]]
09
=>
[पृष्ठम्००७९+ २७]
10
=>
[[आ। ‘इदं वचोऽनुच्चरमाण ईते तस्मिन् स्वमादाय शिशुं निकाय्यम्।’ वासुदेवविजये --२-२०। ईते इति क्तान्तात् सप्तमी।]]
11
=>
[[B। ‘ई गताविति धातोर्यत्, तस्मादेयमिति स्थिते। ‘एङी’ ति पररूपे स्यादुपेय- मिति त्विणः।।’ इति प्रक्रियासर्वस्वे (पु। ८०)।]]
12
=>
[[C। ‘प्रतीय सा पूर्ददृशे जनेन द्यौर्भानुशीतांशुविनाकृतेव। राजन्यनक्षत्रसमन्विताऽपि शोकान्धकारक्षतसर्वचेष्टा।।’ भ। का। ३-१९।]]