| YouTube Channel

आयतनं (AyatanaM)

 
Apte 1890
English
आयतनं [आयतंतेऽत्र, यत् आधारे ल्युट्] 1 Place, abode, house, resting-place
(fig. also)
शूलायतनाः Mu. 7 hangmen
स्नेहस्तदेकायतनं जगाम Ku. 7. 5 was centred in her
R. 3. 36
सर्वाविनयानामेकैकमप्येषामायतनं K. 103
°मृगेण 130 domestic deer
Chāṇ. 32
(hence) a receptacle, home, support, seat.
2 The place of the sacred fire, altar, shed for sacrifices.
3 A sanctuary, sacred place
as in देवायतनं, मठायतनं &c.
4 The site of a house, groundplot.
5 A barn.
6 An inner seat (with Buddhists who consider the five senses with manas as the six Āyatanas).
7 The cause of disease.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आयतनं,
क्ली,
(आङ् + यत + ल्युट् ।) यज्ञस्थानं देव-स्थानं तत्पर्य्यायः चैत्यं इत्यमरः
यथा रामायणे, --“येभ्यः प्रणमसे पुत्त्र ! चैत्येष्वायतनेषु च” ।“समित्कुशपवित्राणि वेद्यश्चायतनानि ।स्थण्डिलानि विप्राणां शैला वृक्षा ह्रदाः क्षुपाः”
आश्रयः, विश्रामस्थानं यथा चाणक्यः ।“नासमीक्ष्य परं स्थानं पूर्व्वमायतनं त्यजेत्”
कुमारसम्भवे, ।“स्नेहस्तदेकायतनं जगाम” ।भद्रासन भिटा इत्यादिख्यातो वास्तुदेशः ।याज्ञवल्क्यः, --“आरामायतनग्रामनिपानोद्यानवेश्मसु” ।) व्याधिनिदानम् ।)