आमुख (Amukha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 आमुख n.
  (-खं)
	 1. Prelude,  prologue.
	 2. Commencement. ind. To the
face.
 E.
  आङ् before मुख face or beginning.

Yates

English

 आ-मुख (खं) 1.
n.
  Prelude,  commence-
ment.
adv. To the face.

Spoken Sanskrit

English

आमुख 	-	  Amukha 	-	 n.
  	-	 prelude
प्रास्ताविक 	-	  prAstAvika 	-	 adj.
  	-	  having a prelude
नानाप्रस्ताव 	-	  nAnAprastAva 	-	 adj.
  	-	  having a different prelude
तक्षक 	-	  takSaka 	-	 m.
  	-	  speaker in the prelude of a drama  [ sUtradhAra ]
पूर्वरङ्ग 	-	  pUrvaraGga 	-	 m.
  	-	  commencement or prelude of a drama
प्रस्ताव 	-	  prastAva 	-	 m.
  	-	  introduction or prelude of a sAman
प्रस्ताव्य 	-	  prastAvya 	-	 adj.
  	-	  to be preluded or introduced with a prastAva
प्रयोगातिशय 	-	  prayogAtizaya 	-	 m.
  	-	  useless appearance of a character on the stage during the prelude
हुम् 	-	  hum 	-	 indecl.
  	-	  sound used immediately before the singing of the prelude as well as during the chanting of the response  [ Ved. ]

 
   आमुख  Amukha  adj.
   being in front or before the eyes  
   आमुख  Amukha  n.
   commencement   
   आमुख  Amukha  n.
   prelude  
   आमुख  Amukha  n.
   prologue     
            

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 आमुख
n.
  (-खं)
1 Prelude,  prologue.
2 Commencement. ind. To the face.
E.
  आङ् before मुख face or beginning.

Apte

English

आमुखम् [āmukham],  1 Commencement.

(In dramas) A prologue,  prelude (प्रस्तावना)
 (every Sanskrit play is introduced by आमुख. It is thus defined in S. D. नटी विदू- षको वा$पि पारिपार्श्वक एव वा । सूत्रधारेण सहिताः संलापं यत्र कुर्वते ॥ चित्रैर्वाक्यैः स्वकार्योत्थैः प्रस्तुताक्षेपिभिर्मिथः । आमुखं तत्तु विज्ञेयं नाम्ना प्रस्तावना$पि सा ॥ 287. -खम् ind.
  To the face.

Apte 1890

English

 आमुखं 1 Commencement. 
2 (In dramas) A prologue,  prelude (प्रस्तावना)
 every Sanskrit play is introduced by आमुख. It is thus defined in S. D. नटी विदूषको वापि पारिपार्श्वक एव वा । सूत्रधरेण सहिताः संलापं यत्र कर्वते ॥ चित्रैर्वाक्वैः स्यकार्योत्त्यैः प्रस्तुताक्षेपिमिर्मिथः । आमुखं तत्तु विज्ञेयं नाम्ना प्रस्तावनापि सा ॥ 287. 
खं ind. To the face. 

Monier Williams Cologne

English

 आ-मुख n.
  commencement,  L.
 

 prelude,  prologue,  Sāh.
 

 आ-मुख mfn.
   being in front or before the eyes,  Jātakam.
  

Monier Williams 1872

English

 आमुख आ-मुख,  अम्,  n. commencement
prelude,  prologue
 (अम्),  ind. to the face.

Macdonell

English

 आमुख ā-mukha,  n.
  prelude,  introduction. 

Benfey

English

 आमुख आ-मुख,  n.
  Prelude.

Apte Hindi

Hindi

आमुखम्
नपुं*
   - -
आरंभ

आमुखम्
नपुं*
   - -
"प्राक्कथन,  प्रस्तावना"

आमुखम्
अव्य* - -
मुंह के सामने

Shabdartha Kaustubha

Kannada

आमुख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ
निष्पत्तिः - > आ + मुख + णिच् - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > आमुखयति अभिमुखीकरोति परिषदनेन
प्रयोगाः - > "सूत्रधारो नटीं ब्रूते मारिषं च विदूषकम् । स्वकार्यप्रस्तुताक्षेपि चित्रिक्त्या यत्तदामुखम् । प्रस्तावना वा"
उल्लेखाः - > प्रताप०
आमुख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾರಂಭ /ಉಪಕ್ರಮ

L R Vaidya

English

 AmuKa {% n. %} 1. Commencement
 2. a prelude,  a prologue (in dramatic literature). It is thus defined in the S.D.- नटी विदूषको वापि पारिपार्श्वक एव वा । सूत्रधारेण सहिताः संलापं यत्र कुर्वते । चित्रैर्वाक्यैः स्वकार्योत्त्यैः प्रस्तुताक्षेपिभिर्मिथः । आमुखं तत्तु विज्ञेयं नाम्ना प्रस्तावनापि सा ॥. Every Sanskṛit play is introduced by such an आमुख.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 āmukha,  adj.,  (presenting itself) before oneʼs face
 present,  at hand: Jm 〔92.24〕 mṛtyor mukham ivāmukham (… vaḍabāmukham)
 Bhad 〔58〕 āmukhi (m.c. for °khe
 one ms. °kha) sarvi bhaveyu samagrāḥ,  may they all be present (to me
 āmukhi prob. loc. sg.,  adverbial,  rather than n. pl. with pronominal ending)
 Gv 〔54.20〕 (vs) māramaṇḍalaraṇasmi āmukhe (loc. abs.),  when the battle … is at hand
 Bbh 〔14.13〕 -saddharmāntardhānim āmukhām upagatāṃ paśyati
 Bbh 〔251.1〕 (bhayabhairavair) āmukhaiḥ. Cf. the following items,  and s.v. poṣadha.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 आमुख auch Adj. zugewandt,  vor Augen stehend,  Jātakam. 14.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skabs dbye ba
१) आमुख २) उन्नाय (?)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 आमुख न०
  आमुखयति अभिमुखीकरोति दर्शनार्थं परि-षदोऽनेन आमुख + णिच्--करणे अच् । नाटकाङ्गभेदे “तल्ल-क्षणभेदोदाहरणानि” सा० द० यथा “नटी विदूषकोवापिपारिपार्श्विक एव वा । सूत्रधारेण सहिताः संलापंयत्र कुर्वते । चित्रैर्वाक्यैः स्वकार्य्योत्थैः प्रस्तुताक्षेपि-भिर्म्मिथः । आमुखं तत्तु विज्ञेयं नाम्ना प्रस्तावनापिसा । सूत्रधारसदृशत्वात् स्थापकोऽपि सूत्रधारौच्यते ।तस्यानुचरः पारिपार्श्विकः । तस्मात् किञ्चिदूनोनटः” ।तस्य भेदाः पञ्च यथाह तत्रैव “उद्घात्यकः कथोद्घातःप्रयोगातिशयस्तथा । प्रवर्त्तकापलगिते पञ्च प्रस्तावनाभिदाः । तत्र । पदान्यन्यगतार्थानि तदर्थगतये नराः ।योजयन्ति पदैरन्यैः स उद्घात्यक उच्यते १ । यथा मुद्रा-राक्षसे सुत्र० । “क्रूरग्रहः सकेतुश्चन्द्रमसंपूर्णमण्डलमिदा-नीम् । अभिभवितुमिच्छति बलात्” । अनन्तरंनेपथ्ये आःकएष मयि जीवति सति चन्द्रगुप्तमभिभवितुमिच्छति । अ-त्रान्यार्थवन्त्यपि पदानि हृदिस्थार्थावगत्या अर्थान्तरे संग-मय्य पात्रप्रवेशः । सूत्रधारस्य वाक्यं वा समादायार्थ-मस्य वा । भवेत् पात्रप्रवेशश्चेत् कथोद्घातः स उच्यते २ ।वाक्यं यथा रत्नावल्याम् । “द्वीपादन्यस्मादपिघटयति विधिरभिमुखीभूतः” इत्यादि । सूत्रधारेण पठितेनेपथ्ये एवमेतत् कः सन्देहः द्वीपादन्यस्मादपीत्यादिपठित्वा यौगन्धरायणस्य प्रवेशः । वाक्यार्थं यथा वेण्याम् ।“निर्वाणवैरदहनाः प्रशमादरीणां नन्दन्तु पाण्डु-तनयाः संह माधवेन । रक्तप्रसाधितभुवः क्षतविग्रहाश्चस्वस्था भवन्तु कुरुराजसुताः सभृत्याः” इति सूत्र-धारेण पठितस्य वाक्यस्यार्थं गृहीत्वा नेपथ्ये । आःदुरात्मन्! वृथामङ्गलपाठक! कथं “स्वस्था भवन्तु मयि जी-जीवति धार्त्तराष्ट्राः । ततः सूत्रधारोनिष्क्रान्तः भीमसेनस्यप्रवेशः । यदि प्रयोगएकस्मिन् प्रयोगोऽन्यः प्रयुज्यते ।तेन पात्रप्रवेशश्चेत् प्रयोगातिशयस्तदा ३ । यथा कुन्दमा-लायाम् । नेपथ्ये “इतैतोऽवतरत्वार्य्या” सूत्र० कोऽयंस्वलु आर्य्याह्वानेन साहायकं मे सम्पादयति विलोक्यकष्टमतिकरुणं वर्त्तते । “लङ्केश्वरस्य भवने सुचिरं स्थितेतिरामेण लोकपरिवादभयाकुलेन । निर्वासितां जनपदा-दपि गर्भगुर्व्वीं सीतां वनाय परिकर्षति लक्षणोऽयम्” ।अत्र नृत्यप्रयोगार्थं स्वभार्य्याह्वानमिच्छता सुत्रधारेण “सीतांवनाय परिकर्षति लक्ष्मणोऽयमिति” सीतालक्ष्मणयोः प्रवेशंसूचयित्वा निष्क्रान्तेन स्वप्रयोगमतिशयानएव प्रयोगःप्रयोजितः । कालं प्रवृत्तमाश्रित्य सूत्रधृक् यत्र वर्ण-येत् । तदाश्रयश्च पात्रस्य प्रवेशस्तत्प्रवर्त्तकम् ४ । यथा“आसादितप्रकटनिर्मलचन्द्रहासः प्राप्तःशरत्समय एषविशुद्धकान्तः । उत्खाय गाढतमसं घनकालमुग्रं रामोदशा-स्यमिव सम्भृतबन्धुजीवः” । ततः प्रविशतियथा निर्द्दिष्टोरामः ।यत्रैकत्र समावेशात् कार्य्यमन्यत्प्रसाध्यते । प्रयोगे स्वलुतज्ज्ञेयं नाम्नावलगितं बुधैः ५ । यथा शाकुन्तले । सूत्र०नटींप्रति “तवास्मि गीतिरागेण हारिणा प्रसभं हृतः । एषराजेव दुष्मन्तः शारङ्गेणातिरंहसा” । ततोराज्ञः प्रवेशः ।योज्यान्यत्र यथालाभं वीथ्यङ्गानीतराण्यपि । अत्र आ-मुखे उद्घात्यकालगितयोरितराणि वीथ्यङ्गानि वक्ष्यमा-णानि । नखकुट्टस्तु “नेपथ्योक्तं श्रुतं यत्र त्वाकाशवचनंतथा । समाश्रित्यापि कर्त्तव्यमामुखं नाटकादिषु” ।एषामामुखभेदानामेकं कञ्चित्प्रयोजयेत् । तेनार्थमथ-पात्रं वा समाक्षिप्यैव सूत्रधृक् । प्रस्तावनान्ते निर्गच्छे-त्ततोवस्तु प्रयोजयेत् । तत्र पूर्व्वं पूर्व्वरङ्गः सभार्चनमतः परम् । कयनं कविसंज्ञादेर्नार्टकस्याभिधा ततः ।रङ्गं प्रसाद्य मषुरैः श्लोकैः काव्यार्थसूचकैः । रूपकस्यकवेराख्यां गोत्राद्यपि च कीर्त्तयेत् । ऋतुञ्च कञ्चित्प्रायेणभारतीं वृत्तिमाश्रितः । तस्याः प्ररोचना वीथी” ।

Stchoupak

French

 आ-मुख-
 nt. prologue.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.