| YouTube Channel

आमयः (AmayaH)

 
Apte
English
आमयः [āmayḥ], [आ-मी करणे अच्
Tv.
said to be
fr.
 अम् also the word may also be derived as आमेन अय्यते इति आमयः]
Disease, sickness, distemper
दुःखशोकामयप्रदाः
Bg.*
 17.9
दर्पामयः
Mv.*
 4.22
आमयस्तु रतिरागसंभवः
R.*
 19.48
समौ हि शिष्टैराम्नातौ वर्त्स्यन्तावामयः स च
Śi.*
 2.1.
Damage, hurt, distruction
देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये
Rām.*
 6.4.54.
Indigestion. -यम्
N.
 of the medical plant Costus Speciosus.
Apte 1890
English
आमयः [आ-मी करणे अच्
Tv.
said to be fr. अम् also] 1 Disease, sickness, distemper
दर्पामयः Mv. 4. 22
आमयस्तु रतिरागसंभवः R. 19. 48
समौ हि शिष्टिराम्नातौ वजर्यंतावामयः स च । Śi. 2. 10.
2 Damage, hurt.
3 Indigestion.
यं N. of the medical plant Costus Speciosus.
Apte Hindi
Hindi
आमयः
पुं*
 - "आ+मी+करणे अच् - तारा*, अअमेन वा अय्यते इति आमयः"
"रोग, बीमारी, मनोव्यथा"
आमयः
पुं*
 - "आ+मी+करणे अच् - तारा*, अअमेन वा अय्यते इति आमयः"
"हानि, क्षति"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) आमं यात्यनेन । या(प्रापणे)+कः। ‘घञर्थे कविधानम्’ वा०३.३.५८। १.रोगः। २.आलस्यम् । ‘समौ हि शिष्टैराम्नातौ वर्त्स्यन्तावामयः सच’ माघः२.१०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 व्याधिः, गदः, आमयः, अपाटवः, आमः, आतङ्कः, भयः, उपघातः, भङ्गः, अर्तिः, रुक्, रुजा, उपतापः
noun
शरीरादिषु आगतः दोषः।
"शरीरं व्याधीनां गृहम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आमयः,
पुं,
 (अम रोगे + भावे + घञ् । मीञ्हिंसायां करणे अच् वा ।) रोगः । इत्यमरः ॥
(“तद्युक्तं विविधैर्योगैर्निहन्यादामयान् बहून्” ।इति सुश्रुतः ॥
“तत्र व्याधिरामयो गद आतङ्को यक्ष्माञ्वरोविकारो रोग इत्यनर्थान्तरं” । इति चरकः ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@‘अम रोगे’@} 2 ‘गत्यादावमतीति स्याद् रोगे स्यादामयत्यमेः।’ 3 इति देवः।
आमकः-मिका, आमिमयिषकः-षिका
4 5 आमयिता-त्री, 6 आमिमयिषिता-त्री
7 आमयन्-न्ती, आमिमयिषन्-न्ती
आमयिष्यन्-न्ती-ती, आमिमयिषिष्यन्-न्ती-ती
आमयमानः, आमिमयिषमाणः
आमयिष्यमाणः, आमिमयिषिष्यमाणः
8 आन्-आमौ-आमः
-- आमितम्-तः-तवान्, आमिमयिषितम्-तः-तवान्, आमः, आमयः, 9 आमिमयिषुः
आमयितव्यम्, आमिमयिषितव्यम्
आमनीयम्, आमिमयिषणीयम्
आम्यम्, आमिमयिष्यम्
ईषदामः, दुरामः, स्वामः
आम्यमानः, आमिमयिष्यमाणः
आमः, आमिमयिषः, आमयितुम्, आमिमयिषितुम्
आमना, आमिमयिषा
आमनम्, आमिमयिषणम्
आमयित्वा, आमिमयिषित्वा
समाम्य, समामिमयिष्य
आमम् २, आमयित्वा २, आमिमयिषम् २
आमिमयिषित्वा २
10
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३३)
02
=>
 (१०-चुरादिः १७२१-सक। से। उ।)
03
=>
 (श्लो १४७ पूर्वार्धम्।)
04
=>
 [पृष्ठम्००३१+ २६]
05
=>
 [[१। अमन्तत्वेन मित्त्वं तु न। ‘नान्ये मितोऽहेतौ’ (ग। सू। चुरादौ) इति निषेधात्। स्वार्थे णिचि परतः ज्ञपादिपञ्चकव्यतिरिक्ताः मितो न भवन्तीति तदर्थः।]]
06
=>
 [[(आ) अस्य धातोश्चुरादिपाठात् शुद्धधातोरेव रूपाणि। अजादित्वात् यङ् न।]]
07
=>
 [[B ‘द्रागामयन् विचटदस्थिकयाऽथ मुष्ट्या प्रास्फोटयत् तमजितोऽपि स घाटि- ताङ्गम्। दिष्ट्यैष हिंसयति देव्यममुं युधीति संमोदमर्जयति घोषति नाकिलोके।।’ धा। का। ३--३९।]]
08
=>
 [[२। ‘मो नो धातोः’ (८-२-६४) इति नत्वम्। न चात्र स्थानिवद्भावः--‘पूर्वत्रा- सिद्धे--’ (वा। १-१-५८) इति तन्निषेधात्।]]
09
=>
 [[३। औणादिकः अयच्। रोगः।]]
10
=>
 [पृष्ठम्००३२+ २६]