आमः (AmaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
E Bharati Sampat
Sanskrit(पुं) अम्यते अनेन । अम(रोगे)+घञ् । ‘हलश्च घञ्’ ३.३.१२१। १.रोगः, व्याधिः। २.अजीर्णरोगः। ३.अतिसारः। ४.अपक्वान्नम् । ५.अदग्धेष्टिका । ‘आहारस्य रसः सारः यो न पक्वोऽग्नि लाघवात् । आमसंज्ञां सलभते बहुव्याधि समाश्रयः’ सुश्रुतः।
Wordnet
Sanskrit व्याधिः, गदः, आमयः, अपाटवः, आमः, आतङ्कः, भयः, उपघातः, भङ्गः, अर्तिः, रुक्, रुजा, उपतापः
शरीरादिषु आगतः दोषः।
"शरीरं व्याधीनां गृहम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
SanskritHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@‘अम गत्यादिषु’@} 2 ‘गत्यादावमतीति स्याद् रोगे स्यादामयत्यमेः।’ 3 इति देवः।
4 अमकः-मिका, आमक 5 ः-मिका, अमिमिषकः-षिका
अमिता-त्री, आमयिता-त्री, अमिमिषिता-त्री
अ 6 मन्-न्ती, आमयन्-न्ती, अमिमिषन्-न्ती
अमिष्यन्-न्ती-ती, आमयिष्यन्-न्ती-ती, अमिमिषिष्यन्-न्ती-ती
आमयमानः, आमयिष्यमाणः
7 आन्-आमौ-आमः
8 अमितम् 9 -तः-तवान्, 10 आन्तम्-न्तः-न्तवान्, आमितः, अमिमिषितः-तवान्
अमः, आमः, अमिमिषुः, आमिमयिषुः, अभ्य 11 मी
12 अमितव्यम्, आमयितव्यम्, अमिमिषितव्यम्
अमनीयम्, आमनीयम्, अमिमिषणीयम्
13 अम्यम्, आम्यम्, अमिमिष्यम्
ईषदमः-दुरमः-स्वमः
अम्यमानः, आम्यमानः, अमिमिष्यमाणः
अमः, आमः, अमिमिषः
अमितुम्, आमयितुम्, अमिमिषितुम्
14 आन्तिः, आमना, अमिमिषा, आमिमयिषा
अमनम्, आमनम्, अमिमिषणम्
अमित्वा, आमयित्वा, अमिमिषित्वा
समम्य, समाम्य, सममिमिष्य
आमम् २, अमित्वा २, आमम् २, आमयित्वा २, अमिमिषम् २
अमिमिषित्वा २
01 (३२)
02 (१-भ्वादिः-४६५-सक-से-पर।)
03 (श्लो १४७, पूर्वार्धम्)
04 [[१। ‘नोदात्तोपदेशस्य मान्तस्यानाचमेः’ (७-३-३४) इति वृद्धिनिषेधः।]]
05 [[१। आ। अस्य धातोरमन्तत्वेन प्राप्तं मित्त्वे, ‘न कम्यमिचमाम्’ (ग। सू। भ्वादौ) इति निषिध्यते। अतः ‘मितां हस्वः’ (६-४-३२) इति ह्रस्वो न।]]
06 [[आ। ‘वनाद्वनं सानुममन् द्रमन् गृहं व्याधोत्करोऽहम्मतिमीमिताशयः। चान्तामिष- श्छान्तजलः फलावलीं जान्त्वा झमज्झेमनमक्रमीद् गुहाम्।।’ धा। का। १-६०।]]
07 [[२। ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति दीर्घः। ‘मो नो धातोः’ (८-२-६४) इति नत्वम्।]]
08 [पृष्ठम्००३०+ २७]
09 [[आ। ‘तेषां निहन्यमानानां संघुष्टैः कर्णमेदिभिः। अभूदभ्यमितत्रासमास्वान्ता- शेषदिग् जगत्।।’ भ। का। ९-२१।]]
10 [[१। ‘रुष्यमत्वरसंघुषाऽऽस्वनाम्’ (७-२-२८) इति निष्ठायामिड्विकल्पः। इड- भावपक्षे ‘अनुनासिकस्य--’ (६-४-१५) इति दीर्घः।]]
11 [[२। ‘जिदृक्षिविश्रीण्वमाव्यथाभ्यमपरिभूप्रसूभ्यश्च’ (३-२-१५७) इति तच्छीला- दिषु कर्तृषु इनिः।]]
12 [[B। ‘शैले विश्रयिणं क्षिप्रं अनादरिणमभ्यमी। न्याय्यं परिभवी ब्रूहि पापमव्य- थिनं कपिम्।।’ भ। का। ७-२०।]]
13 [[३। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति यत्।]]
14 [[४। ‘तितुत्रे--’ (७-२-९) तीण्णिषेधः। ‘अनुनासिकस्य--’ (६-४-१५) इति दीर्घः।]]
1 {@‘अम रोगे’@} 2 ‘गत्यादावमतीति स्याद् रोगे स्यादामयत्यमेः।’ 3 इति देवः।
आमकः-मिका, आमिमयिषकः-षिका
4 5 आमयिता-त्री, 6 आमिमयिषिता-त्री
7 आमयन्-न्ती, आमिमयिषन्-न्ती
आमयिष्यन्-न्ती-ती, आमिमयिषिष्यन्-न्ती-ती
आमयमानः, आमिमयिषमाणः
आमयिष्यमाणः, आमिमयिषिष्यमाणः
8 आन्-आमौ-आमः
-- आमितम्-तः-तवान्, आमिमयिषितम्-तः-तवान्, आमः, आमयः, 9 आमिमयिषुः
आमयितव्यम्, आमिमयिषितव्यम्
आमनीयम्, आमिमयिषणीयम्
आम्यम्, आमिमयिष्यम्
ईषदामः, दुरामः, स्वामः
आम्यमानः, आमिमयिष्यमाणः
आमः, आमिमयिषः, आमयितुम्, आमिमयिषितुम्
आमना, आमिमयिषा
आमनम्, आमिमयिषणम्
आमयित्वा, आमिमयिषित्वा
समाम्य, समामिमयिष्य
आमम् २, आमयित्वा २, आमिमयिषम् २
आमिमयिषित्वा २
10
01 (३३)
02 (१०-चुरादिः १७२१-सक। से। उ।)
03 (श्लो १४७ पूर्वार्धम्।)
04 [पृष्ठम्००३१+ २६]
05 [[१। अमन्तत्वेन मित्त्वं तु न। ‘नान्ये मितोऽहेतौ’ (ग। सू। चुरादौ) इति निषेधात्। स्वार्थे णिचि परतः ज्ञपादिपञ्चकव्यतिरिक्ताः मितो न भवन्तीति तदर्थः।]]
06 [[(आ) अस्य धातोश्चुरादिपाठात् शुद्धधातोरेव रूपाणि। अजादित्वात् यङ् न।]]
07 [[B ‘द्रागामयन् विचटदस्थिकयाऽथ मुष्ट्या प्रास्फोटयत् तमजितोऽपि स घाटि- ताङ्गम्। दिष्ट्यैष हिंसयति देव्यममुं युधीति संमोदमर्जयति घोषति नाकिलोके।।’ धा। का। ३--३९।]]
08 [[२। ‘मो नो धातोः’ (८-२-६४) इति नत्वम्। न चात्र स्थानिवद्भावः--‘पूर्वत्रा- सिद्धे--’ (वा। १-१-५८) इति तन्निषेधात्।]]
09 [[३। औणादिकः अयच्। रोगः।]]
10 [पृष्ठम्००३२+ २६]
1 {@“मा माने”@} 2 ‘मिमीते मायते माने माति तत्रैव शब्लुकि।’ 3 इति देवः।
‘मानम् = वर्तनम्’ इति क्षीरस्वामी।
‘-- अन्तर्भावः’ इति मा।
धा।
वृत्तिः।
‘आधेयस्याधाराद् अनधिकपरिमाणताऽत्र मानम्।’ इति पुरुषकारः।
4 मायकः-यिका, 5 मापकः-पिका, 6 मित्सकः-त्सिका, 7 मेमीयकः-यिका
माता-त्री, मापयिता-त्री, मित्सिता-त्री, मेमीयिता-त्री
8 9 निर्मान्- 10 न्ती-ती, मापयिष्यन्-न्ती-ती, मित्सिष्यन्-न्ती-ती
-- -- मापयमानः, मापयिष्यमाणः, -- मेमीयमानः, मेमीयिष्यमाणः
प्रमीः-प्रम्यौ-प्रम्यः
-- -- -- 11 मितम्-तः-तवान्, मापितः, मित्सितः, मेमीयितः-तवान्
12 प्रमः, 13 मायः, माया-मायावी-मायिकः-मायी, 14 धान्यमायः, मापः, मित्सुः, 15 मेम्यः
मातव्यम्, मापयितव्यम्, मित्सितव्यम्, मेमीयितव्यम्
16 प्रनिमानीयम्-प्रणिमानीयम्, मापनीयम्, मित्सनीयम्, मेमीयनीयम्
17 मेयम्, 18 पाय्यम्, माप्यम्, मित्स्यम्, मेमीय्यम्
ईषन्मानः-दुर्मानः-सुमानः
-- -- 19 20 मीयमानः, माप्यमानः, मित्स्यमानः, मेमीय्यमानः
मायः, 21 आमः, मापः, मित्सः, मेमीयः
मातुम्, मापयितुम्, मित्सितुम्, मेमीयितुम्
22 प्रमा-उपमा-अनुमा, प्रमितिः, मापना, मित्सा, मेमीया
प्रमाणम्, मापनम्, मित्सनम्, मेमीयनम्
मित्वा, मापयित्वा, मित्सित्वा, मेमीयित्वा
23 प्रमाय, प्रमाप्य, प्रमित्स्य, प्रमेमीय्य
मायम् २, मित्वा २, मापम् २, मापयित्वा २, मित्सम् २, मित्सित्वा २, मेमीयम् २
मेमीयित्वा २
24 मेरुः, 25 मात्रा, 26 मासः।
27
01 (१२४०)
02 (२-अदादिः-१०६२। सक। अनि। पर।)
03 (श्लो। ९)
04 [[१। ण्वुलि ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञ्णमुलादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
05 [[२। ण्यन्ते सर्वत्र ‘अर्त्तिह्रीव्ली--’ (७-३-३६) इति आदन्तलक्षणे पुगागमे रूपमेवम्।]]
06 [[३। ‘सनि मीमाघु--’ (७-४-५४) इत्यादिना इस्भावे, ‘अत्र लोपोऽभ्यासस्य’ (७-४-५८) इत्यभ्यासलोपे, ‘सः स्यार्धधातुके’ (७-४-४९) इति सकारस्य तकारे, ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वेन गुणाभावे च रूपमेवम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
07 [[४। यङन्ते सर्वत्र, ‘घुमास्था--’ (६-४-६६) इतीकारे, ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इत्यभ्यासे गुणः।]]
08 [पृष्ठम्१०१४+ २४]
09 [[१। शतरि, अदादित्वेन शपो लुकि, सवर्णदीर्घे, ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति स्त्रियां नुम्विकल्पे च निर्मान्ती-निर्माती इति रूपद्वयम् इति ज्ञेयम्।]]
10 [[आ। ‘ख्यान्त्यः कथाः प्राणमुदां पतीनां निर्मान्त्य इष्टानि चट्न् वचत्यः।’ धा। का। २। ५०।]]
11 [[२। ‘द्यतिस्यतिमास्थाम् इत् ति किति’ (७-४-४०) इति क्तप्रत्यये परतः प्रकृतेः इकारः। गुणनिषेधः। एवं क्त्वाक्तिन्प्रभृतिष्वपीकारो बोध्यः।]]
12 [[३। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः।]]
13 [[४। ‘श्याऽऽद्व्यध--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि आदन्तलक्षणो णप्रत्ययः। ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। स्त्रियां टापि माया इति सिद्ध्यति। मायाशब्दात् मत्वर्थीये विनिप्रत्यये मायावी इति, व्रीह्यादित्वात् (५-२-११६) इनिठन्प्रत्यययोश्च मायी-मायिकः इति च रूपाणि सिद्ध्यन्ति।]]
14 [[५। कर्मण्युपपदे कर्तरि, ‘ह्वावामश्च’ (३-२-२) इत्यण्प्रत्यये युगागमे च रूपमेवम्। ‘आतोऽनुपसर्गे कः’ (३-२-३) इति प्राप्तस्य कप्रत्ययस्यापवादः।]]
15 [[६। यङन्तात् पचाद्यचि (३-१-१३४), ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इति यङो लुकि ईकारे, उत्तरखण्डे यणि च रूपमेवम्।]]
16 [[७। ‘शेषे विभाषा--’ (८-४-१८) इति नेर्णत्वविकल्पः। ‘नेर्गदनदपतपदघुमा --’ (८-४-१७) इत्यत्र नास्य धातोर्ग्रहणम्, अपि तु माङ्मेङोरेव ग्रहणम् इति बहवः।]]
17 [[८। यति परे, ‘ईद् यति’ (६-४-६५) इति ईकारे गुणे च रूपमेवम्।]]
18 [[९। माने = परिमाणेऽभिधेये ‘पाय्यसान्नाय्यनिकाय्यधाय्या मानहविर्निवाससामिधे- नीषु’ (३-१-१२९) इत्यनेन ण्यदायादेशौ आदेः पकारश्च निपात्यन्ते।]]
19 [पृष्ठम्१०१५+ २५]
20 [[१। यगन्ताच्छानशि ईकारे मीयमानः इति सिद्ध्यति। क्षीरस्वामी तु ‘घुमास्था- --’ (६-४-६६) इति सूत्रे नास्य धातोर्ग्रहणमिति ‘सर्वत्र हि पामाग्रहणं लुग्विकरणस्य णत्ववर्जम्’ इति वचनं किञ्चिदुपादाय मायते इति यकि रूपं साधितवान् भाष्यादिषु नैतादृशं वचनमुपलभ्यते। प्रक्रियाकौमुदीकारं वर्जयित्वा सर्वेऽपि ‘गामादाग्रहणेष्वविशेषः’ (परि। ११६) इति परिभाषामवलम्ब्य ‘घुमास्था--’ (६-४-६६) इत्यादिषु सर्वत्र माग्रहणेष्वस्यापि ग्रहणमिच्छन्ति। स्पष्टमिदं माधवधातुवृत्त्यादिषु।]]
21 [[२। आ = समन्तात् मीयतेऽत्रेति आमः = अपक्वपदार्थः। अधिकरणे ‘घञर्थे कविधानम्--’ (वा। ३-३-५८) इति कप्रत्यये, आकारलोपे रूपमेवम्।]]
22 [[३। स्त्रियां भावादौ, ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति क्तिन्नपवादोऽङ्प्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपे अदन्तत्वेन टापि प्रमा, उपमा इत्यादिकं सिद्ध्यति। प्रमितिः, उपमितिः, अनुमितिः इत्यादयस्तु बाहुलकात् क्तिनि सिद्ध्यन्तीति ज्ञेयम्।]]
23 [[४। समासे क्त्वाप्रत्ययस्य ल्यबादेशे, ‘न ल्यपि’ (६-४-६९) इतीकारनिषेधः।]]
24 [[५। ‘मापो रुरी च’ (द। उ। १-१५७) इति रुप्रत्यये ईकारे चान्तादेशे गुणे रूपमेवम्। माति सूर्येन्दुभ्यामिति मेरुः = सुरगिरिः।]]
25 [[६। ‘हुयामा--’ (द। उ। ८। ८४) इति त्रन्प्रत्यये रूपमेवम्। मीयतेऽनेनेति मात्रा = अल्पपरिमाणम्।]]
26 [[७। मातीत्यर्थे ‘मासश्च’ (द। उ। ९। २७) इति सप्रत्ययो निपात्यते। मासः = त्रिंशद्दिनपरिच्छिन्नः कालविशेषः।]]
27 [पृष्ठम्१०१६+ २७]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.