आभिमुख्य (Abhimukhya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Capeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English आभिमुख्य Abhimukhya direction towards
आभिमुख्य Abhimukhya being in front of or face to face
आभिमुख्य Abhimukhya presence
आभिमुख्य Abhimukhya state of being about to do anything
आभिमुख्य Abhimukhya wish or desire directed towards anything
आभिमुख्य Abhimukhya being in front of
Apte
Englishआभिमुख्यम् [ābhimukhyam], [अभिमुखस्य भावः ष्यञ्]
Direction towards
˚ख्यं याति goes to meet or encounter.
Being in front of or face to face
नीताभिमुख्यं पुनः 1.2.
Favourableness.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiआभिमुख्यम्
- अभिमुख+ष्यञ्
किसी के संमुख होना
आभिमुख्यम्
- अभिमुख+ष्यञ्
"के सामने होना, आमने सामने"
आभिमुख्यम्
- अभिमुख+ष्यञ्
अनुकूलता
Shabdartha Kaustubha
Kannadaआभिमुख्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎದುರಾಗುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > "ष्यञ्" (५-१-१२४)
व्युत्पत्तिः - > अभिमुखस्य भावः
प्रयोगाः - > "तैस्तैर्बन्धुवधूजनस्य वचनैर्नीताभिमुख्यं पुनः"
उल्लेखाः - > रत्ना० १-२
आभिमुख्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > "विशेषादाभिमुख्येन चरणाद्व्यभिचारिणः"
उल्लेखाः - > सा० द० ३-१४०
L R Vaidya
Englishवाचस्पत्यम्
Sanskritआभिमुख्य अभिमुखस्यभावः ष्यञ् । अभिमुखत्वे आ-नुकूल्यार्थसम्मुखीभवने “प्राप्ताभिमुख्यः पुरुषः क्रिया-सु विनियुज्यते” वाक्यप० । “अनुकूलत्वे २ विशेषादाभि-मुख्येन चरन्तोव्यभिचारिणः । स्थायिन्यु न्मग्ननिर्ग्नास्त्रयस्त्रिंशच्च तद्भिदाः” सा० द० । तत्र यात्रादौ राहोराभिमुख्यनिषेधः ज्यो० त० “पश्चादर्के विधौ वह्नौ सौम्यां ज्ञे वायवेकुजे । रक्षोऽधीशे भृगौ याम्यां गुरावीशे शनौ दिने । रा-हुर्भ्रमति यामार्द्धादश्वगत्या च वामतः । प्रतीच्यां वह्निकोणे तु ततः सौम्यामतोऽसृपे । ततः प्राच्यामतोवायौतस्माद्याम्यां ततः शिवे । रवावेवमन्यवारेषूह्यमेवं क्रमेण हिद्यूते युद्धे विवादे च यात्रायां सम्मुखस्थितम् ।राहुं विवर्ज्जयेत् यत्नाद्यदीच्छेत् कर्मणः फलम्” । एवंयोगिन्याभिमुख्येऽपि गमनं न शस्तम् यथा “प्रतिपन्नवमीपूर्वे रामा रुद्राश्च पावके । शरस्त्रयोदशी याम्ये वेदा मासाश्चनैरृते । षष्ठी चतुर्द्दशी पश्चात् वायव्यां मुनिपूर्ण्णिमे ।द्वितीया दशमी यक्षे ऐशान्यामष्टमी कुहूः । योगिनीनवदण्डाश्च शेषा वर्ज्या विशेषतः । दक्षसम्मुख-योगिन्यां गमनं नैव कारयेदिति” ज्यो० त० । पीयूष-धारायान्तु “पृष्ठतोदक्षिणे वापि योगिनीगमनेहिता । वामसम्मुखयोर्नैव वायुमेवं चिन्तयेत्” जयकल्पलतावाक्ये तन्मूलके मुहूर्त्त० चि० वाक्ये च “नवभूम्यः शिवव-ह्नयोऽक्षविश्वेऽर्ककृताः शक्रस्तुरङ्गतिथ्यः । द्विदशामावसवश्चपूर्व्वतः स्युस्तिथयः सम्मुखवामगा न शस्ताः” वामगायाअशुभत्वमुक्तम् । अन्योर्व्यवस्था देशभेदेन । कालपाशयो-राभिमुख्येन यानमपि न शस्तम् “कौवेरीतो वैपतीत्येनकालो वारेऽर्काद्ये सन्मुखे तस्य पाशः । यात्रायुद्धेसम्मुखेवर्ज्जनीयावेतो रात्रौ व्यस्तसंज्ञौ विचिन्त्यौ” मुहू० । स्पष्टंरत्नसारे “रवावुत्तरतः कालः सोम्ये वायव्यभागके । भौमे तुपश्चिमे भागे बुधे नैरृतकोणके । जीवे च याम्यदिग्भागे भृगौ चाग्नेयकोणके । शनौ तु पूर्व्व-दिग्भागे कालचक्रं प्रकीर्त्तितम् । पाशस्तत्सम्मु-खदिशि” कालापेक्षया पञ्चमदिशि पाश इत्यर्थः यथारवौ दक्षिणस्यां, सोमे आग्नेय्यां, भौमे पूर्य्यस्यां, बुधे ऐशान्यां, गुरावुत्तरस्यां, शुक्रे वायव्यां, शनौ पश्चि-मायाम् । कालपाशयोराभिमुख्यं यात्रादौ निषिद्धंवामदक्षिणयोस्तु शुभाशुमफलकत्वं यथाह स्वरो० “दक्षि-णस्तु शुभः कालः पाशोवामदिगाश्रयः । यात्राया समरेश्रेष्ठस्ततोऽन्यत्र न शोभनः” “अन्यत्र सम्मुखपृष्ठभाग-योः” पी० धा० । रात्रौ तु कालपाशयोर्विपर्य्यासेनस्थितेस्तदनुसारेणैव फलम् । पूर्व्वादिदिगभिमुखानि नक्ष-त्राणि । “पूर्व्वादिषु चतुर्द्दिक्षु सप्त सप्तानलर्क्षतः” मुहू०तेन कृत्तिकादीनि सप्त पूर्व्वदिग्मुखानि । मघादीनि सप्तदक्षिणाभिमुखानि । अनुराधादीनि साभिजित्कानिसप्त पश्चिसाभिमुखानि । धनिष्ठादीनि भरण्यन्तादीनि सप्तउत्तराभिमुखानि । तैस्तैर्नक्षत्रैस्तत्तद्दिगभिमुखगृहकरणं तत्प्र-वेशश्च शुभाय । “यद्दिग्द्वारं मन्दिरं तद्दिगृक्षैरुक्तर्क्षैः स्यात्सन्निवेशो न सर्व्वैः” वशि० । पूर्व्वादिदिगभिमुखा रा-शयो यथा । “पूर्व्वादिदिक्षुमेषाद्याःक्रमाद्दिग्द्वारराशयः ।दिग्द्वारराशयः सर्व्वे तद्दिग्यातुः शुभप्रदाः ।तद्वर्गाश्च तदंशाश्च तद्दिग्यातुस्तथाविधाः” वशिष्ठः ।“दिग्द्वारभे लग्नगते प्रशस्ता यात्रार्र्थदास्त्री जयकारिणी च ।हानिं विनाशं रिपुतोभयञ्च कुर्य्यात् तथा दिक् प्रति-लोमलग्ने” इति मूहू० । शुक्राभिमुख्यं त्रिविधम् “उद-यति दिशि यस्यां, याति गोलभ्रमाद्वा, विचरति च भचक्रयत्र दिग्द्वारभेषु । त्रिविधमिह सितस्य प्रोच्यते सम्मुखत्वंमुनिभिरुदयएव त्यज्यते तत्र यत्नात्” श्रीपतिः । “उदेतियस्यां दिशि यत्र याति गोलभ्रमाद्वाथ ककुब्भचक्रे ।त्रिधोच्यते सम्मुखएव शुक्रो यत्रोदितस्तां तु दिशं नयायात्” मुहू० । “शुक्रः यस्यां दिशि प्राच्यां प्रतीच्यांवा कालवशेनोदयं करोति तत्र गन्तुः पुंसः शुक्रःसम्मुखः अयमेकः प्रकारः । अथ गोलभ्रमातुत्तरदक्षिणगोलभ्रमणवशेन यस्यां दिशि उत्तरस्यां दक्षिणस्यांवा याति तत्र गन्तुः शुक्रः समुखः स्यादितिद्वितीयः प्रकारः । प्राच्यादिदिग्द्वारकृत्तिकादिगतिवशेनयद्दिङ्नक्षत्रे शुक्रश्चरति तत्र दिशि गन्तुः शुक्रःसम्मुखःस्यादिति तृतीयःप्रकारः । तत्रोदयशुक्रे दोषा-धिक्यमिति” पी० धा० । अतएव वशिष्ठः “पश्चादभ्यु-दिते शुक्रे प्रतीर्ची दक्षिणां दिशम्” इति उद-यदिग्गतस्यैव शुक्रस्याभिख्येयात्रादि न्यषेधत् । अत्रापवादः“वुधोऽनुकूलो यदि तत्र संचलन् रिपून जयेन्नैव जयःप्रतीन्दुजे” मुहू० । शुक्राभिमुख्यादिदोषमुक्त्वा । “एवं विधे-ऽप्यास्फुजिते च यायाद्बु धोयदि स्यादनुकूलवर्त्ती” श्नीपतिः ।अनुकूलः पृष्ठदिक्संस्थं” इति पी० धा० । अपवादान्तरम् “नोचगोऽरिगृहस्थो वा वक्रगोवा पराजितः ।यातुर्भगप्रदः शुक्रः स्वोच्छस्थश्चेद्धनप्रदः” इति नारदः ।प्रतिशुक्रादेदोषोनृणां प्रथमयात्रायां राज्ञां च विजययात्रायामेव यथाह रैभ्यः । “प्रतिशुक्रादिदोषोऽय नूतनेगमने नृणाम् । राज्ञां विजययात्रायां नान्यदादोषमावहेत्” चन्द्रस्य नक्षत्रविशेषस्थितौ तदपवादः ।“यावच्चन्द्रः पूषभात् कृत्तिकाद्ये पादे शुक्रोऽन्धो न दुष्टोऽग्रहदक्षे” मुहू० । “पौष्णादिवह्निभाद्याङ्घ्रिं याव-त्तिष्ठति चन्द्रमाः । तावच्छुक्रो भवेदन्धः सम्मुखे गमनंहितम्” पराशरः । राज्ञां विजययात्रायां विशेषः ।मध्येमार्गं भार्गवास्तेऽपि राजा तावत्तिष्ठेत् सम्मुखत्वे-ऽपि तस्य” मुहू० । अत्यन्तापदि शान्तिं कृत्वा यावात् ।शान्तिश्च पी० धा० यात्राप्रकरणे दर्शिता ततएव ज्ञेया ।नृपविजययात्रायां वुधकुजशुक्राभिसुख्यमपि निषिद्धम् ।“प्रतिशुक्रं प्रतिबुघं प्रतिभौमं गतोनृपः । बलेन शक्रक्रतु-ल्योऽपि हतसैन्योनिवर्त्तते” इति वशिष्ठः ।एतदभिप्रायोणैव कुमा० वर्ण्णितम् । “दृष्टिप्रपातं परिहृ-त्य तस्य कामः पुरःशुक्रमिव प्रयाणे” इति । दिगीशाभि-मुख्येगमनंशस्तं प्रातिमुख्येऽशस्तम् । तत्रदिगीशाः “सूर्य्यःशुक्रः क्षमापुत्रःसैंहिकेयः शनिः शशी । सौम्यस्त्रिदशमन्त्रीच पूर्व्वादीनां दिगीश्वराः । दिगीशाहे शुभा यात्रापृष्ठाहे मरणं ध्रुवम्” ज्यो० त० ।नववध्वागमनेऽपि शुक्राभिमुख्यनिषेधः सप्रतिसवः ज्यो०त० दर्शितो यथा ।दीपिकायां “स्त्रीशुद्ध्यालिघटाजसंगतरवौ काले विशुद्धेभृगुं संत्यज्य प्रतिलोमगं शुभदिने यात्रा प्रवेशोचिते ।त्यक्त्वाहस्तु निरंशकं नववधूयात्राप्रवेशौ पतिः कुर्य्यादेक-पुरादिषु प्रतिभृगोर्नेच्छन्तिदोषं बुधाः” । पैत्रागारेकुचकुसुमयोः सम्भवो वा यदि स्यात् कालः शुद्धोन भवतियदा संमुखोवापि शुक्रः । मेषे कुम्भेऽलिनि च न भवेत्भास्करश्चेत्तथापि स्वामी भद्रेऽहनि नववधूं वेशयेन्मन्दिरंस्वम् । भर्त्तुर्गोचरशोभने दिनपतौ नास्तं गते भार्गवेसूर्य्ये कीटघटाजगे शुभदिने पक्षे च कृष्णेतरे । हित्वाच प्रतिलोमगौ बुधसितौ जीवस्य शुद्धौ तथा चानीतागुणशालिनी नववधूर्नित्योत्सवा मोदते । एकग्रामेचतुःशाले दुर्भिक्षे राष्ट्रविप्लवे । पतिना नीयमानायाःपुरः शुक्रोन दुष्यति” । तथा “काश्यपेषु वशिष्ठेषु भृग्व-त्र्याङ्गिरसेषु च । भारद्वाजेषु वात्स्येसु प्रतिशुक्रोन दोष-कृत्” शम्भोराभिमुख्यं पूजने निषिद्धं यथा “न प्राची-मग्रतः शम्भोर्नोदोचीं शक्तिसंस्थिताम् । न प्रतीचींयतःपृष्ठमतोदक्षंसमाश्रयेत्” रुद्रया० । “यजमानः शम्भोःप्राचीमवस्थितये न समाश्रयेत् । शम्भोर्जगत्संहा-रकस्याग्रतः सांमुख्यात् पञ्चवक्त्रपक्षे प्रधानं वक्त्रं प्राच्य-वस्थितम् एकवक्त्रपक्षे सुतरां तथा” ति० त० रघु० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.