| YouTube Channel

आपिपयिषा (ApipayiSA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“आपॢ व्याप्तौ”@} 2 “आपयत्यापतीत्यापेर्यौ वा णौ लम्भने पदे।
व्याप्त्यर्थस्यास्य तु स्वादेराप्नोतीति पदं भवेत्।।” 3 इति देवः।
आपकः-प्रापकः-पिका, आपकः-पिका, ईप्सकः 4 प्सिका
आप्ता-प्त्री, प्रापयिता-त्री, ईप्सिता-त्री
5 आप्नुवन्-वती, प्रापयन्-न्ती, ईप्सन्-न्ती
6 आप्स्यन्-न्ती-ती, आपयिष्यन्-न्ती-ती, ईप्सिष्यन्-न्ती-ती
-- प्रापयमाणः, प्रापयिष्यमाणः
आपः 7
-- -- आप्तः- 8 संप्राप्तः-प्तम्-प्तवान्, प्रापितम्, 9 ईप्सितः-तवान्
आपः, आपः, व्यापी-व्यापिनी, 10 ईप्सुः, आपिपयिषुः
-- आप्तव्यम्, आपयितव्यम्, ईप्सितव्यम्
आपनीयम्, प्रापणीयम्, ईप्सनीयम्
11 संप्राप्यः, आप्यम्, -- प्राप्यम्, -- ईप्स्यम्
ईषदापः-दुरापः-स्वापः
-- -- प्राप्यमानः, प्राप्यमानः, ईप्स्यमानः
आपः, आपः, ईप्सः
आप्तुम्, आपयितुम्, ईप्सितुम्
12 आप्तिः, प्रापणा, ईप्सा, आपिपयिषा
प्रापणम्, आपनम्, ईप्सनम्
आप्त्वा, आपयित्वा, ईप्सित्वा
प्राप्य, 13 प्रापय्य 14 = प्राप्य, प्रेप्स्य
15 आपम् २, आप्त्वा २, आपम् २, आपयित्वा २, ईप्सम् २
ईप्सित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५९)
02
=>
 (५-स्वादिः-१२६०। सक। अनिट्-पर।)
03
=>
 (१३७)
04
=>
 [[३। सनि ‘आप्ज्ञपृधामीत्’ (७-४-५५) इतीत्वे, द्वित्वे, ‘अत्र लोपोऽभ्यासस्य’ (७-४-५८) इत्यभ्यासलोपः।]]
05
=>
 [[४। ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-७३) इति श्नुप्रत्यये उवङ्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्००५८+ २८]
07
=>
 [[१। ‘आप्नोतेर्ह्रस्वश्च’ (द। उ। ७-१।) इति क्विप्सन्नियोगेन ह्रस्वत्वे, ‘अप्तृन्--’ (६-४-११) इति सर्वनामस्थाने दीर्घः। ‘आपः स्त्री भूम्नि वार्वारि--’ इति अमरकोशात् नित्यं बहुवचनम्।]]
08
=>
 [[आ। ‘तस्य मित्रीयतो दूतः संप्राप्तोऽस्मि वशंवदः’ भ। का। ६-१००।]]
09
=>
 [[B। ‘अन्वयादिविभिन्नानां यथासंख्यमनीप्सितम्’ भ। का। ९। १३२।]]
10
=>
 [[C। ‘दिग्व्यापिनीर्लोचनलोभनीया मृजाऽन्वयाः स्नेहमिव स्रवन्तीः’ भ। का। २-१३।]]
11
=>
 [[ड्। ‘संप्राप्यो निजशक्तिराद्धतपसः साधोः स देवोऽपि तामृज्वीकर्तुमुपानशे सुकृतिनीं प्रस्तिध्नुवानः खलान्।।’ धा। का। २-६९।]]
12
=>
 [[२। ‘क्तिन् आबादिभ्यः निष्ठायामनिड्भ्यः’ (वा। ३-३-९४) इति क्तिन्। ‘गुरोश्च हल’ (३-३-१०३) इत्यस्यापवादः।]]
13
=>
 [[E। ‘प्रापय्य शौरिमथ तां भगिनीं च वाक्यैरक्षीणसौहृदमपेतशुचाऽवतानीत्’ वा। वि। ३-५६।]]
14
=>
 [[३। ‘विभाषाऽऽपः’ (६-४-५७) इति णेरयादेशो वा।]]
15
=>
 [पृष्ठम्००५९+ २५]
1 {@“आपॢ लम्भने”@} 2 आधृषीयः।
लम्भनम् = प्राप्तिः--इति क्षीरस्वामी।
‘आपयत्यापतीत्यापेर्यौ वा णौ लम्भने पदे।
व्याप्त्यर्थस्यास्य तु स्वादे- राप्नोतीति पदं भवेत्।।’ 3 इति देवः।
आधृषीयत्वात् णिचो वैकल्पिकत्वम्।
णिच्पक्षे रूपाणि पूर्वं लिखि- तस्याप्नोतेरिव 4 ज्ञेयानि।
णिजभावपक्षे ‘शेषात् कर्तरि परस्मैपदम्’ 5 इति परस्मैपदित्वमेव।
तत्र शतरि 6 ‘आपन्-न्ती’ इत्येव रूपम्
शप औत्सर्गिकत्वात्।
ईप्सकः-इत्यादि च रूपम्।
ण्यन्तात् सनि तु-- आपिपयिषकः-षिका, आपिपयिष्यम्
आपिपयिषिता-त्री, आपिपयिष्यमाणः
आपिपयिषन्-न्ती, आपिपयिषितुम्
आपिपयिषिष्यन्-न्ती-ती, आपिपयिषः
आपिपयिषमाणः, आपिपयिषा
आपिपयिषिष्यमाणः, आपिपयिषणम्
आपिपयिषितः-तं-तवान्, आपिपयिषित्वा
आपिपयिषुः, समापिपयिष्य
आपिपयिषितव्यम्
आपिपयिषणीयम्
आपिपयिषम् २
आपिपयिषित्वा २
इति रूपाणि ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६०)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८४०-सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (१३७)
04
=>
 (५९)
05
=>
 (१-३-७८)
06
=>
 [[आ। “आपन् खेदमरिं तनञ्जनहितं चिक्रीड गोपेर्हरिः तूर्योत्थो वितनन् ध्वनिर्दिवमगात् दतो यथा वादितः” धा। का। ३-५१।]]