आपणः (ApaNaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte
Englishआपणः [āpaṇḥ], [आपण्-घञ्]
A market
shop. विपणापणवान् रम्यः * 14.59.11
भक्ष्यमाल्यापणानां च ददृशुः श्रियमुत्तमाम्
Trade, commercial commodity
पिहितापणोदया 2.48.37.
A group of shopkeepers
शकटापण- वेशाश्च यानं युग्यं च सर्वशः * 5.196.26. -वीथिका A row of stalls, market
Rām. -वेदिका A shopcounter.
Hindi
Hindi(मीटर) की दुकान
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte Hindi
Hindiआपणः
- आपण+घञ्
"मंडी, दुकान"
आपणः
- आपण्+ घञ्
"व्यापारिक क्रियाकलाप, वाणिज्य"
Wordnet
Sanskrit आपणकः, आपणः, पण्यवीथी, पण्यशाला, हट्टः, क्रयारोहः
तत् स्थानं यत्र नानाप्रकारकवस्तूनां क्रयविक्रयो भवति।
"सः वस्तुक्रयणार्थे आपणके गतः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritआपणः, (आङ् + पण + अच् ।) पण्यविक्रय-शाला । दोकान इति भाषा । तत्पर्य्यायः । निषद्या२ विपणिः ३ पण्यवीथिका ४ । इत्यमरः ॥
वतुष्कंहट्टे इत्यन्ये । आपणादिद्वयं हट्टे विपण्यादिद्वयंहट्टगृहे इति केचित् । इत्यमरटीकायां भरतः ।(यथा रामायणे ।“माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वै तथा” ।तथा महाभारते ।“भक्ष्यमाल्यापणानाञ्च ददृशुः श्रियमुत्तमां” ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“पण व्यवहारे स्तुतौ च”@} 2 3 व्यवहारार्थे आयप्रत्ययाभावो वैयाकरणसम्प्रदायागत इति धातुपाठव्याख्यासु सर्वत्र साग्रहं साध्यते।
‘न चोपलेभे वणिजां पणायान्।।’ 4, ‘गोपायितसाररत्नभाण्डं विपणायन्ति वणिग्जनाश्च यत्र।।’ 5 इत्यादिप्रयोगानुसारात् व्यवहारार्थेऽपि आयप्रत्ययप्रयोगः नासाधुत्वज्ञापक इति प्रतिभाति।
विद्वांसः प्रमाणमत्र।]] 6 पणायकः-यिका, पाणकः-णिका, 7 पणायकः-यिका, पाणकः-णिका, पिपणिषकः-षिका, 8 पिपणायिषकः-षिका, 9 पम्पणकः-पंपणकः-णिका
पणायिता-त्री, पणिता-त्री, पणाययिता-त्री, पाणयिता-त्री, पिपणिषिता-त्री, पिपणायिषिता-त्री, पम्पणिता-त्री
-- पणाययन्-पाणयन्-न्ती
-- पणाययिष्यन्-पाणयिष्यन्-न्ती-ती
10 11 पणमानः, पणाययमानः-पणयमानः, पिपणायिषमाणः-पिपणिषमाणः, पम्पण्यमाणः
पणायिष्यमाणः-पणिष्यमाणः-पणाययिष्यमाणः, पाणयिष्यमाणः, पिपणायिषिष्यमाणः-पिपणिषिष्यमाणः, पम्पणिष्यमाणः 12 सुपाण्-सुपाणौ-सुपाणः, पणाः-पणौ-पणाः
पणायितम्-पणितम्-तः, पणायितः-पाणितः, पिपणायिषितः-पिपणिषितः, पम्पणितः-तवान्
पणायः-पणः, पणायः-पाणः, पिपणायिषुः-पिपणिषुः, पम्पणः
पणायितव्यम्-पणितव्यम्, पणाययितव्यम्-पाणयितव्यम्, पिपणायिषितव्यम्-पिपणिषितव्यम्, पम्पणितव्यम्
पणायनीयम्-पणनीयम्, पणायनीयम्-पाणनीयम्, पिपणायिषणीयम्-पिपणिषणीयम्, पम्पणनीयम्
पणाय्यम्- 13 पण्यम्- 14 पाण्यम्, 15 पणाय्यम्-पाण्यम्, पिपणायिष्यम्-पिपणिष्यम्, पम्पण्यम्
ईषत्पणः-दुष्पणः-सुपणः
-- -- पणाय्यमानः-पण्यमानः, पणाय्यमानः-पाण्यमानः, पिपणायिष्यमाणः-पिपणिष्यमाणः, पम्पण्यमानः
पणायः- 16 पणः-पाणः, मूलकपणः, शाकपणः-क्षीणपणः, 17 18 आपणः, 19 पणायः-पाणः, पिपणायिषः-पिपणिषः, पम्पणः
-- पणायितुम्-पणितुम्, पणाययितुम्-पाणयितुम्, पिपणायिषितुम्-पिपणिषितुम्, पम्पणितुम्
पणाया- 20 पणितिः, पणायना-पाणना, पिपणायिषा-पिपणिषा, पम्पणा
पणायनम्-पणनम्, पणायनम्-पाणनम्, पिपणायिषणम्-पिपणिषणम्, पम्पणनम्
पणायित्वा-पणित्वा, पणाययित्वा-पाणयित्वा, पिपणायिषित्वा-पिपणिषित्वा, पम्पणित्वा
प्रपणाय्य-प्रपण्य, प्रपणाय्य-प्रपाण्य, प्रपिपणायिष्य-प्रपिपणिष्य, प्रपम्पण्य
पणायम् २ -पाणम् २, पणायित्वा २ -पणित्वा २, पणायम् २ -पाणम् २, पणाययित्वा २- पाणयित्वा २, पिपणायिषम् २ -पिपणिषम् २, पिपणायिषित्वा २ -पिपणिषित्वा २, पम्पणम् २
पम्पणित्वा २
21 इत्यनेन इण्प्रत्ययः, आयप्रत्ययस्य लुक् च भवति।
पाणिः = हस्तः।]] पाणिः, 22 वणिक्, 23 इतीन्प्रत्यये रूपम्।
विपणिः = पण्यवीथिका।]] विपणिः।
01 (९६६)
02 (१-भ्वादिः-४३९-सक। सेट्। आत्म।)
03 [[[अ]
04 (भट्टिकाव्ये ३-२७)
05 (रावणार्जुनीये ८-३०)
06 [[१। ण्वुलि, ‘गुपूधूपविच्छिपणिपनिभ्य आयः’ (३-१-२८) इति आयप्रत्ययः। ‘आयादय आर्धधातुके वा’ (३-१-३१) इति आर्धधातुकेषु वि{??}ल्पेन भवति। तेन तृजादिष्वपि आयप्रत्ययपक्षे, आयप्रत्ययाभावपक्षे च रूपाणि सर्वाण्यपि गुपू- धातुवत् (४११) ज्ञेयानि।]]
07 [[२। णिजन्तेऽपि पूर्ववदायप्रत्ययविकल्पः। तेन रूपद्वयं ज्ञेयम् सर्वत्र।]]
08 [[३। सनोऽप्यार्धधातुकत्वात् आयप्रत्ययविकल्पः। तेन सर्वत्र रूपद्वयं गुपिवत् (४११) ज्ञेयम्।]]
09 [[४। यङन्ते आयप्रत्ययो न भवति। आयप्रत्ययवेलायां धातोरनेकाच्त्बाद् यङ एवा- प्रसक्तेः। तेन यङन्ताण्ण्वुलि, ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति अभ्यासस्य नुकि, ‘स च पदान्तवद् वाच्यः’ (वा। ७-४-८५) इति वचनात् ‘वा पदान्तस्य’ (८-४-५९) इति परसवर्णविकल्पः।]]
10 [पृष्ठम्०८३८+ २३]
11 [[१। अवयवे कृतस्यानुदात्तेत्त्वस्य आयप्रत्ययाभावे शुद्धे धातौ आत्मनेपदसम्पादनेन सार्थक्यम्। तत्र पनिना धातुना साहचर्यात् स्तुतावेवायप्रत्ययः। व्यवहारे तु न। तेन व्यवहारार्थादत्र शुद्धात् शानच्।]]
12 [[२। क्विपि, ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः--’ (६-४-१५) इति दीर्घः। आयप्रत्ययपक्षे तु वलि लोपे रूपम्।]]
13 [[३। व्यवहारार्थे ण्यतं बाधित्वा ‘अवद्यपण्यवर्या गर्ह्यंपणितव्यानिरोधेषु’ (३-१-१०१) इति क्यप्। अन्यत्र पाण्यम् इत्येव।]]
14 [[आ। ‘ऋष्यमूकेऽनवद्योऽस्ति पण्यभ्रातृवधः कपिः।’ भ। का। ६-५१।]]
15 [[B। ‘पणाय्यरूपाः पनिताकृतीन् ययुर्भामिन्य एवाक्षमया स्वकामुकान्।।’ धा। का। १। ५७।]]
16 [[४। ‘नित्यं पणः परिमाणे’ (३-३-६६) इति भावादावप् प्रत्ययः। स्तुतौ तु पाणः इत्येव।]]
17 [[C। ‘अथ क्लमादनिक्वाणाः नराः क्षीणपणा इव।’ भ। का। ७। ५८।]]
18 [[५। एत्य अत्र आपणते इत्यापणः। ‘गोचरसञ्चरवहव्रजापणनिगमाश्च’ (३-३-११९) इति घप्रत्ययान्तः संज्ञायां निपात्यते। आपणः = क्रयविक्रयव्यवहारार्हा पण्यवीथिका।]]
19 [पृष्ठम्०८३९+ २०]
20 [[१। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनाम्--’ (वा। ७-२-९) इति पर्युदासात् इडत्र भवति। आय- प्रत्ययपक्षे तु प्रत्ययान्तत्वादकारप्रत्ययः।]]
21 [[२। ‘अशिपणाय्यो रुड्लुकौ च’ [द। उ। १-६१]
22 [[३। ‘पणेरिज्यादेश्च वः’ (द। उ। ४-८) इत्यनेन इजिप्रत्यये धात्वादेश्च वकारादेशे रूपम्। वणिक् = आपणिकः।]]
23 [[४। ‘इन्’ [द। उ। १-४६]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.