| YouTube Channel

आप (Apa)

 
शब्दसागरः
English
आप r. 1st, 5th & 10th cls. (ऌ) आपॢ (आपति, आप्नोति or -नुते and आपयति)
1. To pervade or occupy.
2. To obtain, to gain. In the first
sense it is usually employed with वि prefixed, and in the second
with अव or प्र
also with अभि and वि prefixed, to spread one place
to another
with परि and वि or सं and वि, to obtain completely
with सं and वि to meet with, light upon or fall into
with उप, सं
and प्र, to arrive at, to enter.
आप
m.
 (-पः) One of the eight demigods called Vasus.
E.
 आप् to ob-
tain, अच्
aff.
Yates
English
आप (पः) 1.
m.
 A demigod, a Vasu.
Wilson
English
आप r. 1st, 5th & 10th cls. (ऌ.) आपॢ (आपति, आप्नोति or
-नुते and आपयति)
1 To pervade or occupy.
2 To obtain, to gain. In the first sense it is usually employed with वि
prefixed, and in the second with अव or प्र
also with अभि and
वि prefixed, to spread from one place to another
with परि and वि
or सं and वि, to obtain completely
with सं and प्र, to meet
with, light upon or fall into
with उप, सं and प्र, to arrive at, to
enter.
आप
m.
 (-पः) One of the eight demigods called Vasus.
E.
 आप् to obtain, अच्
aff.
Apte
English
आपः [āpḥ], [आप्-घञ्]
N.
 of one of the 8 demigods called Vasus.
(At the end of
comp.
 ) दुराप difficult to be obtained. -पम् [अपां समूहः] A flood or stream of water, water.
Sky (Nir.).
Apte 1890
English
आपः [आप्-घञ्] 1 N. of one of the 8 demigods called Vasus.
2 (At the end of comp.) दुराप difficult to be obtained.
पं [अपां समूहः] 1 A flood or stream of water, water.
2 Sky (Nir.).
Monier Williams Cologne
English
1. आप
m.
 obtaining
आप
mfn.
 ifc. to be obtained (cf. दुर्°).
2. आप
m.
N.
 of one of the eight demigods called Vasus,
VP.
Hariv.
MBh.
3. आप
n.
 (fr. 2. अप्,
Pāṇ.
 iv, 2, 37), a quantity of water, Mallinātha on
Śiś.
 iii, 72.
Monier Williams 1872
English
1. आप, अस्, आ, अम्, at the end of compounds
e. g.
दुर्-आप, difficult to be obtained.
आप 2. आप, अस्, m. (probably connected
with अप्, आपस्, q. v.), N. of one of the eight demi-
gods called Vasus. (For 1. आप see above.)
Benfey
English
आप आप,
m.
 One of the eight
deities, called Vasus, MBh. 3, 14208.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
आप
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಷ್ಟ ವಸುಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ
प्रयोगाः - > "धरो ध्रुवः सोमनामा तथापोऽप्यनिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ॥"
उल्लेखाः - > विष्णुध०
आप
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲರಾಶಿ /ನೀರಿನ ಸಮೂಹ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-२-३७)
व्युत्पत्तिः - > अपां समूहः
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
४, अपस्, अब्धि, अम्बु, अम्बुधि, अम्बुनिधि, अम्भोधि, अम्भोनिधि, अय, अर्णव, आप, आम्नाय, आय, आश्रम, उदधि, उदन्वान्, उपाय, कषाय, कृत, केन्द्र, कोष्ठ, गति, जल, जलधि, जलनिधि, तुरीय, तुर्य, तोय, दिक्, दिश्, दिशा, ध्यान, नदी, निगम, निम्नगेश, नीरधि, नीरनिधि, पयोधि, पयोनिधि, पाथ, पाथोधि, पितामहास्य, प्रणिम्नगेश, बन्ध, बन्धु, ब्रह्मोद्भव, महोर्मि, महोर्मिक, माल, युग, लवणोद, लोकपाल, वर्ण, वारिधि, वारिनिधि, वार्धि, विषधि, विषनिधि, वेद, श्रुति, सञ्ज्ञा, समुद्र, सलिलाकर, सागर, सुख
Edgerton Buddhist Hybrid
English
āpa (= Pali id., thematization of Skt. āp, ap), water
clear cases noted only in cpd. āpa-skandha mass of water, SP 〔126.7〕 (vs) sa caiva sama muñceta āpaskandham analpakam
with adhaḥ or heṣṭā, heṣṭi, of subterranean mass of water, LV 〔64.12〕 adha-āpaskandham
〔298.20〕 (vs) [Page097-b] heṣṭāpaskandha (acc. sg.
so divide) caraṇaiḥ pratigrāhyamāṇāḥ, being caused to receive with their feet the mass of water underneath (the earth)
〔368.19〕 (vs) heṣṭi śatasahasraṃ yāvataś cāpaskandho (contrasted with dharaṇitalu, next line). In Mv 〔ii.92.5〕 (vs) āpaṃ, acc. sg., could be referred to this stem, or regarded as belonging to the Skt. stem āp, ap, transferred to the sing. (cf. Wackernagel-Debrunner 〔3.240 f.〕).
Sanskrit Tibetan
Tibetan
bzlas brjod
आप २) जापिन्
Mahabharata
English
Āpa, a Fire. § 493 (Āṅgirasa): III, 222, 14208 (Āpasya duhitā--B. Muditā--bhāryā Sahasya paramā priyā…).
*Āpaḥ (“the Waters”). I, †3017 (witness one's actions)
III, 147 (= the Sun)
III, 16554 (witness one's actions)
XII, 11614 (person).
पुराणम्
English
आप / ĀPA. One of the aṣṭavasus. The aṣṭavasus are āpa, dhruva, soma, dharma, anila, agni, pratyūṣa and prabhāsa. The sons of āpa are vaitaṇḍa, śrama, śānta and Śvani. (See under aṣṭavasus). (Chapter 15, Aṁśam 1, viṣṇu purāṇa).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आप ऌ न औ कि ष्यापने । (चुरा० पक्षे भ्वादि०-स्वादि० वा-उभ०-पर०-सक०-सेट् ।) इति कवि-कल्पद्रुमः ॥
ऌ आपत् । न आप्नोति कीर्त्ति-र्ब्रह्माण्डं । औ आप्ता । कि आपयति आपति ।स्वराज्यं प्राप्स्यते भवान् । इति गणकृतानित्य-त्वात् । इति दुर्गादासः ॥
(पालने ।“स्वे स्वेऽन्तरे सर्व्वमिदमुत्पाद्यापुश्चराचरम्” ।इति मनुः । (अभि) अभिलाषे ।“नान्यदत्तमभीप्सामि स्थानमम्ब ! स्वकर्म्मणा ।इच्छामि तदहं स्थानं यन्न प्राप पिता मम” ॥
इति विष्णुपुराणम् । (प्रति + अव) प्रतिग्रहणे ।“तां प्रत्यवापुरविलम्बितमुत्तरन्तोधौताङ्गलग्ननवनीलपयोजपत्रैः” । इति ।शिशुपालबधे । (प्र) उपगमने ।“ते च प्रापुरुदन्तन्तं बुबुधे चादिपूरुषः” ।इति रघुवंशे १० । ६ । इत्यादि ।)
आपः,
पुं,
 (आप् + घञ् ।) अष्टवसुमध्ये वसुविशेषः ।इति जटाधरः ॥
आपः [स्]
क्ली,
 (आप् + असुन् ।) जलं । पापं ।इत्युणादिकोषः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
आप प्राप्तौ वा चुरा०
उभ०
 पक्षे स्वादि० प०
सक०
 अनिट् ।आपयति ते आपिपत् त । पक्षे आप्नोति आप्नुतःआप्नुवन्ति आप्नुयात् आप्नोतु आप्नोत् आप्नुवम् । आपत्आप आपथुः आपुः आपिथ । आप्ता आप्यात् आप्स्यतिआप्स्यत् । आप्तव्यः आप्यम् आपनीयम् आप्ताआप्तः आप्तिः आत्वा अवाप्य । क्विप् ह्रखः आपः अपःअद्भिः । असुन् आपः । शतृ आप्नुवन् ताच्छील्ये चानश्आप्नुवानः । “अयशोमहदाप्नोति” “इहाग्र्यां कीर्त्ति-माप्नोति” मनुः । “नत्वेवाधौ सोपकारे कौषीदीं वृद्धिमा-प्नुयात्” या० स्मृतिः “पुत्रमेवंगुणोपेतं चक्रवर्त्तिन-माप्नुहि” शकु० “येन श्रेयोहऽमाप्नुयाम्” गीता “स दुष्पा-पयशाः प्रापत्” रघुः । “शतं क्रतूनामपविघ्नमाप सः”रघुः । “यदिदं सर्वं मृलुनाप्तम्” श्रुतिः “नानवाप्तमवाप्तव्यंवर्त्त एव च कर्म्मणि” गीता । कर्म्मणि आप्यते आपि ।प्रेरणे णिच् । आपयति ते आपिपत् त । सन् ईप्सतिईप्सितः ।प्र--प्रकर्षेणाप्तौ प्राप्नोति प्राप्तः प्राप्तिः “अप्राप्तस्य च याप्राप्तिःसंयोगः स उदाहृतः” भाषा० ।सम् + संपूर्ण्णतायां समाप्तः समाप्तिः समापनम् ।अव + प्राप्तौ, “अनवाप्तमवाप्तव्यम्” गीता “तपः किलेदं तदवाप्ति साधनं” कुमा० ।परि + प्रचुरत्वे समर्थत्वे समुदितत्वे पर्य्याप्तः पर्य्याप्तिः ।“सहि धर्मः सुपर्य्याप्तः सर्वस्य पदवेदने” गीताभा० ।“अपर्य्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् । पर्य्याप्तत्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम्” गीता ।अनु + प्रा--पश्चात्प्राप्तौ “नदीं गङ्गामनुप्राप्ताः” भा० आ० प० ।वि + विशेषेण आप्तौ व्याप्तिः व्याप्तः, व्याम्यः व्यापकः व्याप-नम् “व्याप्तस्य पक्षधर्मत्वधीःपरामर्श उच्यते” । “व्याप्तिःसाध्यवदन्यस्तिन्नसम्बन्ध उदाहृतः” भाषा० । “अस्यात्मनेप-दित्वमपि स्वाराज्यं प्राप्स्यते भवान्” इति दुर्गादासः ।
आप
पु०
 आप्यते आप--कर्मणि घञ् । अष्टसु वसुषुमध्ये ४ र्थे बसौ, “धरो ध्रुवः सोमनामा तथापोऽप्यनिलो-ऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्त्तिताः”विष्णु ध० । “सव्यदक्षौ वसोर्यस्य चोर्द्धौ हस्तौ सशक्तिकौ ।सीराङ्कुशान्वितौ चाधः स भवेदापसंज्ञकः” इति तद्ध्यानम्“आपश्चैवानिलश्चैव ववर्षतुररिन्दमौ” हरिवं० २४५ अ०देवासुरयुद्धे । “आपस्य दुहिता भार्य्या सहस्य परमाप्रिया! भूपतिर्भुवभर्त्ता चाजनयत् पावकं परम्” भा०व० २२१ अ० । भा० आ० प० ६६ अ० तु “धरोध्रुवश्चसोमश्च अहश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टा-विति स्मृताः । धूम्रायास्तु धरः पुत्रो ब्रह्मविद्यो ध्रुवस्तथा ।चन्द्रमास्तु मनस्विन्याः श्वासायाः श्वसनस्तथा । वाता-याश्चाप्यहः पुत्रः शाण्डिल्याश्च हुताशनः । प्रत्यूषश्चप्रभासश्च प्रभातायाः सुतौ स्मृतौ” इति आपस्थाने अहइति नामान्तरत्वेन कीर्त्तितम् कल्पभेदादविरुद्धम् ।प्रभासस्यैव द्युनामता अष्टमस्य वसोः आपगेयशब्दे दर्शयि-ष्यमाणे भा० ९९ अध्याये द्युनामतोक्तेः अपां समूहःअण् । २ जलसमूहे
न०
 । ३ आकाशे निरुक्त० । तस्यसर्वर्मूत्तसंयोगित्वात्तथात्वम् ।
Burnouf
French
आप आप
m.
 Au pl. seulement. Une des 21 विरट् de la
गायत्री।
आप आप
m.
 un des huit Vasus.
Stchoupak
French
आप-
m.
n.
 d'un Vasu.